I SA/Wa 1424/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch sędzia WSA Emilia Lewandowska asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Marta Maciejkowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. sprawy ze skargi S.H., B.L. i Y.P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania S.H., Y.P. i B.L. uchylił decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2006 r. nr [...] orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], pochodzącej z nieruchomości hipotecznej opisanej jako "[...]" i odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] września 2007 r. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ I instancji stwierdził, że treść art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.) wyłącza możliwość rozszerzenia zakresu zastosowania art. 136 tej ustawy na przypadki przejmowania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych ustaw niż w nim wymienione, w tym m. in. na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem S.H., Y.P. i B.L. złożyły odwołanie, wnosząc o uchylenie decyzji. Po jego rozpatrzeniu organ II instancji stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87). Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomość lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Użycie w powołanym przepisie określenia "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej. Art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nakazuje stosować przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych także do nieruchomości nabytych lub przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wymienionych w nim aktów prawnych innych niż obowiązująca w danej dacie ustawa wywłaszczeniowa. Dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie jest wymieniony w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie był też ustawą wywłaszczeniową. W obecnie obowiązującym stanie prawnym nieruchomości objęte działaniem tego dekretu nie podlegają więc zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 3 tej ustawy. Jednocześnie organ II instancji stwierdził, że w omawianej sprawie nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, a więc organ I instancji miał obowiązek merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta W. i odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Na decyzję Wojewody Mazowieckiego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły S.H., Y.P. i B.L. W jej uzasadnieniu skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej: rażącą obrazę art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka ratyfikowanego przez Polskę w dniu 19 stycznia 1993 r., z którego wynika, że "każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swojego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności" oraz art. 13 Konwencji stwierdzającego, że "każdy czyje prawa i wolność zawarte w niniejszej Konwencji zostały naruszone ma prawo do skutecznego środka odwoławczego", rażącą obrazę art. 64 ustęp 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, ze "każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawa dziedziczenia" i dalej "własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej", rażące naruszenie zasady praworządności zawartej w art. 6 i art. 7 kpa oraz w art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którą przestrzeganie praw Rzeczypospolitej Polskiej jest podstawowym obowiązkiem każdego organu państwa i że wszystkie organy władzy i administracji państwowej powinny działać na podstawie przepisów prawa, rażącą obrazę art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami przed odmowę przywrócenia własności właścicielom pomimo, że z ustawy tej wynika, że spadkobiercy właściciela mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, błędną ocenę stanu faktycznego i przyjętych za podstawę prawną zaskarżonej decyzji administracyjnej przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) w sytuacji, gdy właściciel nieruchomości został zamordowany przez władze okupacyjne i niemieckie i dopiero teraz w dobie Polski suwerennej i niepodległej po wejściu Polski do Unii Europejskiej zaistniała możliwość przywrócenia praw spadkobiercom właściciela. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia w trybie art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.), wniosku o zwrot nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], przejętej w trybie art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87, ze zm.). Wyjaśnić należy, że przepis ten w ustępie 1 stanowił, iż Skarb Państwa i związki samorządu terytorialnego nabywają przez przedawnienie (zasiedzenie) tytuł własności majątków opuszczonych co do nieruchomości z upływem lat 10, co do ruchomości z upływem lat 5, licząc w obu przypadkach od końca roku kalendarzowego, w którym wojna została ukończona. Przepisy dekretu z 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie miały charakteru norm zmierzających do nacjonalizacji mienia obywateli, a ich zasadniczym celem było zabezpieczenie mienia obywateli, którzy w związku z wojną utracili jego posiadanie. Wywłaszczenie i zasady ubiegania się w trybie administracyjnym o zwrot wywłaszczonych nieruchomości reguluje obecnie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która w art. 216 wylicza nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie innych ustaw, do których mają zastosowanie przepisy tej ustawy dotyczące zwrotu nieruchomości. Artykuł ten określa w wyczerpujący sposób zakres odesłania i zawartego w nim wyliczenia aktów normatywnych odejmujących w swoim czasie własność i zdaniem Sądu nie można go traktować jako egzemplifikacji, lecz jako listę zamkniętą. Wśród wymienionych w tym przepisie aktów prawnych brak jest dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, który stanowił podstawę przejęcia nieruchomości skarżących. Zgodnie z treścią cytowanego art. 34 ust. 1 dekretu własność majątków opuszczonych podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w drodze przedawnienia (zasiedzenia), które stanowi instytucję prawa cywilnego. O cywilnym charakterze przejęcia na podstawie przepisów tego dekretu przesądza także stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości postanowieniem właściwego sądu cywilnego. W związku z tym w strona nie może w trybie administracyjnym dochodzić zwrotu przejętej na tej podstawie nieruchomości ani domagać się w takim trybie oceny prawidłowości uznania spornej nieruchomości za opuszczoną. Oznacza to, że sprawa o zwrot nieruchomości przejętej w trybie art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich należy do kategorii spraw, do których rozpoznania właściwy jest sąd powszechny. Tym samym organ słusznie odmówił zwrotu nieruchomości hipotecznej opisanej jako "[...]" położonej w W. przy ul. [...] w trybie administracyjnym wynikającym z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji brak jest podstaw do uwzględnienia postawionych w skardze zarzutów. Z wyżej wyjaśnionych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.