I SA/Wa 1405/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: WSA Przemysław Żmich (spr.) WSA Włodzimierz Kowalczyk Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania W.S., decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] o odmowie przyznania W.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem opieki nad żoną M.S. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W dniu 15 października 2013 r. do Centrum Pomocy Społecznej w W. wpłynął wniosek W.S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną M.S. Na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] M.S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie ma charakter stały, ustalony w nim stopień niepełnosprawności datuje się od urodzenia. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oświadczeniu z dnia 15 października 2013 r. W.S. wskazał, że rezygnuje z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie posiada gospodarstwa rolnego oraz prawa do świadczenia rentowego, nie posiada też orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Burmistrz Miasta W. decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] odmówił przyznania W.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem opieki nad żoną M.S. W uzasadnieniu organ l instancji przywołał treść art. 17 ust. 1, 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456) – zwanej dalej "ustawą" i wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Burmistrz nie podzielił stanowiska wyrażonego przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt l SA/Wa 728/12, zgodnie z którym przesłanka negatywna ujęta w art. 17 ust. 5 lit. a ustawy nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 ustawy, ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegali się świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba, że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. W ocenie organu l instancji, pomimo takiego orzecznictwa sądów, ustawodawca zmieniając ustawę o oświadczeniach rodzinnych, nie wprowadził do niej zmian wynikających z tych wyroków. Ponadto w dostępnych komentarzach do znowelizowanej ustawy autorzy jednoznacznie wypowiadają się, iż zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a nie zezwala na przyznanie małżonkowi świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji W.S. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest m.in. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne: 1) w którym osoba nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, 2) w którym osoba rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Kolegium zauważyło, że W.S. zalicza się do grupy osób nie podejmujących zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] listopada 2007 r. wynika, że M.S. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie ma charakter stały, ustalony w nim stopień niepełnosprawności datuje się od urodzenia. Organ pierwszej instancji odmówił zaskarżoną decyzją ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na okoliczność wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uznał bowiem, że na współmałżonkach nie ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego opiekuńczego. W ocenie Kolegium, takie stanowisko organu l instancji w tej kwestii nie zasługuje na aprobatę. W przedmiotowej sprawie za podstawę prawną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pozostające] w związku małżeńskim, z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym współmałżonkiem należy stosować przepis art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy, przewidujący że: świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z zm.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, która przez swój związek założyli. Prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny w stosunku do regulacji art. 128 Krio, co nie zmienia faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wspólnego dobra). Jednakże, aby świadczenie pielęgnacyjne mogło być przyznane współmałżonkowi na drugiego ze współmałżonków muszą być spełnione łącznie następujące warunki określone w powołanym wyżej art. art. 17 ust. 1a ustawy. W niniejszej sprawie zostało ustalone, że syn M.S.- B.K. jest osobą pełnoletnią (odpis aktu urodzenia) i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (oświadczenie z [...] lutego 2014 r.). Ponadto M.S. żyją i według posiadanej przez nią wiedzy, nie posiadają orzeczeń o niepełnosprawności. Zatem fakt, że M.S. ma pełnoletniego syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jest osobą spokrewnioną z nią w pierwszym stopniu oraz okoliczność, że jej rodzice żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i są także osobami spokrewnieni z nią w pierwszym stopniu, sprawia, że wymagane w aktualnym stanie prawnym warunki do przyznania W.S. świadczenia pielęgnacyjnego na żonę M.S. nie zostały spełnione (art. 17 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy). Kolegium uznało zatem, że odmowa przyznania współmałżonkowi świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest w niniejszym przypadku zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż to wskazał organ l instancji w zaskarżonej decyzji. O decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] W.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) niesprawiedliwość, brak konsekwencji, ponieważ SKO - mimo wcześniejszej decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na okres od maja do czerwca 2013 r., która miała na względzie dobro i bezpieczeństwo małżonki skarżącego, po odmowie przez organ I instancji przedłużenia tego świadczenia - nie bacząc na dobro i bezpieczeństwo żony skarżącego przychyliło się do decyzji Burmistrza Miasta W.; 2) niekonstytucyjność wydanego rozstrzygnięcia, ponieważ SKO swą decyzję uzasadniło wykładnią art. 17 ust 1 ustawy, jednak przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP; 3) błędną ocenę stanu faktycznego i błędną wykładnię przepisów. Wniosek który wyciągnęło SKO z art. 17 ust. 1 ustawy, że pierwszeństwo do świadczenia ma syn bądź rodzice żony skarżącego, ze względu na złą sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową tych osób stoi w sprzeczności z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W skardze skarżący wniósł ponadto o zbadanie sprawy i orzeczenie, czy decyzja SKO jest zgodna z prawem. Ponadto o: 1) zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie W.S. opiekującego się niepełnosprawną małżonką i pobierającego na podstawie prawomocnej decyzji administracyjnej świadczenie pielęgnacyjne w okresie od marca do czerwca 2013 r. jako osoby, która jest uprawniona do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w okresie od [...] października 2013 r. na czas bezterminowy w związku z opieką nad małżonką M.S., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) zasądzenie wypłaty należnego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] października 2013 r. w kwocie po [...] zł za każdy miesiąc, na czas bezterminowy; 3) zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości (należnego świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w pkt 2), licząc je od dnia terminu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego przez Centrum Pomocy Społecznej w miesiącu październiku 2013 r. do dnia przekazania środków skarżącemu; 4) zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania przed organami administracyjnymi oraz Sądem, ewentualnie 1) uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo organ podniósł, że powoływany w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, ponieważ dotyczył on przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, w brzmieniu nieobowiązującym w dacie wydawania decyzji przez Kolegium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Rację ma skarżący twierdząc, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., w stanie faktycznym niniejszej sprawy, dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1a ustawy. Trzeba mieć na uwadze to, że małżonek opiekujący się żoną niepełnosprawną w stopniu znacznym jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z przepisów art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Wobec tego osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego może być małżonek, ponieważ ciąży na nim szeroko rozumiany obowiązek alimentacyjny. Zgodnie przepisem art. 17 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy rozumie ten przepis w ten sposób, że skoro rodzice i syn żony skarżącego żyją i nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przepis ten wyklucza W.S. z grona uprawnionych do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną. Uszło uwadze Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., że adresatami przepisu art. 17 ust. 1a ustawy są osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy (inne, niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności) inne, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Przepis ten odnosi się zatem do osób powiązanych więzami krwi z osobą wymagającą opieki, będącymi w dodatku dalszymi krewnymi osoby wymagającej opieki (np. dziadkami, wnukami, rodzeństwem). Małżonkowie, będący przed zawarciem małżeństwa względem siebie osobami obcymi, nie są w stosunku do siebie krewnymi w rozumieniu art. 617 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ponieważ jeden z nich nie pochodzi od drugiego i nie mają wspólnego przodka. Wobec tego, to że rodzice i syn żony skarżącego żyją i że nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności nie miało żadnego znaczenia, skoro o dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego ubiegał się małżonek osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Sąd zauważa, że także Burmistrz Miasta W. orzekając w decyzji pierwszoinstancyjnej, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazano we wcześniejszych wywodach uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy może być także małżonek osoby wymagającej opieki. W sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie świadczenia występuje małżonek osoby wymagającej opieki, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a nie ma w sprawie zastosowania. W takim przypadku stosowanie obu tych przepisów wzajemnie wyklucza się. Na gruncie niniejszej sprawy przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy znalazłby zastosowanie wówczas, gdyby wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad M.S. złożył jej syn bądź matka albo ojciec. W tej sytuacji Sąd uznał, że zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., jak i Burmistrz Miasta W., na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy, dokonali błędnej interpretacji przepisów art. 17 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy (organ odwoławczy) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 5 pkt 2a ustawy (organ pierwszej instancji). Odmawiając, z powyższych powodów, przyznania W.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną M.S. organy obu instancji naruszyły wskazane wyżej przepisy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Burmistrz Miasta W. rozpatrzy wniosek W.S. z dnia 15 października 2013 r. biorąc pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną, co do sposobu interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 1 i 2, ust. 5 pkt 2a ustawy. W zależności od poczynionych ustaleń organ wyda rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa. Odnosząc się do zawartych w skardze wniosków o przyznanie należnego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami Sąd zauważa, że nie mógł uwzględnić wniosków w tym zakresie. Wojewódzkie sądy administracyjne jedynie kontrolują administrację publiczną i nie mają uprawnień do merytorycznego orzekania o prawach stron postępowania administracyjnego do świadczeń rodzinnych [art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa"]. Sąd nie mógł też uwzględnić wniosku skarżącego o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, ponieważ strona skarżąca decyzję administracyjną wydaną w sprawie dotyczącej przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym jest ustawowo zwolniona od kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. a Ppsa). W niniejszej sprawie skarżący nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, a zatem nie powstały koszty zastępstwa procesowego z tytułu działania adwokata lub radcy prawnego (art. 205 § 2 Ppsa). Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 Ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.