I SA/Wa 1406/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA Elżbieta Lenart asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Marta Ways po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2005 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kredytu studenckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Sygn. akt I SA/Wa 1406/05 UZASADNIENIE Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] odmawiającą M. J. częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego na podstawie umowy o kredyt nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. zawartej z Bankiem [...] S.A. [...] Oddział w Z.. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wynika, że M. J. pismem z dnia 16 kwietnia 2002 r. zwrócił się do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o umorzenie kredytu studenckiego. Po uzupełnieniu w dniu 1 lipca 2002 r. dokumentów dotyczących sytuacji życiowej wnioskodawcy, wniosek o umorzenie kredytu studenckiego został przedstawiony na posiedzeniu Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich w dniu 9 października 2002 r. Komisja zaopiniowała wniosek negatywnie i nie zaproponowała umorzenia kredytu studenckiego. Komisja do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, w skład której wchodzą zarówno przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Gospodarki, jak i przedstawiciele środowiska studenckiego, wydaje opinię w ramach uznania administracyjnego, co nie oznacza dowolności. Komisja, jak i Minister podczas opiniowania i podejmowania decyzji mają na względzie, zgodnie z art. 7 k.p.a., pozostawanie na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w oparciu o interes społeczny i słuszny interes obywateli. W toku postępowania Komisja, opiniując wniosek zgodnie z art. 14 ust. 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 września 1998 r. w spawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów studenckich i pożyczek studenckich, wysokości kredytu studenckiego i pożyczki studenckiej, warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich oraz wysokości oprocentowania pożyczki i kredytu studenckiego spłacanego przez pożyczkobiorcę lub kredytobiorcę (Dz. U. Nr 126, poz. 835 ze zm.), opiera się na dokumentach przesłanych przez stronę. Dokumenty te powinny obrazować trudną sytuację życiową wnioskodawcy, uniemożliwiającą lub w znacznym stopniu ograniczającą możliwość spłaty kredytu. Na trudną sytuację składa się, nie tylko sytuacja materialna kredytobiorcy ale również jego sytuacja życiowa, w szczególności zdarzenia losowe, które powodują nagłe pogorszenie sytuacji bytowej kredytobiorcy. W trakcie opiniowania wniosku przez Komisję i wydawania decyzji przez Ministra, istotna była kwestia obciążania Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685) podstawowym zadaniem Funduszu jest udzielanie pożyczek studenckich, natomiast każdorazowe umorzenie kredytu studenckiego powoduje zmniejszenie możliwości udzielenia nowych kredytów. Przedstawione przez wnioskodawcę zaświadczenia potwierdzały brak zatrudnienia i środków finansowych pozwalających na spłatę zobowiązania. Zdaniem Komisji jednak pozostawanie osobą bezrobotną bez wskazania i udokumentowania zdarzeń losowych wpływających w istotny sposób na sytuację życiową kredytobiorcy, nie stanowi wystarczającej podstawy umorzenia kredytu, o co wnosił wnioskodawca. W przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej ustawodawca w § 10 ust. 3 pkt 1 ww. rozporządzenia przewidział możliwość rozłożenia spłaty kredytu na mniejsze raty, z czego, jak wynika z przedstawionej dokumentacji wnioskodawca nie skorzystał. Zdaniem organu, spłata kredytu powinna być kwestią priorytetową dla wnioskodawcy, gdyż podpisując umowę o kredyt z bankiem zobowiązał się do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu na warunkach określonych w umowie. Powołując się na opinię Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] odmówił M. J. częściowego umorzenia kredytu studenckiego. W dniu 21 lutego 2003 r. M. J. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Edukacji Narodowej i Sportu. Decyzją z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] Minister Edukacji Narodowej i Sportu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując ponadto, że na etapie postępowania guasi odwoławczego stan faktyczny nie uległ zmianie, strona do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dołączyła żadnych dowodów wskazujących na zmianę sytuacji życiowej w szczególności jej pogorszenie. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. J.. Skarżący zarzucił, że organ przed wydaniem decyzji nie wziął pod uwagę szeregu wskazanych przez niego faktów i okoliczności popartych stosownymi dokumentami. Mianowicie nie wziął pod uwagę, że jego ojciec utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych, choć we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało to podniesione. Matka otrzymuje wynagrodzenie nieregularnie i z dużym opóźnieniem, a wynagrodzenie to stanowi jedyny dochód pięcioosobowej rodziny. Ponadto w ostatnich dniach wypowiedziano jej warunki umowy o pracę. [...] brat jest osobą przewlekle chorą, a kosztowne leczenie znacznie obciąża budżet domowy. Siostra studiuje w systemie stacjonarnym i ponosi koszty związane z dojazdem na uczelnię, zakupem podręczników, wyżywienia, itp. Od ukończenia studiów w 2001 r. skarżący aktywnie, lecz bezskutecznie poszukuje pracy. W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej i Sportu wniósł o oddalenie skargi oraz ustosunkował do zarzutów stawianych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 25 czerwca 2003 r. Na skutek reformy sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2004 r. niniejsza skarga, zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) stanowiącego, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stała się przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Na wstępie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązkiem organów administracji publicznej jest zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, tak aby móc ustalić stan faktyczny sprawy. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 104 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Decyzja administracyjna jest aktem, który składa się z osnowy i uzasadnienia. Oba te elementy stanowią jedność w znaczeniu materialnym i formalnym, co oznacza, ze żadna z tych części oddzielnie nie może istnieć w obrocie prawnym. Wymogi decyzji administracyjnej zostały precyzyjnie określone w art. 107 k.p.a. Zgodnie z § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi obowiązkowy składnik każdej decyzji administracyjnej, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości tego aktu. Motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Skoro decyzja administracyjna jest wydawana w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach postępowania administracyjnego, to sama decyzja winna zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z akt sprawy wynika natomiast, że obie negatywne dla strony decyzje Ministra Edukacji Narodowej i Sportu nie zawierają właściwego uzasadnienia faktycznego. Organ w decyzji wydanej w wyniku rozpoznania wniosku odwoławczego jako podstawę faktyczną uzasadnienia decyzji wskazał jedynie, że przedstawione przez wnioskodawcę zaświadczenia potwierdzały brak zatrudnienia i środków finansowych pozwalających na spłatę zobowiązania oraz ograniczył się do stwierdzenia, iż: "Zdaniem Komisji jednak pozostawanie osobą bezrobotną bez wskazania i udokumentowania zdarzeń losowych wpływających w istotny sposób na sytuacje życiową kredytobiorcy, nie stanowi wystarczającej podstawy umorzenia części kredytu, - o co wnosił wnioskodawca". Natomiast w pozostałej części decyzji Minister Edukacji Narodowej i Sportu obszernie wskazał na tryb opiniowania wniosków o umorzenie kredytu studenckiego przez Komisję do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich oraz rolę tej Komisji jako gwaranta praworządności i interesu społecznego. Wskazać w tym miejscu należy, iż uchwała ww. Komisji z dnia [...] października 2002 r., nr [...], czy też protokół z posiedzenia Komisji z tego dnia, nie zawierają szczegółowego uzasadnienia negatywnej opinii wniosku M. J.. Minister całkowicie pominął konieczność ustosunkowania się w decyzji pierwszoinstancyjnej do argumentacji podniesionej przez stronę we wniosku o umorzenie kredytu studenckiego oraz w decyzji odwoławczej do zarzutów podanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czym z kolei naruszył art. 127 § 3 k.p.a. Zważywszy, iż w organ odwoławczy ma obowiązek w uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej odnieść się do zarzutów stawianych w odwołaniu. W konsekwencji niewłaściwie uzasadnione decyzje odmowne stały się niezrozumiałe dla skarżącego. W zasadzie powody uzasadniające rozstrzygnięcie, będące odpowiedzią na zarzuty strony, zostały powołane dopiero w odpowiedzi na skargę. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z uchybieniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 k.p.a., zaś uchybiania te nie pozostają bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.