I SA/Wa 1438/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. G. i Z. G. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] września 1992 r. Nr [...] zarządzającej wpis do rejestru uczelni niepublicznych [...] Szkoły [...] w C. (obecnie Akademia [...]). W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że Minister Edukacji Narodowej decyzją z dnia [...] września 1992 r. zarządził dokonanie wpisu do rejestru uczelni niepaństwowych (obecnie rejestr uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych) [...] Szkoły [...] w C. (obecnie Akademia [...] z siedzibą w C). Pismem z dnia 3 listopada 2008 r. M. G. i Z. G. reprezentowani przez radcę prawnego A. K. wnieśli o stwierdzenie nieważności w/w decyzji wydanej z rażącym naruszeniem art. 16 ust. 5 w zw. z art. 18 ust. 3 i art. 46 ust. 1 nieobowiązującej już ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm. ). W ocenie wnioskodawców przysługuje im status strony w przedmiotowym postępowaniu, gdyż mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Interes prawny wywodzą zaś z faktu zawarcia z rektorem [...] Szkoły [...] w C., w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży nieruchomości rolnych. Umowa ta została zawarta w oderwaniu od przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym, nie została bowiem wyrażona w jej przedmiocie opinia senatu, którego de facto uczelnia nie posiadała. W ocenie skarżących skutki stwierdzenia nieważności decyzji będą ich dotyczyć, w szczególności z tego powodu, iż Minister powinien odmówić wpisania uczelni do rejestru, co w konsekwencji spowodowałoby nie uzyskanie przez nią osobowości prawnej i brak zdolności do zawarcia umowy sprzedaży. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. na podstawie art. 157 § 3 kpa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z uwagi na to, iż wnioskodawcom nie przysługuje status strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, Nie mają bowiem oni interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności kwestionowanej decyzji. Nie posiadali oni przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa również w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną z dnia [...] września 1992 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego stwierdził, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do przyznania wnioskodawcom statusu strony. Minister podniósł, iż zgodnie z art. 157 § 3 kpa wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu administracji, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność. W niniejszej sprawie Minister uznał, że po stronie wnioskodawców brak jest przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa z uwagi na brak interesu prawnego. Minister wskazał, iż zgodnie z jego treścią stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Chodzi tu nie tyle o interes faktyczny, ile o interes prawny wynikający z określonego przepisu prawnego. Interes ten musi być interesem indywidualnym strony, musi dotyczyć jej bezpośrednio . Organ wskazał, iż interes prawny mają tylko te z podmiotów , których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego. Zdaniem Ministra wnioskodawcy nie wykazali normy prawa, z której wynikałyby dla nich bezpośrednio określone prawa lub obowiązki, a pomiędzy ich sytuacją prawną a przedmiotem postępowania nie istniało realne i rzeczywiste powiązanie. W momencie bowiem wpisu uczelni do rejestru nie byli oni związani żadnym stosunkiem prawnym z uczelnią. Podstawą żądania wnioskodawców jest jedynie umowa cywilnoprawna zawarta z uczelnią w 2001 r. Zgodnie natomiast z przyjętym orzecznictwem interes prawny w postępowaniu administracyjnym może być oparty na konkretnym przepisie powszechnie obowiązującym prawa materialnego przyznającego stronie konkretne indywidualne i aktualne korzyści. Skargę na ostateczną decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] czerwca 2009 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. G. i Z. G. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię tj. art. 18 ust. 3 w zw. z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 kpa , 157 § 2 kpa. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania . W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, iż Minister w swojej decyzji skoncentrował się wyłącznie na braku legitymacji procesowej po stronie skarżących, pomijając całkowicie przyczyny żądania stwierdzenia nieważności decyzji. W ocenie skarżących nawet w przypadku stwierdzenia przez organ, iż skarżącemu nie przysługuje status strony, postępowanie winno być wszczęte z urzędu tym bardziej iż skarżący w swoim wniosku w sposób wyczerpujący wskazali na naruszenia prawa do jakich doszło przez wydanie kwestionowanej decyzji. Podnieśli ponadto, iż stali się stroną umowy, która nigdy nie powinna dojść do skutku, a świadomość tego skłoniła ich do wystąpienia na drogę postępowania administracyjnego i tę okoliczność organ winien wziąć pod uwagę uwzględniając interes społeczny i słuszny interes strony. W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o jej oddalenie obszernie uzasadniając swoje stanowisko poprzednio wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Minister odniósł się do zarzutów rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu kwestionowanej decyzji podnosząc, iż do takiego naruszenia nie doszło. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji publicznej orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. Istotą rozpoznawanej sprawy było ustalenie czy M. G. i Z. G. posiadali przymiot strony w rozumieniu art.157 § 2 kpa w zw. z art. 28 kpa i 156 § 1 kpa, gdyż posiadanie tego przymiotu uprawniało ich do skutecznego złożenia do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] września 1992 r. zarządzającej wpis do rejestru uczelni niepublicznych [...] Szkoły [...] w C. Stroną – jak określa art. 28 kpa – jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony rozstrzygają przepisy prawa materialnego. Uczestniczenie takiej osoby w postępowaniu administracyjnym samo przez się nie czyni z niej strony. Musi ona wykazać, że ma materialnoprawny interes uczestniczenia w tej sprawie . To dopiero daje jej legitymację strony. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego panuje zgodny pogląd, że mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym to, tyle, co wskazać przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którym składający wniosek opiera swoje żądanie. Przy tym interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie przymiotu strony w sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniego wpływu sprawy na sferę formalną nie pozwala na uznanie składającego wniosek za stronę. Przystępując do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji administracyjnej organ nadzoru we wstępnej fazie postępowania ma obowiązek ustalenia czy żądanie zgłoszone w tym przedmiocie pochodzi od strony postępowania. Jeśli tak jest i nie zachodzą przeszkody o charakterze przedmiotowym do przeprowadzenia postępowania nadzorczego organ wszczyna postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie to prowadzone jest z udziałem stron weryfikowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, bądź ich następców prawnych, a także innych podmiotów , jeżeli wykażą, że są stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Tak więc stroną postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oprócz osób, które uczestniczyły w pierwotnym postępowaniu w charakterze stron mogą być inne osoby, które żądając stwierdzenia nieważności decyzji wykażą swój interes prawny lub obowiązek . W niniejszej sprawie Sąd w całości podzielił pogląd Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego odnośnie faktu, że M. G. i Z. G. nie mają przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] września 1992 r., gdyż nie wykazali interesu prawnego. Decyzja z dnia [...] września 1992 r. została wydana na podstawie art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Skarżący nie byli stroną postępowania zwykłego zakończonego kwestionowaną decyzją Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] września 1992 r. Pozostaje zatem do rozważenia kwestia czy skarżący obecnie posiadają interes prawny lub obowiązek, którego mogłyby dotyczyć skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Skarżący wywodzą swój interes prawny z faktu zawarcia w 2001 r. z [...] Szkołą [...] w C. umowy kupna-sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego, która w ich ocenie nigdy nie powinna zostać zawarta z uwagi na naruszenia prawa, do których doszło przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. Podnoszona przez skarżących powyższa okoliczność nie może stanowić podstawy do wywiedzenia przymiotu strony skarżących w postępowaniu nadzorczym. Oznacza to, że Minister prawidłowo ocenił, że po stronie skarżących brak jest interesu prawnego wywiedzionego z konkretnej normy prawa, która dawałaby podstawę do uznania skarżących za stronę w rozumieniu art. 28 kpa. Co najwyżej w rozpatrywanej sprawie uznać można, że po stronie skarżących występuje interes faktyczny w wycofaniu z obiegu prawnego decyzji z 1992 r. Jednak żaden interes faktyczny nie może być utożsamiany z interesem prawnym w rozumieniu art. 157 § 2 w zw. z art. 28 kpa. Nie każdy bowiem związek pomiędzy ewentualnymi uprawnieniami podmiotu a sprawą administracyjną oznacza, że podmiot ten ma w danej sprawie interes prawny. Istnienie interesu prawnego wymaga, by te uprawnienia znajdowały konkretyzację w postępowaniu administracyjnym z mocy wyraźnego przepisu prawa materialnego o charakterze publicznym. Tenże warunek nie zachodzi w przypadku skarżących w niniejszej sprawie. Prawidłowo zatem organ II instancji uznał, że skarżący nie mogli w tej sytuacji skutecznie żądać wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 1992 r. . Należy ponadto zaznaczyć, że brak interesu prawnego osoby składającej wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji powoduje niedopuszczalność rozpoznania i do rozstrzygnięcia sprawy w tym przedmiocie, przy czym w sytuacji, gdy już z żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wynika w sposób oczywisty, że podmiot wnoszący żądanie nie ma interesu prawnego, winna nastąpić odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 157 § 3 kpa. W ocenie Sądu brak interesu prawnego skarżących w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji był możliwy do ustalenia już w chwili złożenia wniosku w tym przedmiocie w związku z czym organ nie miał obowiązku wszczęcia i prowadzenia postępowania w zakresie badania przesłanek stwierdzenia nieważności. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.