I SA/Wa 1433/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Iwona Maciejuk Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej Z. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia posiadania przez Z. K., prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w S., powiat S., województwo [...]. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 21 marca 2007 r. Z. K. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. O. i A. O. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w S. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] odmówił Z. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na to, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Na skutek wniesionego w sprawie odwołania, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] uchylił powyższą decyzję wskazując, że Wojewoda [...], uznał, że okoliczność zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. właścicieli mienia na byłym terytorium Państwa Polskiego nie została udowodniona. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmówił potwierdzenia posiadania przez Z. K., prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. O. ww. nieruchomości. W uzasadnieniu organ podniósł, że okoliczność zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. właścicieli mienia na byłym terytorium Państwa Polskiego nie została udowodniona. Wojewoda [...] dał wiarę dokumentom urzędowym w szczególności aktowi notarialnemu umowy sprzedaży z dnia [...] lipca 1939 r. oraz ankiecie wypełnionej przez A. O. do Miejskiego Biura Dowodów Osobistych z dnia 2 maja 1952 r. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Z. K. kwestionując rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego i podnosząc, iż przedmiotowa decyzja jest dla niej krzywdząca. Po rozpoznaniu odwołania oraz zbadaniu akt sprawy, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji po otrzymaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1974/09 ponownie prowadząc postępowanie zebrał nowe dowody w przedmiotowej sprawie dotyczące J. O., m. in. akt notarialny umowy sprzedaży z dnia [...] lipca1939 r. Repertorium nr [...] r., z którego wynika, że J. O. zamieszkiwał w K. przy ul. [...] oraz inne dowody dotyczące osoby J. O. Organ zauważył, że nie pojawiły się w przedmiotowej sprawie nowe dowody dotyczące A. O. Zatem jak wynika z powyższego, organ wojewódzki badając przedmiotową sprawę ustalił nowy stan faktyczny sprawy dotyczący J. O., na podstawie dowodów nieznanych w chwili orzekania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także Ministrowi Skarbu Państwa. W związku zatem z faktem, iż nastąpiła zmiana stanu faktycznego sprawy wyłącznie co do ustaleń dotyczących J. O., organy administracji publicznej zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" nie są związane powyższym orzeczeniem. Minister zaznaczył, że organ pierwszej instancji ponownie prowadząc postępowanie po pojawieniu się nowych dowodów zmieniających dotychczasowe ustalenia w sprawie dotyczące J. O., był zobowiązany do ponownego przeanalizowania stanu faktycznego sprawy. Organy były natomiast związane oceną prawną Sądu w zakresie ustalenia, iż A. O. nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 2 ustawy, bowiem nie zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Minister zwrócił uwagę także, że ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań – T. S. z dnia 11 stycznia 2008 r. i 31 stycznia 2008 r. oraz J. C., z dnia 11 stycznia 2008 r. nie wynika, że A. i J. O. zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego. Ponadto z oświadczenia J. K. z dnia 23 stycznia 2008 r., wynika, że dane przez nią posiadane znane jej są z opowiadań rodziny. Nadto ze znajdującego się w aktach sprawy potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] lipca 1939 r., Repertorium nr [...] zawartego w K. wynika, że J. O. zamieszkiwał w K. przy ul. [...]. Tym samym Minister uznał, że miejscem zamieszkania J. O. w lipcu 1939 r. był K. Dokonanie aktu notarialnego przed notariuszem w K., a także nabycie przez J. O. nieruchomości w K. również wskazuje na fakt, iż prowadził on swoje interesy w ww. mieście i w nim zamieszkiwał. Organ odwołaczy podniósł, że wprawdzie z zeznań strony i oświadczeń świadków (T. M. z dnia 11 stycznia 2008 r. oraz K. K. z dnia 23 stycznia 2008 r.) wynika, że w dniu 1 września 1939 r. J. O. był obywatelem polskim i przebywał na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego, jednakże ocena całokształtu materiału dowodowego wskazuje, iż fakt zamieszkiwania przez J. O. w dniu 1 września 1939 r. na byłych terenach Rzeczypospolitej Polskiej nie został udowodniony. Organ zauważył, iż A. O. w dniu 1 września 1939 r. nie przebywała na byłym terytorium RP, a jak wynika z jej ankiety do Miejskiego Biura Dowodów Osobistych oświadczyła w niej, iż przed wojną i w czasie okupacji zamieszkiwała w K. przy ul. [...] (w tym zakresie organy są związane oceną dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie). Reasumując Minister stwierdził, że ośrodkiem życiowym J. O. było miejsce, w którym zamieszkiwała również jego żona i które właściciel mienia wskazał w ww. akcie notarialnym, tj. K. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 20121 r. Z. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię: a) art. 2 pkt 1 ustawy w związku z nietrafnym przyjęciem, J. O. w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy poprzez nietrafne przyjęcie, że Z. K. nie przysługuje prawo do rekompensaty; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a w konsekwencji błędne sporządzenie uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji, b) art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie na podstawie przeprowadzonych dowodów, że J. O. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał w K., nie biorąc pod uwagę złożonych w sprawie oświadczeń, z których wynika, że w tym dniu zamieszkiwał poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W skardze skarżąca wyjaśniła, że zarówno Minister jak i organ pierwszej instancji nieprawidłowo interpretują fakt zamieszkiwania przez jej rodziców na terenach nie wchodzących obecnie w granice RP. Nie ma dowodów na to, że rodzice skarżącej od 1939 r. przebywali w K., jest natomiast dowód, że w 1941 r. mieszkali w K. Dokumenty wpłat na rzecz Urzędu Parafialnego w S. są wszystkie z 1933 r. a nie jak błędnie wskazano w decyzji z 1938 r. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę uznać należało za uzasadnioną. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy; 2) posiada obywatelstwo polskie. W sprawie niniejszej kwestią sporną, będącą jednocześnie podstawą odmowy potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty, był brak spełnienia, przez właściciela pozostawionych nieruchomości J. O., jednej z przesłanek zawartych w powyższym przepisie ustawy, a mianowicie wymogu zamieszkiwania przez niego w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazać w tym miejscu należy, że podstawowe znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1195). Wyrok ten został opublikowany w dniu 30 października 2012 r., z którym to dniem wszedł w życie. W orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że norma prawna, zgodnie z którą uzyskanie prawa do rekompensaty zależało od zamieszkiwania właściciela nieruchomości na byłym terytorium Polski w dniu 1 września 1939 r., jest niezgodna z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Odnośnie skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego, co do niezgodności danego aktu z Konstytucją w doktrynie i w orzecznictwie wskazuje się na ich zróżnicowanie w zależności od treści orzeczenia (M. Safjan. Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w praktyce sądowej, PIP, 2002, nr 9; L. Garlicki. Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2005, s. 389; B. Banaszak. Prawo konstytucyjne, Warszawa 2004, s. 131). Przyjmuje się, że przy rozstrzygnięciach o charakterze kasatoryjnym, orzekających o niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu, dotychczasowa norma przestaje być regułą powinnego zachowania, gdyż jest ostatecznie eliminowana z systemu prawnego. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego (w niniejszej sprawie przepisu prawnego w zakresie wskazanym w orzeczeniu Trybunału), o której mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP oznacza bowiem, że niekonstytucyjny akt prawny jest derogowany z systemu prawnego w sposób bezwzględny i bezwarunkowy, a zatem nie może być stosowany również do stanów faktycznych ukształtowanych w czasie, gdy jeszcze obowiązywał (M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 72 i nast.). W orzecznictwie sądowym podnosi się, że przepis ustawowy, który został uznany za niekonstytucyjny orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, opublikowany wprawdzie po wydaniu ostatecznej decyzji, ale przed rozpoznaniem skargi przez sąd administracyjny, nie powinien być stosowany jako wzorzec kontroli decyzji organów administracji publicznej. Należy zatem przyjąć, że sprawy, które zostały wszczęte w poprzednim stanie prawnym i nie zostały zakończone do chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, powinny być rozstrzygane z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok SN z dnia 21 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 202/01, OSNP 2003/24/584). Wobec tego, uwzględniając regulację zawartą w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, przepis prawny uznany za niekonstytucyjny nie powinien być zastosowany przez sąd w konkretnej sprawie, ze względu na fakt wiążącego wszystkich adresatów (art. 190 ust. 1) uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że pozostaje on w sprzeczności z Konstytucją RP. Przy czym sprzeczność ta istnieje od samego początku, tj. od daty wejścia w życie przepisu prawnego, którego domniemanie konstytucyjności zostało przez Trybunał obalone. W tej sytuacji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie obowiązywania prawa materialnego wywiera skutki na przyszłość, lecz w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wsteczny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych, powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał zatem obowiązek uwzględnić skutki prawne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wobec tego Sąd uznał, że przepis art. 2 pkt 1 ustawy, w zakresie w jakim stawia właścicielowi pozostawionych nieruchomości wymóg zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, nie mógł być zastosowany. Stosowanie tego przepisu z uwzględnieniem przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1930 r. godziło by w gwarantowane Konstytucją RP prawo do równej ochrony praw majątkowych wiążące się z konstytucyjną zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że Minister Skarbu Państwa w decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. i Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] marca 2012 r. orzekając na wniosek skarżącej, zastosowali wadliwy od samego początku jego obowiązywania przepis art. 2 pkt 1 ustawy, w zakresie stawiającym wymóg zamieszkiwania przez właścicieli na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] uwzględni, że na skutek powołanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odpadło, wynikające z art. 153 Ppsa, związanie organu oceną prawną zaprezentowaną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1974/09, jeżeli chodzi o przesłankę zamieszkiwania odnoszącą się do A. O. Wobec tego Wojewoda [...] winien rozpoznać sprawę o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie A. O. i J. O., uznając, że norma wynikająca z art. 2 pkt 1 ustawy nie wymaga, aby właściciele nieruchomości zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 oraz art. 200 i art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł, jak w sentencji.