I SA/Wa 1399/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2012 r. sprawy ze skarg M.Z., M.M., K.Z., W.Z. i K.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących W.Z. i K.S. kwoty po 200 (dwieście) złotych na rzecz każdej z nich tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] maja 2011 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2010 r., nr [...] odmawiającą K.Z., M.Z. (synowi M.), M.M., W.Z. i K.S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.Z. (syna Z.) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości C., pow. [...], woj. [...], obecnie Republika Białorusi. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceną prawą sprawy. Wnioskiem z 27 września 1990 r. K.Z., spadkobierczyni zmarłego w dniu [...] stycznia 1990 r. M.Z. (syna Z.), wystąpiła o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez jej rodzinę. Wnioski w przedmiotowej sprawie w 2008 r. złożyli również pozostali następcy prawni M.Z.: M.Z., M.M., W.Z. i K.S. Prowadząc postępowanie wyjaśniające organ I instancji ustalił, że z uwierzytelnionego przekładu z języka rosyjskiego zaświadczenia archiwalnego z [...] października 1992 r. Państwowego Archiwum Obwodu [...] wynika, że M.Z., F.I., M.Z. (syn M.) i A.Z., jako rodzina właściciela ziemskiego, była zesłana w 1952 r. ze wsi Z. do rejonu [...] obwodu [...]. Z tłumaczenia z języka rosyjskiego zaświadczenia z Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. wynika, że w latach 1935-1938 w folwarku C., gm. [...], w pow. [...], woj. [...], zamieszkiwał M.Z. Z ww. zaświadczenia wynika również, że M.Z. od 1941 r. do 1944 r. zamieszkiwał we wsi C. i pracował jako mechanik w młynie. Z dalszej części tego zaświadczenia wynika, że: "Z. M. został aresztowany 7 stycznia 1945 r. przez [...] Rejonowy Wydział Narodowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego z powodu bezpodstawnego oskarżenia o to, że do 1939 roku, zamieszkując w Polsce, był właścicielem ziemskim. W 1939 r., po ustanowieniu władzy radzieckiej w Zachodniej Białorusi, jego gospodarstwo ziemskie i młyn zostały znacjonalizowane. W okresie okupacji przez wojska niemieckie Obwodu [...] Rejonu [...] wsi C., Z. z pomocą władz niemieckich w 1941 roku ponownie objął w posiadanie swoje gospodarstwo, młyn i zatrudnił 5 pracowników najemnych. (...) [...] lutego 1945 r. wydano decyzję o osadzeniu Z. M. w obozie pracy NKWD na okres 5 lat. Z. M. został skierowany do [...] Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. [...] września 1946 roku uchylono decyzję o zamknięciu Z. M., został zwolniony i jego sprawa została umorzona". Następnie Wojewoda [...] pismem z 21 maja 2010 r. wystąpił do Ambasady RP w M. z prośbą o odszukanie dokumentów, które mogą potwierdzić władanie M.Z., syna Z., nieruchomością w C. do 1949 r., a także potwierdzających stan tej nieruchomości nie dzień jej opuszczenia. Jak wynika z ww. dokumentu, informacje te były niezbędne celem ustalenia okoliczności opuszczenia przedmiotowej nieruchomości oraz okresu jej posiadana. Istotnym było również wyjaśnienie, czy została ona wcielona do kołchozu, a jeśli tak, to w jakim czasie; czy nastąpiło to po jej opuszczeniu przez rodzinę Z. w 1949 r., czy też gdy na niej zamieszkiwali, co z kolei było przyczyną ich przeniesienia do innej miejscowości. Ponadto – zdaniem organu – pomocne mogłyby okazać się wszelkie inne dokumenty świadczące o rodzaju i ilości nieruchomości stanowiących własność M.Z. W odpowiedzi na powyższe podanie organu z dnia 21 maja 2010 r. Ambasada RP w Republice Białorusi przy pismach z [...] lipca 2010 r. oraz z [...] sierpnia 2010 r. przesłała w załączeniu odpowiednio jedno, a następnie dwa dokumenty sporządzone w języku rosyjskim. Decyzją z [...] października 2010 r., nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1, 2 i 3 pkt 2, art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), odmówił K.Z, M.Z., M.M., W.Z. i K.S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ stwierdził, że M.Z. w okresie organizowania kołchozów, wiedząc że jest zaliczany do kułaków, pozostawił swoje gospodarstwo położone w miejscowości C. i wraz z rodziną przeniósł się do miejscowości Z. w rejonie [...], gdzie pracował jako ślusarz. Gospodarstwo w C. zostało przejęte przez kołchoz. W kwietniu 1952 r. M.Z. wraz z rodziną został w trybie administracyjnym wysiedlony do Południowego Kazachstanu. Powyższe wynika z oświadczenia strony postępowania M.Z., syna M. W tej sytuacji Wojewoda uznał, że w momencie opuszczania byłych terenów RP (zesłanie w 1952 r.) M.Z. nie był już właścicielem porzuconego w 1949 r. mienia w miejscowości C. Nie można zatem mówić o zaistnieniu podstawowej przesłanki "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Dzień po wydaniu decyzji organu I instancji do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] wpłynęło kolejne pismo z Ambasady RP w Republice Białorusi z 21 września 2010 r., do którego dołączone zostały dwa dokumenty sporządzone w języku rosyjskim. Od decyzji z [...] października 2010 r. odwołanie wnieśli W.Z., K.S., M.Z., K.Z. i M.M. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] maja 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody [...] z [...] października 2010 r. Minister Skarbu Państwa w uzasadnieniu wyjaśnił, że stosownie do art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2. posiada obywatelstwo polskie. Organ stwierdził, że przesłanki uprawniające do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. należy spełnić łącznie, a nieudowodnienie jakiejkolwiek z nich powinno prowadzić do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zdaniem Ministra prawo do rekompensaty przysługuje osobie, która przede wszystkim pozostawiła nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Okoliczność ta powinna zostać udowodniona, bowiem zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku należ dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1. Dowodami na tą okoliczność, stosownie do art. 6 ust. 4 ww. ustawy, mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny lub dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. Natomiast według art. 6 ust 5 ww. ustawy w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, jeżeli świadkowie nie są osobami bliskimi w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. oraz zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość, lub w miejscowości sąsiedniej. Podobnie jak organ I instancji, Minister Skarbu Państwa, powołując się na oświadczenie M.Z., syna M., z [...] kwietnia 2010 r., uznał, że opuszczenie Kresów Wschodnich przez M.Z., syna Z., nastąpiło w 1952 r. W 1949 r. M.Z. nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej tylko przeniósł się do innej miejscowości znajdującej się na tym terytorium. Wobec powyższego Minister Skarbu Państwa stwierdził, że w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli w 1952 r. M.Z. nie przysługiwało prawo własności nieruchomości położonych w miejscowości C., w związku z czym nie można wydać na rzecz jego następców prawnych – W.Z., K.S., M.Z., K.Z. oraz M.M. decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skargi na decyzję organu odwoławczego wnieśli: M.Z., działający we własnym imieniu oraz w imieniu M.M. i K.Z., oraz W.Z. i K.S. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów oraz niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego niezbędnego do ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Zdaniem skarżących z akt sprawy nie można wywieść, kiedy miała miejsce nacjonalizacja majątku M.Z. Wnoszący skargę nie zgodzili się ponadto ze stwierdzeniem organu, jakoby M.Z. porzucił swoje gospodarstwo położone w miejscowości C. i przeniósł się do innej miejscowości w głąb ZSRR. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 15 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o połączeniu spraw ze skarg M.Z., M.M. i K.Z. (sygn. akt I SA/Wa 1399/11), W.Z. (sygn. akt I SA/Wa 1947/11) i K.S. (sygn. akt I SA/Wa 1948/11) w celu i łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zdaniem Sądu z treści uzasadnienia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] października 2010 r. wynika, że organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, iż skarżącym nie przysługuje rekompensata z tytułu pozostawienia przez M.Z., syna Z., nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości C., pow. [...], woj. [...], obecnie Republika Białorusi, bowiem w momencie opuszczania byłych terenów RP (zesłanie w 1952 r.) M.Z. nie był już właścicielem porzuconego w 1949 r. mienia wskazanego wyżej. Twierdzenie to organy oparły głównie na oświadczeniu M.Z., syna M., z [...] kwietnia 2010 r. Sąd akceptując pogląd organów, że powyższy dokument jest dowodem o istotnym znaczeniu w procesie ustalania stanu faktycznego sprawy, zwrócił jednak uwagę, że dysponując ww. oświadczeniem z [...] kwietnia 2010 r., jak również materiałem dowodowym w postaci uwierzytelnionego przekładu z języka rosyjskiego zaświadczenia archiwalnego z [...] października 1992 r. Państwowego Archiwum Obwodu [...] oraz tłumaczenia z języka rosyjskiego zaświadczenia z Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] kwietnia 2009 r., Wojewoda [...] uznał, że jest to materiał niewystarczający dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem pismem z 21 maja 2010 r. wystąpił do Ambasady RP w M. z prośbą o odszukanie dokumentów, które mogą potwierdzić władanie M.Z., syna Z., nieruchomością w C. do 1949 r., a także potwierdzających stan tej nieruchomości nie dzień jej opuszczenia. Jak wynika dalej z ww. pisma z 21 maja 2010 r., informacje te, w ocenie organu, były niezbędne celem ustalenia okoliczności opuszczenia przedmiotowej nieruchomości oraz okresu jej posiadana. Istotnym było również wyjaśnienie, czy została ona wcielona do kołchozu, a jeśli tak, to w jakim czasie; czy nastąpiło to po jej opuszczeniu przez rodzinę Z. w 1949 r., czy też gdy na niej zamieszkiwali, co z kolei było przyczyną ich przeniesienia do innej miejscowości. Ponadto – zdaniem organu – pomocne mogłyby okazać się wszelkie inne dokumenty świadczące o rodzaju i ilości nieruchomości stanowiących własność M.Z. Po uzyskaniu odpowiedzi Ambasady RP w Republice Białorusi, która przy pismach z 23 lipca 2010 r. oraz z 4 sierpnia 2010 r. przesłała w załączeniu dokumenty sporządzone w języku rosyjskim, Wojewoda [...] nie zażądał ich tłumaczenia, a następnie w żaden sposób nie ustosunkował się do ich treści. Podobnie nie uczynił tego Minister Skarbu Państwa, który dysponował dodatkowym pismem Ambasady z dnia 21 września 2010 r. wraz z dwoma załącznikami sporządzonymi w języku rosyjskim, które wpłynęły do Wojewody [...] dzień po wydaniu decyzji z [...] października 2010 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że obcojęzyczne dokumenty bez ich urzędowego przetłumaczenia na język polski nie mogą być uznane – w świetle art. 75 § 1 Kpa – za dowód w sprawie, gdyż posługiwanie się nimi w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji publicznej jest sprzeczne z prawem, w szczególności z art. 27 Konstytucji RP oraz art. 4 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) (por. wyrok NSA w Warszawie z 9 lutego 2001 r., sygn. akt III SA 2339/99, wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 2719/02, wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2004 r., sygn. akt III SA 2512/02). Zgodnie z art. 27 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. językiem urzędowym przed organami administracji publicznej jest język polski. Ponadto z treść art. 5 ust. 1 i 2 ww. ustawy wynika, że wszelkie czynności urzędowe organów, jak również oświadczenia woli, podania i pisma im składane są dokonywane w języku polskim. Jeżeli zatem organ dysponował istotną dla sprawy dokumentacją w języku obcym, o nadesłanie której zwracał się do Ambasady, to jego obowiązkiem było przetłumaczenie jej. W sytuacji niezadbania o należyte zebranie materiału dowodowego poprzez brak przetłumaczenia dokumentów sporządzonych w języku obcym, zarówno Wojewoda [...], jak i Minister Skarby Państwa dopuścili się naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa, nie dokonując przez to oceny całego materiału dowodowego. Powyższe uchybienia formalne uniemożliwiły dokonanie oceny legalności zaskarżonych decyzji. Sąd nie miał bowiem możliwości zweryfikowania poprawności wniosków wyciągniętych przez organy orzekające w niniejszej sprawie. Wojewoda [...] ponownie rozpoznając sprawę winien zadbać, aby w aktach sprawy znalazły się przetłumaczone na język polski teksty dokumentów przesłanych przez Ambasadę RP w Republice Białorusi przy pismach z dnia 23 lipca 2010 r., 4 sierpnia 2010 r. i 21 września 2010 r., a następnie, po dokonaniu ich analizy, podjąć niezbędne czynności celem załatwienia sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., 270), orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy.