I SA/Wa 1390/11

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. M. i K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podziału nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. I SA/Wa 1390/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. M. i K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. w przedmiocie podziału nieruchomości. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku (pismo z dnia [...] sierpnia 2014 r.) skarżący J. M. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, uzasadniając swój wniosek brakiem środków finansowych na opłacenie pełnomocnika. Skarżący wskazał, że ponosi duży ciężar finansowy związany z wieloletnią chorobą [...]. W wypełnionym formularzu PPF wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z niepracującą [...] i studiującą [...]. Środki utrzymania rodzina czerpie z dochodów pochodzących z pracy [...] wykonywanej przez wnioskodawcę. Nie mają one charakteru stałego, kształtują się one na poziomie ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący, jak oświadczył, nie posiada żadnego majątku. Zarządzeniem z dnia 16 października 2014 r. J. M. został zobowiązany w związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny jego aktualnego stanu majątkowego, do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie: (1) kopii zeznań podatkowych składanych przez wnioskodawcę z ostatnich dwóch lat, (2) zaświadczenia z urzędu skarbowego właściwego dla miejsca zamieszkania małżonki wnioskodawcy potwierdzającego nieskładanie przez nią zeznań podatkowych w ostatnich dwóch latach w związku z deklaracją o nieuzyskiwaniu własnych dochodów, (3) dokumentów potwierdzających wykonywanie prac dorywczych wymienionych w oświadczeniu oraz wysokość uzyskiwanych z tego tytułu środków, (4) informacji, czy małżonka wnioskodawcy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, (5) wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę rachunków bankowych i lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, (6) kopii dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ponoszenie wydatków na konieczne utrzymanie, (7) szczegółowych informacji dotyczących ponoszenia kosztów związanych z chorobą syna, z którym wnioskodawca, jak oświadczył, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, (8) informacji o zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdach mechanicznych, pozostających ich własnością wraz z informacją o marce i wieku pojazdów. W piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. skarżący wyjaśnił, że wraz z małżonką nie posiada żądnych zeznań podatkowych, sam pracuje okazjonalnie, a żona nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Członkowie rodziny nie posiadają kont bankowych. Składający wniosek wskazał, że posiada samochód marki [...], rok prod. [...], nieużytkowany z powodu braku środków finansowych niezbędnych do jego naprawy i nieposiadający przeglądu technicznego. Skarżący dołączył do pisma kartę informacyjną leczenia szpitalnego [...], dowód rejestracyjny samochodu oraz kopie dwóch kolejnych dowodów wpłat za wynajęcie mieszkania ([...] zł i [...] zł). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i jej zastosowanie ogranicza się do uzasadnionych przypadków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że chodzi to o sytuację, gdy strona znajdująca się w ubóstwie nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, a więc, gdy w świetle przedłożonych dokumentów i złożonych w toku postępowania wyjaśnień w sposób spójny i zgodny z zasadami doświadczenia życiowego przyjąć będzie można, że zgłaszający wniosek znajduje się w sytuacji, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OZ 967/14). W postanowieniu z dnia 13 marca 2014 r. sygn. I OZ 177/14 NSA przyjął, że w sprzeczności z powyższym wymogiem stoi sformułowanie żądania przyznania prawa pomocy, odnośnie do którego brak jest możliwości rozważenia oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy niepodejmującego rzetelnej współpracy z sądem oraz opisującego swoją sytuację w sposób przeczący zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Ocenę tę Sąd odniósł w szczególności do przypadku, gdy wnioskodawca opiera swoje oświadczenie na wskazaniu, że utrzymuje się jedynie z dochodów z prac [...] trwających dłuższy czas, a przy tym posiada duże wydatki. Nie dostarcza stosownej dokumentacji z urzędu skarbowego, jednocześnie podając, że pełnoletni członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym posiada status bezrobotnego, jednakże nie może on zostać potwierdzony zaświadczeniem z urzędu pracy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taka treść oświadczenia powinna budzić zasadnicze wątpliwości co do jego wiarygodności, nie pozwalając na pełną ocenę sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego oraz jego rodziny. Przywołane wyżej wnioski odnośnie do rzetelności przedstawianego oświadczenia o sytuacji materialnej można bezpośrednio odnieść do żądania przyznania prawa pomocy, które sformułował w niniejszej sprawie skarżący. Zasady przyznania prawa pomocy opierają się na założeniu, że strona występująca o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie przedstawia wszystkie okoliczności mające wpływ na zdolność do ponoszenia przez nią kosztów postępowania. Przesłanka ta nie jest zaś spełniona wtedy, gdy informacje przedstawiane przez wnioskodawcę dotyczące posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów i sytuacji osobistej mają charakter niepełny i mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do ich prawdziwości. W rozpoznawanej sprawie tak należy kwalifikować przedstawione oświadczenie, albowiem skarżący nie wykonał zobowiązania wzywającego go do przedłożenia dokumentów mających potwierdzać przedstawioną przez niego trudną sytuacją materialną. W zasadniczej części odnosiło się to do określenia faktycznych źródeł utrzymania [...] rodziny, w której tylko wnioskodawca [...] pracuje (uzyskuje dochody). Przedstawione wraz z pismem z dnia [...] listopada 2014 r. dokumenty, jak też złożone wyjaśnienia w żaden sposób nie pozwalają przyjąć, by skarżący wykazał swoją trudną sytuację materialną, skoro w całości nieustalone pozostało źródło uzyskiwania dochodów, jego charakter, rzetelność przywołanej we wniosku kwoty tychże dochodów, czy też rzeczywisty poziom obciążenia finansowego rodziny. Jeżeli się zestawi wysokość deklarowanej całości dochodów ([...] zł) z ponoszonymi wydatkami ograniczonymi tylko do udokumentowanego kosztu wynajmu lokalu ([...] zł), trudno jest uznać, że skarżący jest w stanie regulować ww. płatności przy jednoczesnym wymogu znalezieniu środków finansowania pozostałych koniecznych wydatków rodziny (koszty przemieszczenia się i komunikowania, kupno żywności, kupno odzieży). Pozostawić na marginesie w tym przypadku należy już deklarowaną przez skarżącego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2014 r. okoliczność udzielania dodatkowego finansowego wsparcia synowi przy ponoszonych przez niego wydatkach na leczenie. Skarżący oświadczył, że przy braku wystarczających środków na utrzymanie, jego żona nie pracuje i tym samym nie uzyskuje żadnych dochodów. Domniemanie takie można byłoby wywieść z faktu zarejestrowania się jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy lub też przedłożenia zaświadczenia z urzędu skarbowego o nieskładaniu zeznań podatkowych. Skarżący odstąpił od przedstawienia tychże dokumentów, nie wyjaśniając przyczyn tego zaniechania, co powoduje, że kwestia ustalenia źródeł uzyskiwania dochodów przez rodzinę musi zostać oceniona jako nieustalona. Koresponduje z tym zaniechaniem odstąpienie przez składającego wniosek od przedstawienia na wezwanie organu sądowego także innych dokumentów, które w sposób pośredni mogą wskazywać na trudną sytuację materialną rodziny. Oświadczenie o nieskładaniu zeznań podatkowych w sytuacji uzyskiwania określonych dochodów, a także niekorzystaniu z usług bankowych odnoszonych do posiadania rachunku w banku i regulowania za jego pomocą płatności czynią sytuację finansową, w jakiej znajduje się skarżący, nieprzejrzystą w stopniu nakazującym odstąpienie od jej kwalifikowania pod kątem spełnienia przez stronę wymagań określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ciężar dowodu w prowadzonym postępowaniu, co zostało już wcześniej wyjaśnione, spoczywa na składającym wniosek o prawo pomocy, przez co niewykazanie, iż wnioskodawca znajduje się w sytuacji uzasadniające uwzględnienie wniosku musi prowadzić do jego oddalenia. Oceny tej nie może zmienić przedłożenie kopii dowodu rejestracyjnego posiadanego samochodu, który nie został poddany wymaganym badaniom technicznym, albowiem okoliczności tej nie można traktować jako równoważnej wykazaniu wskazanej wcześniej przesłanki przyznania prawa pomocy. Okoliczność ta może wprawdzie pośrednio sugerować niskie dochody rodziny, jeżeli za prawdziwe uważać powody odstąpienia od wykonania badań technicznych, niemniej stan majątkowy, w jakim ma się znajdować wnioskodawca, powinien zostać przedstawiony w sposób pełny - oparty na rzetelnym wywiązaniu się z wymagań nałożonych na stronę w postępowaniu sądowym. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.