I SA/Wa 1433/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. S. i H. C. na decyzję Minister Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP oddala skargę. W dniu 30 grudnia 2008 r. (data stempla pocztowego) R> K. i J. S. złożyli do Wojewody [...] wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez ich poprzedników nieruchomości położonych: w J., powiat [...], województwo [...] oraz we L. przy ul. [...] i przy ul. [...] . Następnie spadkobiercy ww wnioskodawców w dniu 21 grudnia 2012 r. (data stempla [...] Urzędu Wojewódzkiego) tj. M. S. w imieniu własnym oraz H. C. złożyły wniosek o wydanie decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich poprzedników (B. vel B. A. i E. A.) poza obecnymi granicami (siedmiu) nieruchomości położonych m.in. w L. i J., w części przypadającej spadkobierczyni O. E. Wniosek ten obejmował również nieruchomość położoną w L. przy ul. [...] oraz [...]. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., znak: [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia posiadania przez M. S. i H. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza granicami przez B. A. i J. K. nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] oraz [...] a Minister Skarbu Państwa (dalej jako "organ") zaskarżoną do tut. Sądu decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267 – dalej jako kpa) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. zwanej dalej ustawą) utrzymał ww. decyzję w mocy. Ww decyzja odmowna dotyczy wyłącznie nieruchomości położonych w L. przy ul. [...] oraz [...] i zapadła na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy oraz art. 104 § 2 kpa ze wskazaniem, że wniosek co do tych nieruchomości został złożony z przekroczeniem określonego w art. 5 ust. 1 ustawy terminu. Organ powołał się w tym zakresie na stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 594/12, w którym wskazano, że warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia żądania w sprawie rekompensaty jest złożenie stosownego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Zdaniem organu w 2012 r. strony postępowania złożyły dodatkowy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości położone w L. przy ul. [...] oraz [...] a więc po upływie terminu wyznaczonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły skarżące zarzucając kwestionowanej decyzji mające wpływ na wynik sprawy naruszenie: I. art. 5 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 i ust. 6 ustawy poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż pismo skarżących z dnia 21.12.2012 r., w którym została wskazana m.in. nieruchomości położone w L. przy ul. [...] oraz [...], stanowiące uzupełnienie wniosku z dnia [..].12.2008 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty to nowy wniosek złożony po upływie terminu w nim wskazanego; II. naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 7, 8 i 80 kpa poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego; 2.art. 7 i 8 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa i 78 § 1 kpa, art. 80 kpa poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i jego niewłaściwą ocenę; w tym przyjęcie, że skarżące wnoszą o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. A. i J. K. nieruchomości w L. przy ul. [...] i [...] , podczas gdy skarżące wnoszą o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. (wcześniej A. A.), O. E. oraz J. K. (panieńskie A.) m. in. nieruchomości we L. przy ul. [...] i [...] , bowiem to oni byli ostatnimi właścicielami tej nieruchomości; 3. art. 7 i 8 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa i 78 § 1 kpa, art. 80 kpa poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, iż we wniosku z dnia 31.12.2008r. spadkodawcy skarżących domagali się potwierdzenia prawa do rekompensaty za trzy nieruchomości, podczas gdy we wniosku z dnia 31.12.2008 r. zostały wskazane cztery nieruchomości tj. pierwsza w J., druga w L. przy ul. [...], trzecia przy ul. [...] oraz czwarta przy ul. [...], bowiem użycie we wniosku sformułowania [...] miało na celu oznaczenie dwóch nieruchomości. W ocenie skarżących ustawa nie wymaga na etapie składania wniosku od danego wnioskodawcy wymienienia w ogóle nieruchomości, za które domaga się on rekompensaty. Ich zdaniem nieruchomości mogą być wskazane w późniejszym czasie na etapie postępowania administracyjnego, a pismo z grudnia 2012r. zostało złożone w uzupełnieniu wniosku i nie może prowadzić do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wskazały, że pierwotni wnioskodawcy tj. R. K. i J. S. podali wszystkie nieruchomości, o których istnieniu mieli wiedzę na dzień 31.12.2008 r. a ich intencją było uzyskanie pełnej rekompensaty za wszystkie pozostawione nieruchomości poza granicami RP przez ich przodków. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c w zw. z art. 135 ppsa skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r. sygn. [...] i zasądzenie od organu kosztów procesu. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego, ustalonego i obowiązującego w dniu wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji, sąd uznał , że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Do wniosku należało dołączyć dokumenty wymienione w art. 6 przedmiotowej ustawy. W przypadku niespełnienia wymogów zawartych w ust. 1-3 w/w artykułu wojewoda zobowiązany był wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania (art. 6 ust. 6). Mając powyższe na uwadze Sąd podzielił pogląd organów obu instancji, że w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. został złożony przez R. K. i J. S. wniosek z dnia [...] grudnia 2008 r. , który miał określony zakres przedmiotowy i dotyczył nieruchomości położonych w w J., powiat G., województwo [...] oraz w L. przy ul. [...] i przy ul. [...]. Wniosek ten można było modyfikować, w tym rozszerzać co do zakresu nieruchomości, jednak tylko do dnia 31 grudnia 2008 r., bowiem przepis art. 5 ust. 1, określając termin, który jest terminem prawa materialnego, nie pozwala po tym okresie skutecznie domagać się rekompensaty za inne mienie niż zgłoszone przed tą datą. Wszelkie zaś roszczenia zgłoszone po tej dacie wygasają. Tym samym podanie złożone w dniu 21 grudnia 2012 r., stanowi odrębny wniosek wszczynający postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, bowiem dotyczy innych nieruchomości niż wskazane we wcześniejszym piśmie złożonym w dniu 30 grudnia 2008 r. Podkreślić należy, że skoro przepis prawa materialnego zakreśla wprost termin do dokonania danej czynności, to termin ten nie może zostać przedłużony ani skrócony przez organ administracji publicznej z urzędu ani na wniosek strony. Tym samym nie mają tu zastosowania zasady wyprowadzone z doktryny i orzecznictwa, że sprawa do chwili rozstrzygnięcia może być modyfikowana w ten sposób, że zmienia się jej zakres przedmiotowy. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/045, wynika, że przyrzeczona kompensacja dla tzw. "zabużan" miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli RP (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy - decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej - manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Zaakcentowano również, że w odniesieniu do tych osób (inaczej niż w przypadku nacjonalizacji mienia) nie nastąpiło przymusowe przejęcie ich praw majątkowych lub zarządu mieniem przez państwo polskie czy jego instytucje. Państwo polskie, a z instytucjonalnego punktu widzenia - Skarb Państwa Rzeczypospolitej Polskiej - nie stało się bowiem beneficjentem przejęcia czy też tylko użytkownikiem mienia (ruchomego oraz nieruchomego) pozostawionego poza wschodnimi granicami państwa polskiego a zmiana granic nie została spowodowana przez państwo polskie ani nie przyczyniło się ono do tej zmiany. Zatem kompensacja wartości pozostawionego mienia przez państwo polskie nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym) za mienie wywłaszczone de facto (lub bez podstawy prawnej), ale charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. To zaś oznacza, że nie jest zasadne stanowisko zaprezentowane w skardze, że przewidziana prawem rekompensata jest przyznawana za wszystkie nieruchomości pozostawione przez poprzedników prawnych skarżących poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Bez znaczenia przy tym jest moment dowiedzenia się o składnikach majątku pozostawionych poza granicami. W tym terminie osoby uprawnione muszą uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. zobowiązani są wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty. Trzeba przy tym podkreślić, tak jak wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym przez organ wyroku, że celem ustawy było przyznanie określonej grupie uprawnionych, rekompensaty za konkretne nieruchomości pozostawione przez Zabużan na Kresach Wschodnich, nie zaś zniwelowanie wszelkich strat materialnych poniesionych przez obywateli polskich w związku ze zmianą granic Polski. Jednocześnie wolą ustawodawcy (po upływie kilkudziesięciu lat nieskutecznych działań) było ostateczne rozwiązanie problemów związanych z mieniem zabużańskim. Stosownie do przepisu art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W przypadku wszczęcia postępowania przez stronę, to tylko i wyłącznie ta strona określa przedmiot tego żądania. W zależności więc od wniosku strony postępowanie może być prowadzone w odniesieniu do różnych nieruchomości, strona ma prawo również nie składać wniosku o rekompensatę. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, iż w aktach sprawy brak było jakichkolwiek dokumentów świadczących o wątpliwościach organu co do zakresu przedmiotowego wniosku z dnia 30 grudnia 2008 r., organ administracji nie wyjaśniał tej kwestii. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd stwierdził, że nie doszło do naruszenia w/w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przepis ten nakazuje wojewodzie wezwanie wnioskodawcy do usunięcia braków już złożonego wniosku w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania jednak tylko w zakresie wymogów określonych w art. 6 ust. 1-3 ustawy (braki w materiale dowodowym, m.in. dowodów co do wskazanego mienia, co do obywatelstwa, miejsca zamieszkania wnioskodawcy, oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym właścicielu nieruchomości pozostawionych poza granicami RP, oświadczenia zawierającego wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty). Oznacza to, że wezwanie powinno dotyczyć tylko wniosku złożonego w terminie. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie termin 6-miesięczny z art. 6 może być stosowany do wniosku z dnia 30 grudnia 2008 r., nie zaś do wniosku złożonego w dniu 21 grudnia 2012 r. Poza tym nie można uznać za wnoszącymi skargę , że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 594/12 nie stanowi linii orzeczniczej stanowiącej prawidłową wykładnię prawa. Podobne stanowisko zostało również zaprezentowane w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2216/12 oraz z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 2600/12. Reasumują słusznie organy uznały, iż pismo z dnia 21 grudnia 2012 r., należało uznać za odrębny wniosek wszczynający postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, innej aniżeli wcześniej wskazana. Stwierdzić zatem należy, że organy administracji nie naruszyły przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a oraz przepisów prawa materialnego. Podniesione w skardze kwestie dotyczące ustalenia ostatnich właścicieli nieruchomości objętych kontrolowaną decyzją pozostają bez znaczenia w sprawie, skoro wniosek co do tych nieruchomości został złożony po upływie określonego ustawą terminu. Abstrahujące od istoty sprawy są też zarzuty skargi wskazujące na wadliwą interpretację wniosku z dnia 30 grudnia 2008r. co do liczby nieruchomości nim objętych – skoro zaskarżona decyzja nie rozstrzyga sprawy zainicjowanej wnioskiem z 2008 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.