I SA/Wa 1403/16

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W. M., wnosząc skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W formularzu PPF wnioskodawca podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkują w mieszkaniu o pow. [...] m², utrzymując się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że ponosi znaczące wydatki na świadczenia medyczne i zakup lekarstw w związku ze złym stanem zdrowia. Ujawnione zobowiązania odnoszone do stałych miesięcznych kosztów utrzymania kształtują się na poziomie ok. [...] zł, z czego, jak podano, [...] zł to koszt stosowanej diety cukrzycowej. Skarżący ujawnił, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł, niemniej ich cel odniósł do zgromadzenia środków "na wypadek pogrzebu i pochówku". Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na tle powyższego przepisu w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przyznanie prawa pomocy należy postrzegać w kategoriach wyjątku od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna być świadoma obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2016 r. sygn. I OZ 898/16; postanowienie NSA z dnia 9 września 2016 r. sygn. II OZ 833/16; postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. II OZ 1319/14). W rozpoznawanej sprawie zgłoszone żądanie przyznania prawa pomocy nie zostało uznane za uzasadnione z powodu niemożności podzielenia oświadczenia negującego posiadanie wystarczających środków na prowadzenie postępowania sądowego. Podstawowa przyczyna, która nakazywała przyjąć tego rodzaju stanowisko, ma związek z ustaleniem, że skarżący posiada oszczędności, które mogą zostać przeznaczone zarówno na uiszczenie wymaganego wpisu sądowego od skargi, jak też poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział skarżący uważa za konieczny, a co najmniej potrzebny. W swoim oświadczeniu skarżący podjął próbę wiążącego określenia celu (potrzeby) posiadania oszczędności, co nakazywałoby odstąpić od stwierdzenia, iż mogą stanowić one źródło partycypowania strony w kosztach postępowania, niemniej próba ta nie mogła okazać się skuteczna, albowiem jedynie w wyjątkowych przypadkach da się wywieść, że określone środki finansowe pozostające w dyspozycji strony skarżącej nie mogą zostać przeznaczone na pokrycie zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, wobec czego fakt ich posiadania nie może stanowić wystarczającego powodu do odmowy przyznania prawa pomocy. Jako zasadę ogólną należy bowiem traktować pogląd, zgodnie z którym posiadanie przez stronę oszczędności, podobnie jak i innych wolnych od obciążeń składników majątku, każe uznawać, że strona jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. II GZ 202/15). W postanowieniu z dnia 1 października 2015 r. sygn. II OZ 898/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że określenie w oświadczeniu zamierzonego celu, na który mają zostać przeznaczone oszczędności pozostające w posiadaniu wnioskodawcy, nie może wiązać sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, albowiem uzewnętrzniona intencja strony nie może powodować, że środki te, pomimo że strona może nimi normalnie swobodnie dysponować, będą traktowane jako nieistniejące. Stoi temu na przeszkodzie to, że wymóg pokrycia wydatków stanowiących dochód Państwa jako danina publiczna korzysta w pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi zobowiązaniami wnioskodawcy. Zatem strona ma obowiązek poczynić oszczędności w wydatkach, by opłacić koszty postępowania, ewentualnie sięgnąć po posiadane oszczędności nawet, jeśli wiązałby się to z koniecznością rezygnacji lub odłożenia w czasie przedsięwzięć, które z tych oszczędności miałyby być sfinansowane. W pełni akceptując powyższe stanowisko, należy ubocznie zauważyć, że skarżący, łącząc posiadanie znacznej kwoty środków finansowych ([...] zł) z podanym celem ("wypadek pogrzebu i pochówku"), w żaden sposób nie wyjaśnił powodów, dla których uważa, że środki na wskazany cel powinny zostać przez niego faktycznie zgromadzone. Pozostawiając na uboczu w tym miejscu kwestię funkcji, jakie pełni zasiłek pogrzebowy, będący świadczeniem pieniężnym przyznawanym na pokrycie kosztów pogrzebu, jak też nie negując samego faktu, że każdej osobie przysługuje prawo do autonomicznych decyzji dotyczących kwestii poniesienia wydatków związanych z własnym pochówkiem, skarżący nie wykazał, by suma zgromadzonych środków była kwotą wyłącznie adekwatną dla osiągnięcia tegoż celu, a więc pokrycia kosztów pogrzebu, co uniemożliwia jej uszczuplenia nawet w minimalnym zakresie. W świetle informacji przedstawionych w formularzu nie da się w sposób uzasadniony jednocześnie przyjąć, by skarżący była osobą pozbawioną jakichkolwiek dochodów, co stawiałoby go w pozycji osoby nieposiadającej obiektywnie żadnych możliwości partycypowania w kosztach postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ustalenia przyjęte w sprawie, odnoszone do deklarowanych wydatków gospodarstwa domowego, wskazują na to, że wnioskodawca w zasadzie całą kwotę otrzymywanego świadczenia emerytalnego ([...] zł) ma przeznaczać na wydatki konieczne. Z czego większa część wydatków (ok. [...] zł), jak zadeklarował skarżący, pochłania kupno potrzebnej żywności. Powyższe twierdzenie nie zostało jednak w żaden sposób udokumentowane. Nawet jeżeli skarżący faktycznie wskazaną wyżej kwotę wydaje na kupno żywności, to uzasadnione zastrzeżenia budzi ocena zasadności takiego ukształtowania zasad gospodarowania budżetem domowym przez osobę, która uzasadniając złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, twierdzi, że znajduje się w stanie znacznego ubóstwa. Ze złożonego oświadczenia nie wynika, by skarżący – wobec wskazań lekarskich - był zmuszony do zakupu żywności specjalnego przeznaczenia żywieniowego, ponadto zasady ogólnie przywołanej przez wnioskodawcę tzw. diety cukrzycowej oparte są przede wszystkim na właściwym komponowaniu posiłków (spożywanie produktów niepodwyższających glikemii, w sposób częsty, w małych porcjach), co nie uzasadnia w żaden sposób tego, by koszty zakupu żywności, w przypadku skarżącego, musiały stanowić wielokrotność stawek przeciętnych, jakie w innych gospodarstwach domowych przyjmowane są dla tego rodzaju wydatków. Z uwagi na to, że przyjęte ustalenia kazały uznać, iż wystarczającym źródłem poniesienia kosztów postępowania są deklarowane dochody bieżące skarżącego oraz posiadane przez niego oszczędności, odstąpiono od wezwania wnioskodawcy na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów w celu weryfikacji i uszczegółowienia przedstawionego oświadczenia. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.