I SA/Wa 1390/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2007 r. sprawy ze skargi G. B. na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie opinii w sprawie zamiaru przekształcenia szkoły 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Edukacji Narodowej na rzecz skarżącej Gminy B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 1390/07 UZASADNIENIE Minister Edukacji Narodowej postanowieniem z dnia [...] maja 2007 r., nr [...], działając na postawie art. 59 ust. 2 i 2b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r., Nr 67, poz. 329 ze zmianami), utrzymał w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2007 r., nr [...]. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie następującego stanu faktycznego i prawnego. Postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] [...] Kurator Oświaty negatywnie zaopiniował zamiar przekształcenia Szkoły Podstawowej w R. w Szkołę Filialną Szkoły Podstawowej w B. W uzasadnieniu postanowienia Kurator stwierdził, że w roku szkolnym 2006/2007 uczęszcza do niej [...] uczniów, a dane demograficzne wskazują, iż w kolejnych latach liczba dzieci będzie utrzymywała się na zbliżonym poziomie. Budynek szkoły jest w dobrym stanie technicznym - posiada sześć sal lekcyjnych, w tym salę komputerową ze stałym dostępem do internetu. Wokół szkoły znajduje się duży, ogrodzony, zadbany i zagospodarowany teren oraz dwa boiska do piłki nożnej i ręcznej, bieżnia i plac zabaw. Tak więc warunki techniczne i dydaktyczne Szkoły Podstawowej w R. nie odbiegają od warunków Szkoły Podstawowej w B. i przekształcenie jej nie daje gwarancji zapewnienia uczniom lepszych warunków nauki. Poza tym propozycja przekształcenia szkoły wzbudziła duży sprzeciw rodziców, którzy są bardzo zaangażowani w życie szkoły, jest również rozwiązaniem niekorzystnym w kontekście losów zawodowych nauczycieli. Na powyższe postanowienie pismem z dnia 2 kwietnia 2007 roku Wójt Gminy B. złożył zażalenie do Ministra Edukacji Narodowej. W zażaleniu Wójt nie zgadza się z argumentami Kuratora Oświaty stwierdzając, że opinia została wydana z pominięciem wszechstronnej analizy sytuacji, szczególnie czynnika ekonomicznego i demograficznego, poza tym przekształcenie szkoły spowoduje, że - mimo wydłużenia drogi do szkoły i z powrotem - nastąpi poprawa warunków nauki dla uczniów Szkoły Podstawowej w R. Minister Edukacji Narodowej, po analizie przedstawionego materiału i zawartych w nim argumentów, postanowieniem z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w sprawie negatywnej opinii dotyczącej zamiaru przekształcenia Szkoły Podstawowej w R. w Szkołę Filialną Szkoły Podstawowej w B. Minister uznał, że czynnik ekonomiczny nie może być jedynym racjonalnym powodem planowanego przekształcenia szkoły polegającego na obniżeniu stopnia organizacyjnego z klas I-VI do klas I-III - przy jednoczesnym braku akceptacji społecznej, a wręcz dużym protestem rodziców i całej społeczności lokalnej, która jest emocjonalnie związana ze szkołą. Ponadto przekształcenie szkoły nie przyczyni się do poprawy warunków nauki i opieki dla uczniów, lecz spowoduje wydłużenie drogi uczniów do szkoły i wydłużenie czasu oczekiwania na dojazd na zajęcia edukacyjne. Minister podzielił również stanowisko Kuratora, że Szkoła Podstawowa w R. właściwie realizuje funkcje dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, szczyci się laureatami konkursów o zasięgu powiatowym i ogólnopolskim. Nie bez znaczenia jest też dorobek szkoły w zakresie wypracowanych tradycji związanych z dziedzictwem kulturowym regionu - założenie Izby Regionalnej, w której zgromadzone są eksponaty ludowe z tego terenu wraz z udokumentowaną i spisaną historią miejscowości R. Ponieważ sprawy edukacji publicznej należą do zadań własnych gminy służących zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty, dlatego też kwestia społecznego protestu i dotychczasowej działalności szkoły, nie powinny być elementem pominiętym przez gminę. Problem reorganizacji sieci szkół i dostosowania jej do potrzeb mieszkańców wymaga uzgodnień najlepiej na drodze negocjacji z przedstawicielami zainteresowanych stron. Mając na uwadze powyższe argumenty Minister Edukacji Narodowej nie znalazł dostatecznych podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonego postanowienia [...] Kuratora Oświaty. Na powyższe postanowienie Ministra Edukacji Narodowej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina B. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi podniosła, że Minister Edukacji Narodowej nie dokonał wszechstronnej i merytorycznie poprawnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wyniku rozstrzygnięcia, a ponadto naruszył samodzielność gminy, która podlega ochronie sądowej. Gmina nie zgodziła się ze stwierdzeniem organu, iż po przekształceniu szkoły nie nastąpi poprawa warunków nauki uczniów, gdyż Minister nie wziął pod uwagę faktu, że szkoła w B. posiada salę gimnastyczną, stołówkę, bibliotekę i świetlicę. Ponadto Gmina zapewni dowóz dzieci poprzez uruchomienie dodatkowych kursów w ramach funkcjonującego już od kilku lat dowozu starszych dzieci do Gimnazjum w B., a organizacja przystanków zapewni dzieciom bezpieczną i jak najkrótszą drogę do przebycia pieszo. Gmina wzięła też pod uwagę protesty rodziców, ale także stanowisko rodziców dzieci zamieszkałych poza wsią R. i wybrała najlepsze dla dzieci rozwiązanie. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi za bezzasadne i podtrzymał swoje argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zwracając uwagę na fakt, że kwestie ekonomiczne nie mogą decydować o przekształceniu szkoły i wpływać na sytuację uczniów związanych ze swoją szkołą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego postanowienia. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że skargę wniesioną w niniejszej sprawie należy uwzględnić, bowiem zostały naruszone przepisy postępowania ze skutkiem mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zakres uprawnień jakie posiada kurator oświaty wydając opinię w trybie art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zmianami) jest ściśle związany z zakresem kompetencji przyznanych temu organowi przez powołaną ustawę. Kurator oświaty sprawuje w szczególności nadzór pedagogiczny nad szkołami (publicznymi i niepublicznymi), realizuje politykę oświatową państwa oraz współdziała z organami jednostek samorządu terytorialnego w tworzeniu i realizowaniu regionalnej i lokalnej polityki oświatowej państwa oraz w zakresie kształtowania i rozwoju bazy materialnej szkół i placówek publicznych. Nadzór pedagogiczny polega m.in. na ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkół, placówek i nauczycieli (art. 31 i art. 33 ust. 1 pkt. 1 powołanej ustawy). Kurator oświaty jest więc organem odpowiedzialnym przede wszystkim za jakość edukacji oraz posiada szereg uprawnień kontrolnych w stosunku do szkół zarówno publicznych, jak i niepublicznych. Kurator oświaty nie może, wydając opinię w trybie art. 59 ust. 1 ustawy o systemie oświaty działać arbitralnie, lecz jest związany konkretnymi normami prawnymi zawartymi w powołanej ustawie oraz w przepisach odrębnych. Taką normą jest w szczególności art. 59 ust. 1 w/w ustawy o systemie oświaty, który możliwość likwidacji szkoły przewiduje jedynie z końcem roku szkolnego, po zapewnieniu przez organ prowadzący szkołę możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej oraz po powiadomieniu na co najmniej 6 miesięcy przed terminem likwidacji szkoły rodziców uczniów i właściwego kuratora. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 2 powołanej ustawy, szkoły powinny być tak rozmieszczone, aby droga dziecka z domu do szkoły nie przekraczała odpowiednio - w zależności od klasy, do której dziecko uczęszcza - 3 lub 4 kilometrów. Jeżeli droga dziecka do szkoły przekracza wymienione odległości, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu lub zwrotu kosztów przejazdu środkami komunikacji publicznej. Należy tu również mieć na uwadze stan dróg, tak aby zapewnić bezpieczeństwo oraz dostępność do szkoły o każdej porze roku. Kurator oświaty miałby więc podstawę do negatywnej opinii w przypadku, gdyby gmina nie dawała gwarancji wykonania obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu, gdyby odległości z domu do nowej szkoły przekraczały wymagane wielkości i jednocześnie nie zapewniono odpowiednich środków transportu, bądź nie zarezerwowano w budżecie potrzebnych kwot na ewentualne pokrycie kosztów dojazdów uczniów do szkół. Negatywna opinia kuratora w przedmiotowej kwestii musi wskazywać podstawę prawną, nakładającą na organ prowadzący szkołę konkretny obowiązek, związany z zapewnieniem uczniom likwidowanej szkoły zrealizowania wszystkich tych uprawnień, które wynikają z norm prawnych zawartych w ustawie o systemie oświaty lub w innych ustawach. Jedynie niewykonanie lub realna groźba niewykonania takiego konkretnego, wyraźnie wskazanego w ustawie obowiązku, mogłaby prowadzić do odmowy wydania pozytywnej opinii (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 maja 2002 r., K 29/00; OTK-A 2002/3/30). W rozpoznawanej sprawie organy orzekające w sprawie nie wykazały, że Gmina B. - zamierzając przekształcić Szkołę Podstawową w R. w Szkołę Filialną Szkoły Podstawowej w B. - nie spełniła któregokolwiek z wyżej wskazanych wymogów albo innego wymogu zawartego w ustawie o systemie oświaty lub w odrębnych przepisach, nie wskazały też przepisów prawnych nakładających stosowne obowiązki, których Gmina B. nie zrealizowała. Przedmiotowa sprawa nie została więc należycie wyjaśniona a zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w związku z art. 124 § 2 i art. 126 kpa. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.