I SA/Wa 143/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) Asesor WSA Nina Beczek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M. R. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 8 listopada 2022 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu wniosku M. W. (po zmianie imienia i nazwiska – M. A., dalej również jako "Skarżąca"), o przystąpienie w charakterze strony do postępowania administracyjnego w sprawie odwołania od decyzji Wojewody Śląskiego (dalej również jako "Wojewoda") z 19 lipca 2019 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez N. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych we [...], powiat [...], województwo [...] – umorzył postępowania administracyjne z wniosku Skarżącej. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Pismem z 7 lipca 2022 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem do Wojewody Śląskiego o przystąpienie w charakterze strony do postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych we [...] przy ul. [...] i [...]. W związku ze złożonym odwołaniem od decyzji Wojewody Śląskiego z 19 lipca 2019 r., nr [...], wniosek Skarżącej został przekazany przez Wojewodę do rozpatrzenia Ministrowi. Następnie, decyzją z 8 listopada 2022 r., nr [...], Minister umorzył postępowanie odwoławcze z wniosku Skarżącej z 7 lipca 2022 r. W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wskazał, że wniosek Skarżącej o przystąpienie w charakterze strony do w/w postępowania, dotyczy wprawdzie nieruchomości położonych we [...] przy ul. [...], jednakże jak wskazała Skarżąca – właścicielką w/w nieruchomości przed wybuchem wojny byłą jej poprzedniczka prawna – B. A.. Organ zauważył przy tym, że N. R., ani jego następcy prawni, nie byli poprzednikami prawnymi, ani następcami prawnymi B. A.. W ocenie organu, z dokumentów przedłożonych przez Skarżącą nie wynika, że znajduje się w kręgu spadkobierców (następców prawnych) ewentualnych właścicieli nieruchomości położonych we [...] przy ul. [...], wskazanych przez wnioskodawców lub strony postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę Śląskiego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez N. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych we [...] przy ul. [...]. W związku z powyższym organ uznał, że w przedmiotowej sytuacji nie mogła mieć zastosowania uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, bowiem Skarżąca nie udowodniła, że należy do kręgu spadkobierców przedwojennego właściciela nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...]. Organ podniósł również, że ustawodawca ograniczył w czasie możliwość złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r. Warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia żądania w sprawie rekompensaty jest złożenie stosownego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Zachowanie tego terminu stanowi zatem dodatkową przesłankę, od której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Jak natomiast wynika z akt sprawy, ani Skarżąca ani żaden jej poprzednik prawny nie złożyli wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul. [...], w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. do dnia 31 grudnia 2008 r. Powyższe oznacza, zdaniem organu, że Skarżąca nie może przystąpić w charakterze strony do postępowania odwoławczego od decyzji Wojewody Śląskiego z 19 lipca 2019 r., nr [...], i w takiej sytuacji należy zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem Skarżącej z 7 lipca 2022 r. Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie: 1) art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, że złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców współwłaścicieli nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie powoduje możliwości prowadzenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz pozostałych spadkobierców innych współwłaścicieli tej nieruchomości, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 5 ust. 2 ustawy zabużańskiej prowadzi do konkluzji, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jednego ze spadkobierców współwłaścicieli jest wystarczające do możliwości prowadzenia postępowania wobec pozostałych spadkobierców innych współwłaścicieli tej nieruchomości po wyrażeniu przez nich takiej woli; 2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i uznanie, że Skarżąca nie udowodniła, że należy do kręgu spadkobierców przedwojennego właściciela nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...], podczas gdy całokształt materiału zgromadzonego w sprawie jednoznacznie potwierdza, że poprzednicy prawni skarżącej byli właścicielami przedmiotowych nieruchomości; 3) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania, mimo, że Skarżąca jest stroną postępowania w rozumieniu przepisu art. 28 k.p.a. oraz przepisów ustawy rekompensacyjnej i mogła przystąpić do prowadzonego postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powołując się na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, którą organ umorzył postępowania administracyjne z wniosku Skarżącej o przystąpienie w charakterze strony do postępowania administracyjnego w sprawie odwołania od decyzji Wojewody Śląskiego z 19 lipca 2019 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez N. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych we [...], powiat [...], województwo [...]. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Organ wskazał również na przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r./ustawa zabużańska"). Na gruncie tej ustawy organ wskazał na uregulowania zawarte w art. 3 ust. 1 oraz ust. 2, zgodnie z którymi w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Z kolei, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony wart. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Jednocześnie zachowanie określonego w art. 5 ust. 1 ustawy terminu jest warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego upływie roszczenie o potwierdzenie prawa do rekompensaty wygasa, co z kolei oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia. Jako przyczynę umorzenia niniejszego postępowania organ wskazał na okoliczność, że z dokumentów przedłożonych przez Skarżącą nie wynika, aby Skarżąca znajdowała się w kręgu spadkobierców (następców prawnych) ewentualnych właścicieli nieruchomości położonych we [...] przy ul. [...], wskazanych przez wnioskodawców lub strony postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę Śląskiego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez N. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych we [...] przy ul. [...]. Nie kwestionowaną okolicznością sprawy jest natomiast to, co wynika z postanowień spadkowych znajdujących się w aktach sprawy, że Skarżąca jest spadkobiercą B. A.. Przy ocenie niniejszej sprawy organ całkowicie pominął jednak dokumenty archiwalne pozyskane przez Skarżącą z Archiwum Państwowego Obwodu [...] i przedłożone do akt niniejszego postępowania [zaświadczenia: z 5 września 2013 r., nr [...], z 3 marca 2022 r. Nr [...], z 3 marca 2022 r. Nr [...]]. Treść powyższych dokumentów wskazuje na to, że według przedwojenny rejestrów [...] magistratu z lat 1929-1934 nieruchomości położone przy ul. [...] we [...] mogły stanowić przedmiot własności wielu osób, nie tylko N. R.. Nie można zatem wykluczyć, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność także B. A. (określana w dokumentach również jako B. A., lub też przy pomocy panieńskiego nazwiska R.). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by kwestia ta była przedmiotem ustaleń i rozważań organu. Natomiast wymowa przedmiotowych dowodów wymagała dokonania pogłębionej ich analizy oraz skonfrontowania jej wyników z materiałem dowodowym zgromadzonym dotychczas w sprawie, tak aby w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości ustalić krąg przedwojennych właścicieli pozostawionego we [...] majątku nieruchomego, a tym samym również krąg ich następców prawnych uprawionych do udziału w niniejszym postępowaniu. Powyższe świadczy, zdaniem Sądu, o zasadności zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez niepełne wyjaśnienie przez organy stanu faktycznego, jak i błędną jego ocenę, w tym przedwczesne uznanie, że Skarżąca nie znajdowała się w kręgu spadkobierców ewentualnych współwłaścicieli nieruchomości położonych we [...] przy ul. [...]. Przedwcześnie również przyjął organ, że dla wyniku sprawy bez znaczenia pozostaje treść uchwały 7 sędziów NSA z dnia 9 października 2017 r. w sprawie I OPS 3/17, zgodnie z którą zainicjowanie sprawy przez jedną uprawnioną osobę (w tym przypadku przez spadkobierców N. R.) wywołuje konsekwencje prawne dla wszystkich pozostałych stron (w tym ewentualnie i dla Skarżącej), nawet nieujawnionych sukcesorów, gdyż prawo do rekompensaty ma charakter jednolity. Nie jest nawet niezbędne aby sukcesorzy wystąpili ze stosownym wnioskiem w tym zakresie. Zainicjowanie postępowania przez jednego wnioskodawcę skutkuje bowiem wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 ustawy zabużańskiej. Jak przy tym wyjaśnił skład poszerzony NSA – za niedopuszczalne uznać należy różnicowanie sytuacji poszczególnych spadkobierców. Organ administracji powinien z urzędu ustalić, komu przysługuje prawo strony oraz zadbać o to, aby każda z nich została zawiadomiona. Osoba uprawniona powinna następnie wyrazić indywidualną wolę uczestnictwa w postępowaniu, co w realiach niniejszej sprawy nastąpiło właśnie we wspomnianym wniosku Skarżącej z 7 lipca 2022 r. W konsekwencji powyższego za zasadny uznać należało także zarzut naruszenia przez organ art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie niniejszego postępowania. Wskazania do ponownego procedowania wynikają wprost z uzasadnienia wyroku, w szczególności oceną Ministra mają być objęte również te dowody, które dostarczyła Skarżąca przed organem II instancji. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Ministra. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2018 r. poz. 1800 ze zm.). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.