I SA/Wa 1402/05

Dnia 28 września 2005 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie NSA - Cezary Pryca asesor WSA - Iwona Kosińska (spr.) Protokolant - Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2005 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kredytu studenckiego. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza na rzecz skarżącego W. C. od Ministra Edukacji Narodowej kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...] odmawiającą częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego na podstawie umowy o kredyt z dnia [...] stycznia 1999 r nr [...] zawartej przez W. C. z Bankiem [...] S.A. [...] Oddział w K.. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w dniu 17 września 2002 r. W. C. zwrócił się do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o ponowne rozpatrzenie sprawy wszczętej wnioskiem z dnia 10 maja 2002 r., a zakończonej decyzją tegoż organu z dnia [...] sierpnia 2002 r. odmawiającą umorzenia udzielonego kredytu studenckiego. We wniosku W C. przedstawił swoją sytuację rodzinną i finansową. Powołując się na fakt, że mimo intensywnego poszukiwania pracy jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku, jego ojciec jest ciężko chory na [...] i wymaga stałego leczenia oraz opieki lekarskiej, matka jest na zasiłku przedemerytalnym, a siostra jeszcze się uczy i tak jak skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, zwrócił się o ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku i wydania pozytywnej decyzji w jego sprawie. Minister Edukacji Narodowej i Sportu po rozpoznaniu złożonego wniosku nie znalazł podstaw do zmiany zajętego stanowiska i utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2002 r. W uzasadnieniu stwierdził, że wydana przez niego decyzja poprzedzona była opinią Komisji ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich, w skład której wchodzą zarówno przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Gospodarki, jak i przedstawiciele środowiska studenckiego. Decyzja Ministra w sprawie umorzenia kredytu studenckiego jest decyzją o charakterze uznaniowym, co oznacza, że od oceny organu zależy jej przyznanie jak i wysokość przyznanego umorzenia. W przedmiotowej sprawie nie można uznać, aby rozstrzygnięcie organu I instancji miało charakter dowolny i nie poprzedzone było wnikliwym ustaleniem i rozważeniem okoliczności faktycznych, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji Przeprowadzone przez Komisję postępowanie zgodne było z trybem postępowania przewidzianym przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835 z późn. zm.). Minister powołując się na treść art.4 ustawa z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz.U. Nr 108, poz.685) stwierdził, że podstawowym zadaniem Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich jest udzielanie pożyczek studenckich, natomiast każdorazowe umorzenie kredytu studenckiego powoduje zmniejszenie możliwości udzielania nowych kredytów. Zdaniem organu II instancji wnioskodawca nie wykazał i nie udokumentował pozostawania w trudnej sytuacji życiowej, na którą składa się zdaniem organu nie tylko sytuacja materialna kredytobiorcy ale również jego sytuacja życiowa a w szczególności zdarzenia losowe, które powodują nagłe pogorszenie sytuacji bytowej kredytobiorcy. Minister podniósł, że na etapie postępowania quasi odwoławczego stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie. Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przytoczyła żadnych nowych okoliczności, które mogłoby wpłynąć na zmianę podjętej decyzji. Mając na uwadze powyższe Minister Edukacji Narodowej i Sportu, po ponownym przeanalizowaniu sytuacji na podstawie udostępnionych przez wnioskodawcę dokumentów postanowił utrzyma w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r. Skargę na powyższą decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. C.. W jej treści stwierdził, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, ponieważ przedstawione przez niego dokumenty świadczą o jego bardzo trudnej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej, która nie może ulec poprawie ze względu na bardzo trudną sytuację na rynku pracy w Polsce oraz ciężki stan zdrowia jego ojca. Zdaniem skarżącego fakty te nie zostały wzięte przez Ministra pod uwagę podczas dwukrotnego rozpatrywania jego sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej i Sportu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 23 stycznia 2003 r. Na skutek reformy sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga, zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), stanowiącego, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stała się przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada jedynie, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 §1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna choć z innych powodów niż w niej podano. Instytucja prawna pożyczek i kredytów studenckich jest jednym z instrumentów pomocy materialnej Państwa dla studentów. W przedstawionej sprawie procedurę postępowania w sprawie umarzania kredytu studenckiego regulowały przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835, ze zm.), które wydane zostało na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685, ze zm.) Zgodnie z treścią §14 ust. 8 obowiązującego w dniu wydawania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. umorzeń kredytów studenckich, w sytuacjach określonych w ust. 4 i 7 tego paragrafu, dokonuje Minister Edukacji Narodowej po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich. Komisja o której mowa, zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich, została powołana przez Ministra Edukacji Narodowej (zarządzenie MEN z dnia 16 września 1998 r. o powołaniu Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, Dz. Urz. MENiS nr 7, poz. 35). Skład Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich określony został w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich, który stanowi, że w skład Komisji wchodzą: 1) dwaj przedstawiciele Ministra Edukacji Narodowej, z których jeden pełni funkcję przewodniczącego, 2) dwaj przedstawiciele Ministra Finansów, 2a) przedstawiciel ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, 3) rektor szkoły wyższej lub wyższej szkoły zawodowej powołany spośród kandydatów zgłoszonych przez rektorów szkół wyższych i wyższych szkół zawodowych, 4) czterej przedstawiciele studentów powołani spośród kandydatów zgłoszonych przez ogólnopolskie porozumienie samorządów studenckich lub ogólnopolskie organizacje studenckie. Z przepisu tego wynika więc, że Komisja ma działać w ściśle określonym dziesięcioosobowym składzie, który na dzień podjęcia przez Komisję uchwały w rozpatrywanej sprawie ([...] czerwca 2002 r.) tworzyli: prof. dr hab. T. G. - przewodniczący, mgr T. P., prof. dr hab. M. W., M. M., Z. J., A. S., B. B., T. P., K. D. i D. D.. Taki skład Komisji wynikał z powołanego wyżej zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej w aktualizowanym na dzień podjęcia uchwały brzmieniu. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu z dnia [...] czerwca 2002 r. wynika, że w rozpatrywanej sprawie opinię w kwestii umorzenia kredytu studenckiego negatywnie zaopiniowała Komisja w składzie sześciu osób. W posiedzeniu nie uczestniczyli: jeden z przedstawicieli Ministra Edukacji Narodowej (będący przewodniczącym tej Komisji), przedstawiciele Ministra Finansów i przedstawiciel ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, mimo iż osoby te były powołane w skład Komisji odpowiednimi zarządzeniami Ministra Edukacji Narodowej. W posiedzeniu uczestniczyło ponadto siedem osób spoza składu Komisji. Z protokołu nie wynika jaki był udział tych osób w ustaleniu stanowiska Komisji, czy (a jeśli tak to na jakiej podstawie prawnej) brali oni udział w opiniowaniu indywidualnych wniosków o umorzenie kredytów. Zdaniem Sądu, jeżeli skład organu opiniodawczego (Komisji) został wiążąco ustalony ustawą, to działania tego organu w składzie odbiegającym od ustawowego jest naruszeniem przepisów prawa. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie w toku formułowania opinii dwóch ministrów nie miało żadnej reprezentacji, a Minister Edukacji Narodowej miał niepełną reprezentację. Niezależnie od trybu ustalania przez Komisję opinii w indywidualnych sprawach (który nie został ujawniony w protokole), taka zmiana składu Komisji mogła mieć istotny wpływ na podjęte w indywidualnej sprawie rozstrzygnięcia. W konsekwencji uprawnione jest stanowisko, że zamieszczona w aktach sprawy uchwała nr [...] Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich z dnia [...] czerwca 2002 r. w sprawie wniosków o umorzenie spłaty kredytu studenckiego w przypadku trwałej niezdolności do pracy oraz w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy, podpisana przez Przewodniczącego Komisji, podjęta została z naruszeniem przepisów ustawy, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z treści decyzji z dnia [...] sierpnia 2002 r. odmawiającej skarżącemu częściowego umorzenia kredytu studenckiego wynika, że Minister Edukacji Narodowej oparł się na uchwale, którą podjął organ działający w kładzie niezgodnym z ustawą z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich. Komisja w składzie z posiedzenia w dniu [...] czerwca 2002 r. nie może być uznana za Komisję o której mowa w art. 11 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. Ponieważ zasięgnięcie opinii Komisji było obligatoryjne na mocy §14 ust. 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r., jej brak skutkuje wadliwością przeprowadzonego postępowania, która nie została usunięta w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonym zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. Sąd zważył ponadto, że zgodnie z treścią art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. pożyczki studenckie i kredyty studenckie mogą być częściowo lub w całości umorzone. Podstawą umorzenia pożyczek studenckich i kredytów studenckich mogą być w szczególności: trudna sytuacja życiowa pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy lub trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań w wyniku trwałej niezdolności do pracy. Stosownie do treści art. 7 i 77 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązkiem organów administracji publicznej jest zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny sprawy. Zgodnie z treścią art. 104 §1 kpa organ administracji załatwia sprawy przez wydanie decyzji, chyba że przepisy stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 107 §1 i 3 kpa decyzja powinna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których oparł się organ, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz uzasadnienie prawne zawierające wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ możne odstąpić od uzasadnienia decyzji, jedynie gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony; nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania (§4). Tych warunków nie spełnia ani zaskarżona decyzja organu II instancji, ani utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna. Jak wynika z treści uzasadnień obu decyzji wydanych przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu organ, poza przywołaniem odpowiednich przepisów prawa, ogólnikowo podał argumenty, z powodu których odmówił pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Dwoma zdaniami organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie podając, iż "zdaniem Komisji fakt posiadania trudnej sytuacji materialnej, bez wskazania i udokumentowania innych zdarzeń losowych w sposób decydujący wpływających na sytuację życiową kredytobiorcy nie stanowi wystarczającej postawy umorzenia części kredytu - o co wnosił wnioskodawca. Minister Edukacji Narodowej i Sportu podzielił powyższą opinię Komisji i odmówił częściowego umorzenia kredytu studenckiego" Jeszcze krócej uzasadnił swoje stanowisko organ II instancji stwierdzając jedynie, iż "na etapie postępowania quasi odwoławczego, stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie, strona do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dołączyła żadnych dokumentów wskazujących na zmianę sytuacji życiowej np. jej pogorszenie.". Ani z załączonych do sprawy dokumentów (a w szczególności protokołu Komisji z dnia [...] czerwca 2002 r. oraz treści podjętej w tym dniu uchwały), ani z obowiązujących przepisów prawa nie wynika na jakich podstawach Komisja i Minister oparli takie twierdzenia i wnioski. Reasumując stwierdzić należy, że wymienione braki w wyjaśnieniu sprawy powodują, że jej rozstrzygniecie nastąpiło z naruszeniem art. 7 i 77 §1 oraz 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 §1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.