I SA/Wa 139/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia WSA - Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 139/18 w sprawie ze skargi H. S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego. H. S. (Skarżący) we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczenia złożone przez skarżącego we wniosku w żaden sposób nie informowały o jego sytuacji finansowej i stanie majątkowym. Oświadczył jedynie, że otrzymuje rentę, ale nie może we właściwej rubryce wskazać jej wysokości bo "nie wie co to jest netto". Zarządzeniem z 13 marca 2018 r. Starszy referendarz sądowy wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie wysokości renty jaką otrzymuje, gdyż w nadesłanym formularzu nie podał jej wysokości stwierdzając, że "nie wie co to jest kwota netto" (należało zatem podać kwotę jaką wnioskodawca otrzymuje z ZUS lub KRUS za pośrednictwem Poczty Polskiej lub przelewem bankowym na konto). Zapytano wnioskodawcę czy samodzielnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami (np. żoną lub dziećmi) jeśli tak, należało podać z kim wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wskazać wysokość dochodu uzyskiwanego przez te osoby i tytuł z jakiego dochód ten uzyskują (np. zatrudnienie, emerytura, renta, itp.). Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, czy oprócz dochodu uzyskiwanego z tytułu renty uzyskuje jakikolwiek inny dochód np. z tytułu podejmowania prac dodatkowych, dorywczych, sezonowych, z tytułu umów zlecenia, czy o dzieło, jeśli tak, należało wskazać jakiego rodzaju prace wnioskodawca podejmuje i jaki uzyskuje z tytułu ich wykonywania dochód. Zapytano wnioskodawcę gdzie zamieszkuje (pokój/mieszkanie/dom), należało podać wielkość w m² oraz czyją stanowi on własność, gdyż w nadesłanym formularzu zaznaczył, że nie posiada zarówno domu, jak i mieszkania, a zatem nie wiadomo gdzie wnioskodawca mieszka. Wezwano wnioskodawcę do podania czy wynajmuje pokój/mieszkanie/dom, jeśli tak, należało wskazać wysokość miesięcznych kosztów ponoszonych z wynajmem (pokoju/mieszkania/domu). Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, czy ponosi, a jeśli tak, to jakie koszty związane z utrzymaniem pokoju/mieszkania/domu, należało je wyszczególnić i podać ich miesięczną wysokość (np. z tytułu opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, podatek, itp.). Wezwano wnioskodawcę do podania czy posiada nieruchomość rolną lub inne nieruchomości, jeśli tak, należało podać jej rodzaj, powierzchnię w m² lub w hektarach oraz wartość szacunkową, gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawca jedynie oświadczył, że "jest spadkobiercą prawnym, Sąd od 8 lat ustala spadek". Zapytano wnioskodawcę, czy postępowanie o ustalenie spadku zostało już zakończone, a jeśli tak, to należało nadesłać odpis prawomocnego postanowienia sądu powszechnego. Wezwano wnioskodawcę do podania orientacyjnej kwoty jaką przeznacza miesięcznie na bieżące utrzymanie siebie, w tym na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych oraz czy ponosi, a jeśli tak, to jakie koszty związane z leczeniem i zakupem lekarstw. Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem jakie inne stałe zobowiązania i obciążenia finansowe ponosi miesięcznie, należało je wyszczególnić i podać ich wysokość oraz cel na jaki zostały wzięte wraz z terminem spłaty (np. kredyty, pożyczki, inne zobowiązania finansowe, itp.). Ponadto, wezwano wnioskodawcę do nadesłania aktualnego dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego z tytułu renty przez wnioskodawcę ("odcinek renty" za miesiąc luty 2018 r.) oraz wyciągów z konta bankowego wnioskodawcy z dwóch ostatnich miesięcy (styczeń i luty 2018 r.), bądź też złożenia oświadczenia, że wnioskodawca nie posiada żadnych kont bankowych złotówkowych lub w innej walucie. W dniu 27 marca 2018 r. do Sądu wpłynęło pismo, w którym Skarżący oświadczył, że "sądy powszechne ustanawiają pełnomocników z urzędu dla dobra wymiaru sprawiedliwości". Do pisma wnioskodawca dołączył zaświadczenie lekarskie z [...] lutego 2018 r. o niemożności stawienia się na wezwanie sądu powszechnego od [...] lutego do [...] maja 2018 r. z powodu kontynuacji leczenia [...]. Postanowieniem z 3 kwietnia 2018 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, że Skarżący nie wykazał swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Pismem z 16 kwietnia 2018 r. Skarżący złożył w terminie sprzeciw od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." od zarządzeń i postanowień w przedmiocie prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od zarządzenia lub postanowienia sąd, zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący, nie wyjaśnił w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim nie udokumentował wysokości uzyskiwanego świadczenia rentowego i nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych. Nie wskazał również wysokości miesięcznych wydatków składających się na jego bieżące utrzymanie, (tj. wydatków na utrzymanie mieszkania, wyżywienie, leki itp.) oraz źródeł ich finansowania tj. przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków. Z tych wszystkich względów uznać należało, że brak jest jakichkolwiek informacji na temat sytuacji majątkowej Skarżącego. Nie sposób zatem ocenić czy nadmiernym obciążeniem będzie dla Skarżącego poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, które na tym etapie zamykają się w kwocie 100 (sto) złotych. Z powyższych względów uznać należy, że Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd nie jest bowiem w stanie ocenić czy Skarżący spełnił przesłanki przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.