I SA/Wa 1418/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2017 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania K. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z [...] czerwca 2016 r., nr [...], odmawiającą przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup środków czystości i odzieży w miesiącu czerwcu 2016 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. złożył K. G.. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2016 r. K. G. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o udzielenie pomocy finansowej m. in. na zakup odzieży i środków czystości. Decyzją z [...] czerwca 2016 r., nr [...], Burmistrz Miasta G. odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup środków czystości i odzieży w miesiącu czerwcu 2016 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał na dokonane ustalenia w zakresie sytuacji dochodowej i zdrowotnej wnioskodawcy. Podniósł, iż zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym. Organ orzekający jest zatem uprawniony do ustalania hierarchii i skali potrzeb wszystkich podopiecznych, do działania w granicach przysługującego mu uznania. W ocenie organu, spełnienie wszystkich ustawowych przesłanek umożliwiających przyznanie zasiłku nie nakłada na organ pomocowy obowiązku uwzględnienia wniosku i przyznania pomocy w wysokości żądanej bądź oczekiwanej przez ubiegających się o pomoc. Czynnikiem bowiem współzależnie wpływającym na organ podejmujący decyzje są z jednej strony potrzeby wykazane przez osobę ubiegającą się o pomoc i stwierdzona w trakcie wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego potrzeba udzielenia pomocy, a z drugiej strony faktyczne możliwości pomocy społecznej w zakresie zabezpieczeni tych potrzeb. Organ I instancji podał, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone przy stale rosnącej liczbie osób ubiegających się o pomoc w tej formie i tym samym nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich potrzeb osób zgłaszających się o pomoc w postaci zasiłków celowych. Odwołanie od ww. decyzji Burmistrza Miasta G. złożył K. G. wskazując na swoją trudną sytuację materialną. Podniósł ponadto, że organ I instancji zlekceważył jego wniosek o dofinansowanie do światła. Ponadto, przy piśmie z dnia 12 lipca 2016 r. wnioskodawca poinformował, że wnioskował również o przyznanie pomocy finansowej na okulary, lecz odmówiono mu tego wsparcia. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z [...] czerwca 2016 r., nr [...]. Zawiadomieniem z [...] lipca 2016 roku wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. stwierdziło nieważność ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] lipca 2016 r., nr [...]. Decyzją z [...] sierpnia 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania K. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z [...] czerwca 2016 r., nr [...]. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż wnioskodawca spełnia kryteria ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 930) do objęcia go bezzwrotną pomocą finansową w formie zasiłku celowego. Organ ustalił, iż wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, pozostaje pod stałą, specjalistyczną kontrolą lekarską. Jest rozwiedziony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada stałego ani czasowego miejsca zameldowania, obecnie zamieszkuje u koleżanki w wynajętym mieszkaniu. Przy tym partycypuje w kosztach jego utrzymania (w części), tj. ponosi opłaty w wysokości: czynsz - [...] zł, woda - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, gaz [...] zł, internet - [...] zł. Źródłem dochodu K. G. jest zasiłek stały w wysokości [...] zł. Spełnione zostało zatem ustawowe kryterium dochodowe. W przypadku wnioskodawcy wystąpił również co najmniej jeden z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy (niepełnosprawność, długotrwała choroba), co stanowi przesłankę kwalifikującą go do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego, samo wystąpienie wymienionych przesłanek nie przesądza jednak o pozytywnym dla strony rozstrzygnięciu. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest bowiem w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ pomocy społecznej ma zatem możliwość wyboru treści rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy i posiadanych środków na zaspokojenie potrzeb osób oczekujących pomocy. W ocenie organu odwoławczego, jakkolwiek sytuacja wnioskodawcy jest trudna, to jednak ograniczone możliwości finansowe Ośrodka i duża liczba podopiecznych uzasadniają odmowę przyznania mu pomocy na zakup środków czystości i odzieży w miesiącu czerwcu 2016 r. Nie jest on bowiem jedyną osobą oczekującą wsparcia ze strony Ośrodka, a zatem musi liczyć się również z faktem odmowy mu pomocy na zgłaszany cel. Organ odwoławczy podniósł ponadto, iż Ośrodek wykazuje troskę o dobro wnioskodawcy i w miarę swoich możliwości finansowych obejmuje go pomocą społeczną. W 2016 roku oprócz zasiłku stałego wnioskodawca otrzymuje systematycznie zasiłki celowe na zakup żywności, odzieży, obuwia oraz dofinansowania do opłat mieszkaniowych. Zadaniem organów pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszystkich, choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb życiowych osób występujących o pomoc, które muszą liczyć się z tym, że nie zawsze może być ona udzielona w ogóle lub w takim rozmiarze jakiego oczekiwały. W ocenie Kolegium, z zebranego materiału dowodowego wynika, iż organ pierwszej instancji wyjaśnił i rozważył wszelkie okoliczności sprawy, a w przedmiotowej sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. Dodatkowo, organ odwoławczy ustalił, iż decyzją Burmistrza Miasta G. z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], przyznano wnioskodawcy pomoc w formie zasiłku celowego w miesiącu lipcu i sierpniu 2016 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie na częściowe dofinansowanie do opłat mieszkaniowych, w tym energii elektrycznej. Zatem, za niezasadny uznał zarzut nierozpatrzenia wniosku o zaspokojenie potrzeby zakupu światła. Za chybiony uznał również zarzut nieudzielania wsparcia na zakup okularów, bowiem w dacie sporządzania odwołania sprawa ta nie została jeszcze rozpoznana przez organ I instancji. Dopiero decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], odmówiono wnioskodawcy pomocy na zakup okularów i przed Kolegium toczy się nowe postępowanie odwoławcze w tej sprawie. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. złożył K. G. wskazując na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz błędną ocenę tej sytuacji przez Ośrodek Pomocy Społecznej w G.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta G. nie naruszają przepisów prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z [...] czerwca 2016 r. odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup środków czystości i odzieży w miesiącu czerwcu 2016 r. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 930, ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą o pomocy społecznej". W myśl art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna powinna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Przy tym, przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie zwraca uwagę na konieczność zbadania przez organ, czy i na ile wnioskujący o przyznanie pomocy jest w stanie sprostać swojej trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne możliwości i uprawnienia. Obowiązkiem osoby korzystającej z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z powyższych regulacji wynika zatem, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 ustawy). W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że skarżący spełnia wszystkie wymagania stawiane w przepisach ustawy o pomocy społecznej, określających w jednoznaczny sposób kryteria, jakie spełniać musi strona ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego, czego dowodem było chociażby przyznanie skarżącemu w 2016 roku, odrębnymi decyzjami, pomocy w formie zasiłków celowych na zakup żywności, częściowe dofinansowanie do zakupu kurtki zimowej i obuwia zimowego, opłaty czynszu i wody, opłat mieszkaniowych oraz zasiłku celowego na zakup leków. Podzielić trzeba przy tym stanowisko Kolegium, iż podejmując decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości i odzieży w miesiącu czerwcu 2016 r., organ działał w ramach uznania administracyjnego. Oparcie rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania pomocy społecznej na instytucji uznania administracyjnego, oznacza że organ administracji publicznej jedynie "może" podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma obowiązku wydania orzeczenia o określonej treści. Jednakże, opisany element uznaniowości nie oznacza wcale, że przedmiotowa decyzja polega na zupełnej dowolności działania organu. Rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o uznanie administracyjne podlegają bowiem kontroli sądowej sprawowanej pod względem zgodności z prawem. Mianowicie, w pierwszym rzędzie badaniu podlega to, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne, a jeżeli tak, to czy przy wydawaniu decyzji nie przekroczono granic tego uznania, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem - jak wynika z art. 7 kpa - załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Mając na uwadze treść przepisów ustawy o pomocy społecznej podnieść trzeba, że przy udzielaniu przedmiotowej pomocy organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej regulacji dotyczącymi wymogu dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3 ustawy), przy jednoczesnym ograniczeniu uwzględniania potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy do sytuacji, gdy potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Ratio legis tych postanowień polega na rozdzieleniu funduszy, jakimi dysponuje właściwy organ w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych organów pomocy społecznej. Analiza akt sprawy wskazuje, iż wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, pozostaje pod stałą, specjalistyczną kontrolą lekarską. Jest rozwiedziony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada stałego ani czasowego miejsca zameldowania, obecnie zamieszkuje u koleżanki w wynajętym mieszkaniu. Przy tym partycypuje w kosztach jego utrzymania (w części), tj. ponosi opłaty w wysokości: czynsz - [...] zł, woda - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, gaz [...] zł, internet - [...] zł. Ponadto, z akt administracyjnych wynika, że skarżącemu został przyznany zasiłek stały w wysokości [...]4 zł. Z akt sprawy wynika również, iż organ pomocowy, w miarę swoich możliwości finansowych, obejmuje skarżącego systematyczną pomocą. Oprócz bowiem zasiłku stałego w 2016 roku wnioskodawca otrzymywał systematycznie zasiłki celowe na zakup żywności, odzieży, obuwia oraz dofinansowania do opłat mieszkaniowych, w tym energii elektrycznej. Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest zaś ustalenie czy organy administracyjne zobowiązane są do pokrywania w formie zasiłku celowego wszystkich żądań skarżącego. Należy zatem przypomnieć, że udzielając świadczeń finansowych (pieniężnych) z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). Powołany pogląd sąd w składzie orzekającym w całości podziela. W okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające nie przekroczyły zatem granic uznania administracyjnego wynikającego z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości i odzieży w miesiącu czerwcu 2016 r. Organy, zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, ustaliły stan faktyczny, a dokonana przez nie ocena znajduje oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. W uzasadnieniu decyzji organy w sposób przekonywujący opisały przesłanki podjętych rozstrzygnięć. Wskazać trzeba ponadto na to, iż przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy istnieje bezwzględny wymóg uwzględnienia możliwości finansowych danego Ośrodka Pomocy Społecznej, które to możliwości, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonych rozstrzygnięć są ograniczone i nie pozwalają na przyznanie wnioskowanego wsparcia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), orzekł jak w sentencji.