I SA/Wa 1407/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. A., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] złotych. Prezydent. W. decyzją z [...] grudnia 2012 r. nr [...] odmówił przyznania M. Z. zasiłku celowego na pokrycie opłat za [...]. Organ podał, że wnioskodawca w dniu [...] listopada 2012 r. złożył wniosek o pomoc finansową m.in. na pokrycie opłat [...]. Rozpatrując podanie organ ustalił, że wnioskodawca uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, na który składa się [...]. Wnioskodawca jest przewlekle chory, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, odrębne wobec zamieszkałych w tym samy lokalu [...], nie jest w lokalu przy [...] zameldowany, utracił prawo do zamieszkania w lokalu [...]. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu [...] listopada 2012 r. wnioskodawca nie posiadał dokumentow mogących być podstawą określenia wysokości wymaganej pomocy. Organ ustalił, że na dzien [...] listopada 2012 r. należności za [...] są uregulowane, również na koncie rozliczeniowym za [...] należności są uregulowane. Organ ustalił również, że wnioskodawca w okresie, którego dotyczy wniosek otrzymał, przyznane innymi decyzjami: [...]. Organ podał, że pomoc w formie [...] jest jedną z form pomocy realizowanych w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" i w znacznej części zaspakaja potrzeby w tym zakresie, w tym dotyczące składanych wniosków o pomoc na zakup [...]. Organ podał, że w miesiącu listopadzie 2012 r. Filia [...] wydatkowała na wypłatę świadczeń w formie zasiłków celowych w tym zasiłków celowych realizowanych w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" kwotę [...] zł. Przyznano [...] świadczeń, średnia wysokość zasiłku celowego dla osoby/rodziny wyniosła [...] zł. W uzasadnieniu organ przywołał przepis art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Jak wynika z powyższego zapisu decyzja przyznająca zasiłek celowy ma cha-akter uznaniowy co oznacza, że organ przyznający pomoc nie jest zobowiązany do spełnienia wszystkich żądań strony. Każdorazowo o wysokości zasiłku celowego decyduje organ przyznający świadczenie zależnie od możliwości finansowych jakie posiada oraz potrzeb i liczby osób znajdujących się w kręgu jego zainteresowania. Obowiązkiem organu jest bowiem zabezpieczenie posiadanych śrocków dla wszystkich osób i rodzin wymagających wsparcia pomocy społecznej. Tym samym możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych klientów determinowana jest w głównej mierze posiadanymi przez pomoc społeczną możliwościami, głównie finansowymi. Zgodnie z art. 3 ust.4 ustawy w sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących jest wielu, jest rzeczą naturalną, że nie każdy potrzebujący może otrzymać w danym czasie pomoc finansową w satysfakcjonującej go wysokości. Rozstrzygnięcia w zakresie zasiłku celowego leżą w sferze uznania administracyjnego choć nie oznacza to pełnej swobody i dowolności organu orzekającego, natomiast nakłada obowiązek załatwienia sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza on możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków a także nie nakazuje organowi spełnienia każdego żądania obywatela. Stanowiska te były wielokrotnie prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2006r (I SA/Wa 104/2006) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dn 26.09.2000r. (I SA 945/00). Od decyzji tej odwołał się wnioskodawca. W odwołaniu nie zgodził się z uzasadnieniem decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że odmowa przyznania w niniejszej sprawie zasiłku celowego na pokrycie opłat za [...]. Kolegium powołując się na przepisy ustawy o pomocy społecznej wskazało, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organ bada czy sprawa dotyczy zaspokojenia niezbędnych potrzeb umożliwiających wnioskodawcy życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Organ ustala dochód osoby i stwierdza, czy dochód ten kwalifikuje daną osobę do przyznania pomocy, czy też sprawę należy badać w trybie art. 41 ust. 1 ustawy. Dokonując oceny całości materiału zgromadzonego w sprawie Kolegium uznało, że odwołanie jest niezasadne. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pobycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ustawodawca zakłada więc, przy spełnianiu ustawowych kryteriów, uznaniowe działanie organu pomocy. W ocenie Kolegium, odmowa przyznania zasiłku celowego na pokrycie opłat za [...] jest zasadna. Organ wskazał, że wnioskodawca mieszka przy ul. [...] bez zameldowania. Wnioskodawca nie jest zgłoszony jako osoba zobowiązana do dokonywania opłat, które nadto są na bieżąco regulowane przez inne osoby. Wnioskodawca nie przedstawił wysokości opłat ani dokumentów potwierdzających ponoszenie tych kosztów w jakiejkolwiek części. Wnioskodawca chciałby uczestniczyć w ponoszeniu opłat, jednakże pomoc społeczna nie ma możliwości udzielenia pomocy na ten cel, w sytuacji gdy wnioskodawca mieszka w lokalu bez tytułu prawnego i nie ma obowiązku ponoszenia opłat. Organ stwierdził, że zasiłek celowy na ponoszenie opłat [...] w lokalu, do którego wnioskodawca nie ma uprawnień, nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej i byłoby sprzeczne z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że decyzje dotyczące zasiłków celowych mają charakter uznaniowy, co oznacza, ze nawet spełnienie warunków koniecznych do jego uzyskania nie oznacza, ze po stronie organu powstaje obowiązek przyznania zasiłku. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. stała się przedmiotem skargi M. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że decyzja jest niezgodna z ustawą o pomocy społecznej, albowiem pomimo spełnienia kryteriów organ odmawia przyznania zasiłku celowego. Zdaniem skarżącego sprawa nie została załatwiona zgodnie ze słusznym interesem strony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi powołując się na dotychczasowe ustalenia. Reprezentujący skarżacego pełnomocnik, w piśmie procesowym z dnia 13 listopada 2013 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów zastępstwa prawnego udzielonego z urzędu, które nie zostały opłacone ani w całości ani w części, zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niedokonaniu przez organ II instancji własnych ustaleń faktycznych, niezebraniu i nierozpatrzeniu materiału dowodowego a powieleniu i oparciu się na ustaleniach stanu faktycznego dokonanych przez organ I instancji. Pełnomocnik zarzucił lakoniczne i nienależyte uzasadnienie podstawy prawnej i faktycznej decyzji skutkujące nierozpoznaniem sprawy w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W sprawie niniejszej, zarówno organ II instancji, jak i organ I instancji wydając decyzje administracyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu. Użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy. Organy prawidłowo w niniejszej sprawie przyjęły, że z brzmienia unormowań art. 39 i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). W ocenie Sądu, organ odmawiając przyznania zasiłku na pokrycie opłat [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Również organ II instancji utrzymując w mocy decyzję organu I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W sprawie tej został zebrany pełny materiał dowodowy, a ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organy obu instancji są prawidłowe. Zarówno organ I jak i II instancji rozważyły cały materiał dowodowy wydając decyzje, które odpowiadają prawu. Organy prawidłowo ustaliły, że wnioskodawca uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, na który składa się [...]. Wnioskodawca jest przewlekle chory, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i mieszka w lokalu mieszkalnym z [...]. Organy ustaliły też, że wnioskodawca nie jest w tym lokalu zameldowany, ani obowiązany do uiszczania opłat. Utracił prawo do zamieszkania w lokalu [...]. Niezasadny jest tym samym w ocenie Sądu zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sama odmienna ocena strony, co do zasadności odmowy przyznania zasiłku celowego w tej sprawie, nie stanowi o trafności zarzutów. Nie ulega też wątpliwości, że sprawa rozpoznana została w obu instancjach, choć uzasadnienie decyzji organu II instancji nie odpowiada w pełni wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie to pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Na gruncie rozpoznawanej sprawy organom nie można zarzucić bowiem dowolności w jej rozpoznaniu i rozstrzygnięciu. Organy zasadnie uznały – w stanie faktycznym sprawy – że wnioskowana pomoc nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Wnioskodawca pozostaje pod opieką OPS. Mieszka w lokalu, do którego nie ma tytułu prawnego,[...]. Opłaty mieszkaniowe są regulowane przez inne osoby mieszkające w tym lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [..]. Wnioskodawca nie ma obowiązku regulowania opłaty za [...]. Z materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawca ponosił jakiekolwiek opłaty w tym zakresie, a zatem powyższe nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej strony (v. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1937/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej, okoliczność, że żądana pomoc mieści się w katalogu potrzeb, na zaspokojenie których może być on przyznany nie oznacza, że wniosek złożony przez osobę, która nie przekracza kryterium dochodowego, zostanie jej przyznany. Przyznanie zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego. Jest to świadczenie fakultatywne zarówno w zakresie jego przyznania jak i wysokości. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Nadto, organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. W ramach pomocy społecznej nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku, Sąd oparł na przepisie art. 250 powołanej ustawy.