I SA/Wa 1431/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Dariusz Chaciński Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z [...] marca 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania J. P. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], orzekającej o odmowie przyznania ww. zasiłku celowego na rehabilitację w miesiącach: styczniu, lutym, marcu kwietniu, maju i czerwcu 2014 r. – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2013 r. J. P. zwróciła się o udzielenie pomocy materialnej w formie zasiłków celowych na pierwsze półrocze 2014 r. w tym na leczenie rehabilitacyjne w miesiącach: styczniu, lutym, marcu, kwietniu, maju i czerwcu w wysokości po [...] złotych. W toku postępowania wnioskodawczyni przedłożyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2013 r. z którego wynika, że jej niepełnosprawność zaliczono do stopnia umiarkowanego. Przedłożyła ponadto wniosek lekarza o dofinansowanie zakupu leków i leczenia/rehabilitacji na 2014 rok, zawierającego zalecenia co do zabiegów mających być realizowane w ramach prywatnej rehabilitacji. Organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, aczkolwiek zamieszkuje w jednym mieszkaniu z córką. Za zajmowany lokal nie są wnoszone bieżące opłaty z uwagi na spór sądowy prowadzony ze spółdzielnią. Opłaty za energię elektryczną ponosi zaś prowadząca odrębne gospodarstwo domowe córka wnioskodawczyni. Dochód J. P. stanowi emerytura w wysokości [...] zł, co przekracza kryterium dochodowe przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 204 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.; przywoływana dalej jako: u.p.s.") wynoszące 542,00 złote. Wprawdzie z emerytury prowadzona jest egzekucja komornicza, w konsekwencji której do dyspozycji wnioskodawczyni pozostaje realnie kwota [...] złotych, niemniej kwota podlegająca egzekucji, w świetle art. 8 ust. 4 powołanej ustawy, nie podlega odliczeniu od dochodu. W związku z powyższymi ustaleniami, Prezydent W decyzja z [...] stycznia 2014 odmówił przyznania J. P. oczekiwanej pomocy finansowej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ze względu na przekroczeniem kryterium dochodowego wniosek J. P. rozpoznawany był na gruncie art. 41 u.p.s., który w szczególnie uzasadnionych przypadkach umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego, mimo przekroczenia wspomnianego kryterium. W jego ocenie, w rozpoznawanej sprawie brak jest jednak szczególnych okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie, które uzasadniałyby przyznanie stronie pomocy. Prezydent W. wskazał, że skoro J. P. jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym mając zagwarantowany konstytucyjnie dostęp do świadczeń zdrowotnych, jest ona w stanie zapewnić sobie wymagane świadczenia w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Organ wskazał przy tym, że zgodnie z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz.U. Nr 140, poz. 1145), fizjoterapia ambulatoryjna odbywa się na podstawie zlecenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego w cyklu terapeutycznym do 10 dni zabiegowych. Dodatkowo Prezydent zauważył przy tym, że wniosek strony z 30 grudnia 2013 r. obejmował oczekiwanie świadczeń na łączną kwotę [...] złotych (a więc przeciętnie [...] złotych miesięcznie), jak również wskazał, iż poszczególne objęte nim potrzeby zostaną rozpoznane odrębnymi decyzjami. Od decyzji powyższej J. P. złożyła odwołanie do organu wyższego stopnia, zarzucając Prezydentowi W. niewłaściwą ocenę jej sytuacji życiowej. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało na istotę i cel instytucji pomocy społecznej podkreślając, że służyć ma ona jako środek do celu, którym jest usamodzielnienie się osoby potrzebującej. Organ wskazał ponadto, że w sprawie niniejszej uwzględnienia wymagało, że dochód wnioskodawczyni przewyższa wartość kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pomocy społecznej na zasadach ogólnych, dlatego też zasadnym było rozparzenie wniosku w oparciu o przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej zgodnie, z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach istnieje możliwość przyznania pomocy osobom przekraczającym ww. kryterium. Oceniając niniejszą sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek zawartych w tym przepisie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odwołało się do orzecznictwa sądów administracyjnych i podniosło, że ocena przesłanek przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane jedynie w sytuacjach wyjątkowych i przeznaczone być powinno na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Dokonując zaś oceny zaskarżonej decyzji pod kątem zawartych w odwołaniu zarzutów oraz obowiązujących przepisów, w tym zaistnienia przesłanek z powołanego art. 41 ustawy stwierdził, że pomimo niewątpliwie bardzo trudnej sytuacji życiowej wnioskodawczyni, podjęte przez Prezydenta W. rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Na decyzję powyższą skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. P.. W skardze wyraziła swoją dezaprobatę wobec działań pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej oraz wątpliwość co do ich znajomości prawa. Zarzuciła ponadto organom orzekającym w sprawie lekceważenie [...] Programu Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych oraz Konwencji ONZ, a także przekroczenie przez organy administracji publicznej granic uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182; przywoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej (a taką jest skarżąca)- 542,00 złote. W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że dochód uzyskiwany z tytułu emerytury, kryterium to przekracza. W tym stanie rzeczy, organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 tej ustawy, który przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie jest zaś "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód powiązany z dysfunkcją w postaci niepełnosprawności i choroby wymagającej korzystania z zabiegów rehabilitacyjnych, który to stan trwa już od wielu lat. Okoliczności te wprawdzie wskazują na bardzo trudną sytuację życiową skarżącej, której organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako szczególne, a więc wyróżniające się swego rodzaju nadzwyczajnością, wynikająca z tego, ze wywołane były nagłym zdarzeniem, którego strona się w żaden sposób nie mogła się spodziewać. Nie są one przy tym zasadniczo odbiegającymi od typowych sytuacji w jakich znajduje się gros osób korzystających z pomocy społecznej, a którzy bardzo często nie posiadają jakichkolwiek dochodów i ubezpieczenia, a przez to - mimo że wymaga tego ich stan zdrowia - mają utrudnioną czy wręcz wykluczoną możliwość korzystania nawet ze świadczeń gwarantowanych, o których choćby mowa w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz.U. z 2013 r, poz. 1522). Zważyć zaś należy, że to potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych osób pozbawionych jakichkolwiek środków finansowych i wsparcia ze strony osób bliskich winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków jakimi dysponują organy pomocy społecznej także nie zawsze jest możliwe. Konieczność zatem rehabilitacji, nawet, gdyby zalecane zabiegi nie były refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, co implikowałoby konieczność korzystania z odpłatnych zabiegów w gabinetach prywatnych, w sytuacji gdy zabiegi te związane są ze stanem chorobowym istniejącym od szeregu lat, a ponadto dotyczą osoby posiadającej własne dochody przekraczające kryterium dochodowe, nie jest i nie może być traktowana jako wywołana okolicznościami przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Już tylko te względy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy. Tym samym rozstrzygnięcia organów obydwu instancji nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że pomoc społeczna jedynie wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie je wyręcza. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Muszą one zatem liczyć się z tym, że nie każda potrzeba będzie mogła być sfinansowana ze środków publicznych, a odmowa takiej pomocy w żadnym razie nie oznacza, jak zdaje się uważać skarżąca, że jej potrzeby, jako osoby niepełnosprawnej, organ lekceważy. Dodatkowo warto w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 4 u.p.s osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co oznacza także obowiązek współpracy z pracownikami socjalnymi. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, skarżąca przyjmując pozycję typowo roszczeniową, nie zawsze do takiej współpracy jest skłonna, o czym świadczą chociażby trudności z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego (vide notatki urzędowe pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej- k. 592, 582, 578, 575i 574 akt administracyjnych). Podnoszone z kolei przez stronę zarzuty, dotyczące naruszeń uchwały Sejmu RP z dnia 1 sierpnia 1997 r. - Karta Praw Osób Niepełnosprawnych, Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych z 13 grudnia 2006 r., czy wreszcie [...] Programu Działania na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2010-2020, przyjętego uchwałą Rady W. z [...] września 2010 r., są o tyle niezasadne, że akty te nie kreują po stronie osób niepełnosprawnych - w tym strony skarżącej - roszczenia o przyznanie pomocy społecznej. Na marginesie wskazać także należy, że uchwała sejmowa czy wspomniany wieloletni program nie są w ogóle aktami, które stanowią źródła prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.