I SA/Wa 1401/05

Dnia 28 września 2005 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie NSA - Cezary Pryca asesor WSA - Iwona Kosińska (spr.) Protokolant - Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2005 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kredytu studenckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzając ją decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] kwietnia 2003 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Edukacji Narodowej na rzecz skarżącej R. W. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...], na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r., nr [...], odmawiającą częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego na podstawie umowy o kredyt z dnia [...] stycznia 1999 r. nr [...], zawartej przez R. S. (obecnie W.) z Bankiem [...] S.A. Oddział w S.. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w dniu 5 maja 2003 r. R. W. zwróciła się do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o ponowne rozpatrzenie sprawy wszczętej wnioskiem z dnia 9 września 2002 r., a zakończonej decyzją Ministra z dnia [...] kwietnia 2003 r. odmawiającą częściowego umorzenia udzielonego kredytu studenckiego. We wniosku przedstawiła swoją sytuację rodzinną i finansową. Powołując się na fakt osiągania niskich zarobków i zatrudnienia na czas określony zarówno jej, jak i męża, obecnie studenta także obciążonego kredytem studenckim, który po zakończeniu nauki będą musieli spłacić, zwróciła się o ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku i wydania pozytywnej decyzji w jej sprawie. Minister Edukacji Narodowej i Sportu po rozpoznaniu złożonego wniosku nie znalazł podstaw do zmiany zajętego stanowiska i utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. W uzasadnieniu stwierdził, że wydana przez niego decyzja poprzedzona była opinią Komisji ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich, w skład której wchodzą zarówno przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Gospodarki, jak i przedstawiciele środowiska studenckiego. Decyzja Ministra w sprawie umorzenia kredytu studenckiego jest decyzją o charakterze uznaniowym, co oznacza, że od oceny organu zależy zarówno przyznanie, jak i wysokość przyznanego umorzenia. W przedmiotowej sprawie nie można uznać, aby rozstrzygnięcie organu I instancji miało charakter dowolny i było nie poprzedzone wnikliwym ustaleniem i rozważeniem okoliczności faktycznych, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Przeprowadzone przez Komisję postępowanie zgodne było z trybem postępowania przewidzianym przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz.U. Nr 126, poz. 835, ze zm.). Minister powołując się na treść art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685) stwierdził, że podstawowym zadaniem Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich jest udzielanie pożyczek studenckich, natomiast każdorazowe umorzenie kredytu studenckiego powoduje zmniejszenie możliwości udzielania nowych kredytów. Organ II instancji zwrócił uwagę na treść §10 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej ustawodawca przewidział możliwość rozłożenia spłaty kredytu studenckiego na mniejsze raty. Minister podniósł, że na etapie postępowania quasi odwoławczego stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie. Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przytoczyła żadnych nowych okoliczności, które mogłoby wpłynąć na zmianę podjętej decyzji. Mając na uwadze powyższe Minister Edukacji Narodowej i Sportu, po ponownym przeanalizowaniu sprawy na podstawie udostępnionych przez wnioskodawczynię dokumentów, postanowił utrzymać w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. Skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] kwietnia 2003 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła R. W.. W jej uzasadnieniu podniosła, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzją. Nigdy nie miała zamiaru odstępować od spłaty kredytu i do tej pory spłacała go regularnie. Występuje o umorzenie części kredytu nie tylko ze względu na trudną sytuację materialną, ale również ze względu na fakt, że w 2004 r. jej małżonek planowo zakończy studia i po roku rozpocznie spłatę zaciągniętego przez siebie kredytu studenckiego. Skarżona natomiast dla dobra rodziny i zapewnienia jej godziwej egzystencji stara się uniknąć konieczności równoczesnej spłaty dwóch kredytów i dlatego też nie może skorzystać z propozycji rozłożenia spłaty kredytu na mniejsze raty i przez to wydłużenie okresu spłaty zaciągniętego zobowiązania. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej i Sportu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że wnioskodawczyni jest zatrudniona na czas określony i uzyskuje dochody ze stosunku pracy. Ponieważ już po raz trzeci pracodawca podpisał z nią taką umowę, należy przypuszczać, że jej status pracowniczy w niedalekiej przyszłości może ulec poprawie na jej korzyść. Fakt, że osiągane dochody nie są zdaniem skarżącej wystarczające, nie stanowi przesłanki do stwierdzenia, iż znajduje się ona w trudnej sytuacji życiowej. W szczególności, że dodatkowym, stałym źródłem dochodu jest pensja małżonka skarżącej oraz jego kredyt studencki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu w dniu 7 lipca 2003 r. i następnie przekazana według właściwości do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Na skutek reformy sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga, zgodnie z treścią art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.), stanowiącego, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stała się przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada jedynie, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 §1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna, choć z innych powodów niż w niej podano. Instytucja prawna pożyczek i kredytów studenckich jest jednym z instrumentów pomocy materialnej Państwa dla studentów. W przedstawionej sprawie procedurę postępowania w sprawie umarzania kredytu studenckiego regulowały przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835, ze zm.), które wydane zostało na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685, ze zm.) Zgodnie z treścią §14 ust. 8 obowiązującego w dniu wydawania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. umorzeń kredytów studenckich, w sytuacjach określonych w ust. 4 i 7 tego paragrafu, dokonuje Minister Edukacji Narodowej po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich. Komisja o której mowa, zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich, została powołana przez Ministra Edukacji Narodowej (zarządzenie MEN z dnia 16 września 1998 r. o powołaniu Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, Dz. Urz. MENiS nr 7, poz. 35). Skład Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich określony został w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich, który stanowi, że w skład Komisji wchodzą: 1) dwaj przedstawiciele Ministra Edukacji Narodowej, z których jeden pełni funkcję przewodniczącego, 2) dwaj przedstawiciele Ministra Finansów, 2a) przedstawiciel ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, 3) rektor szkoły wyższej lub wyższej szkoły zawodowej powołany spośród kandydatów zgłoszonych przez rektorów szkół wyższych i wyższych szkół zawodowych, 4) czterej przedstawiciele studentów powołani spośród kandydatów zgłoszonych przez ogólnopolskie porozumienie samorządów studenckich lub ogólnopolskie organizacje studenckie. Z przepisu tego wynika więc, że Komisja ma działać w ściśle określonym dziesięcioosobowym składzie, który na dzień podjęcia przez Komisję uchwały w rozpatrywanej sprawie (26 lutego 2003 r.) tworzyli: prof. dr hab. T. G. - przewodniczący, E. S, prof. dr hab. M. W., M. M., Z. J., A. S., B. B., K. D., P. K. i R. S.. Taki skład Komisji wynikał z powołanego wyżej zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej w brzmieniu aktualizowanym na dzień podjęcia uchwały. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu z dnia [...] lutego 2003 r. wynika, że w rozpatrywanej sprawie kwestię umorzenia kredytu studenckiego negatywnie zaopiniowała Komisja w składzie siedmiu osób. W posiedzeniu nie uczestniczyli: jeden z przedstawicieli Ministra Finansów, przedstawiciel ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego i jeden z przedstawicieli studentów, mimo iż osoby te były powołane w skład Komisji odpowiednimi zarządzeniami Ministra Edukacji Narodowej. W posiedzeniu uczestniczyło ponadto sześć osób spoza składu Komisji. Z protokołu nie wynika jaki był udział tych osób w ustaleniu stanowiska Komisji, czy (a jeśli tak to na jakiej podstawie prawnej) brali oni udział w opiniowaniu indywidualnych wniosków o umorzenie kredytów. Zdaniem Sądu, jeżeli skład organu opiniodawczego (Komisji) został wiążąco ustalony ustawą, to działania tego organu w składzie odbiegającym od ustawowego jest naruszeniem przepisów prawa. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie w toku formułowania opinii Minister Gospodarki nie miał żadnej reprezentacji, a Minister Finansów i środowisko studentów mieli niepełną reprezentację. Niezależnie od trybu ustalania przez Komisję opinii w indywidualnych sprawach (który nie został ujawniony w protokole), taka zmiana składu Komisji mogła mieć istotny wpływ na podjęte w indywidualnej sprawie rozstrzygnięcia. W konsekwencji uprawnione jest stanowisko, że zamieszczona w aktach sprawy uchwała nr [...] Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich z dnia [...] lutego 2003 r. w sprawie wniosków o umorzenie spłaty kredytu studenckiego w przypadku trwałej niezdolności do pracy oraz w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy, podpisana przez Przewodniczącego Komisji, podjęta została z naruszeniem przepisów ustawy, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z treści decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r. odmawiającej skarżącej częściowego umorzenia kredytu studenckiego wynika, że Minister Edukacji Narodowej i Sportu oparł się na uchwale, którą podjął organ działający w kładzie niezgodnym z ustawą z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich. Komisja w składzie z posiedzenia w dniu [...] lutego 2003 r. nie może być uznana za Komisję, o której mowa w art. 11 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. Ponieważ zasięgnięcie opinii Komisji było obligatoryjne na mocy §14 ust. 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r., jej brak skutkuje wadliwością przeprowadzonego postępowania, która nie została usunięta w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonym zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2003 r. Za nieprawidłowość należy uznać fakt, że obie decyzje w tej sprawie podpisała z upoważnienia Ministra E. S., która jednocześnie była jednym z przedstawicieli Ministra w składzie Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, co stoi w sprzeczności z założonym w przepisach rozdzieleniem funkcji organu orzekającego i opiniującego. Należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister podkreślił, że Komisja jest dodatkowym gwarantem zgodnego z prawem, interesem społecznym oraz słusznym interesem obywateli załatwiania spraw dotyczących umorzenia spłaty kredytu, co czyni niezasadnym zarzut nieprawidłowej oceny sytuacji życiowej skarżącej. Wskazuje to na zasadnicze znaczenie, jakie organ przypisuje opinii Komisji, dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i podjęcia decyzji uwzględniającej zarówno istniejące możliwości finansowe, interes społeczny, jaki i interes strony. Skarżąca przedstawiła dokumenty potwierdzające jej trudną sytuację życiową, jednak w rozpatrywanej sprawie decyzja o częściowym umorzeniu kredytu powinna wynikać z porównania jej sytuacji z sytuacją wielu innych osób wnioskujących o częściowe umorzenie kredytu - a porównanie takie winno być dokonane właśnie przez Komisję do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, działającą zgodnie z przepisami prawa, a więc w ustawowo określonym składzie. Z tego względu Sąd na podstawie art. 145 §1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.