I SA/Wa 144/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Monika Sawa Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. WSA/wyr.1- sentencja wyroku Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania [...] od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] października 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z [...] sierpnia 2018 r. [...] zwróciła się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko - [...]. Decyzją z [...] października 2018 r. Wójt nie przyznał świadczenia wychowawczego. Powołał się m.in. art. 2, art. 4, art. 5, art. 7 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.). Wskazał, że jednym z kryteriów uprawniających do przyznania świadczenia na pierwsze dziecko jest dochód rodziny za 2017 r., który w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie może przekraczać kwoty 800 zł. Organ ustalił, że średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni (3 osoby w rodzinie), po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego, wyniósł [...]. Jest to kwota wyższa od obowiązującego dla rodziny kryterium dochodowego o [...]. [...] w odwołaniu podała, że razem z mężem prowadzi gospodarstwo rolne - działy specjalne produkcji rolnej. Wskazała, że dochód jej i męża jest wspólny, a KRUS dzieli opłacane składki z działów specjalnych produkcji rolnej na dwoje małżonków. Zarzuciła, że organ nie uwzględnił tych odliczeń. Podniosła, że w 2017 r. opłacone zostały składki za 2016 r., ponieważ gospodarstwo poniosło straty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po zapoznaniu się z aktami sprawy wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ustalania, wypłacania i weryfikowania prawa do tego świadczenia określa ustawa z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. poz. 1465). Kolegium wyjaśniło, że z godnie z art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Pierwszym dzieckiem, zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy, jest jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. Kolegium wskazało, że rodzina odwołującej składa się z trzech osób: [...], jej męża [...] oraz córki [...] (lat 17). Z akt sprawy nie wynika, aby członkiem rodziny był dziecko niepełnosprawne. W tej sytuacji zasadniczym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie jest to, aby dochód miesięczny w rodzinie w przeliczeniu na osobę nie przekraczał 800 zł. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 1 i 4 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny. Natomiast stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy, dochód członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Kolegium wyjaśniło, ze zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.) dochód - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych - enumeratywnie wyliczone w tym przepisie. Następnie organ przytoczył treść przepisów dotyczących rozumienia "dochodu utraconego" i "dochodu uzyskanego". Kolegium wskazało, że rokiem kalendarzowym, który jest brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. jest rok 2017 (art. 18 ust. 1 ustawy). Organ wyjaśnił, że z przedłożonego materiału dowodowego wynika, że na dochód rodziny w roku bazowym 2017 składały się dochody: 1/ odwołującej z tytułu: - posiadanego gospodarstwa rolnego o pow. [...] przeliczeniowego w wysokości [...] (dowód: oświadczenie o wielkości gospodarstwa rolnego z [...].08.2018 r.) Stosownie do art. 7 ust. 5 i 6 ustawy w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 617 i 1579 oraz z 2017 r. poz, 624, 1282 i 1529). W sytuacji, gdy członkowi rodziny w roku bazowym 2017 (i nadal) przysługuje prawo własności gospodarstwa rolnego o łącznej pow. [...] przeliczeniowego, to dochód rodziny w 2017 r. uzyskany z tego tytułu wyniósł [...] ([...] x 12 m-cy x 2,6916 ha przeliczeniowego). - zasiłku chorobowego wypłaconego przez KRUS w wysokości [...] - oświadczenie wnioskodawczyni z [...] sierpnia 2018 r., zaświadczenie KRUS z [...] sierpnia 2018 r. Łączny dochód wnioskodawczyni za rok bazowy 2017 wyniósł [...], tj. [...] (dochód z tytułu posiadanego gospodarstwa) + [...] (zasiłek chorobowy). 2/ męża z tytułu: - dochodów osiągniętych w 2017 r. w wysokości [...] (netto) (po odliczeniu, zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy, podatku dochodowego, składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne) - dochody za rok podatkowy 2017 - PIT 36, dane z weryfikacji elektronicznej, zaświadczenie z KRUS z [...] sierpnia 2018 r. W 2017 r. mąż wnioskodawczyni opłacił składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej za 2017 rok w wysokości [...] - zaświadczenie KRUS z [...] sierpnia 2018 r. Wobec powyższego, dochód męża należało pomniejszyć o składkę na ubezpieczenie zdrowotne za 2017 r. o kwotę [...]. - z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi podatkowej na dzieci w wysokości [...] - PIT - 36 za 2017 r. Kolegium wskazało, że łączny dochód męża wnioskodawczyni za rok bazowy 2017 wyniósł [...], tj. [...] (dochód osiągnięty w 2017 roku) + [...] (ulga podatkowa na dzieci). Wyliczając dochód trzyosobowej rodziny na dzień ustalania prawa do wnioskowanego świadczenia wychowawczego Kolegium przyjęło dochód wnioskodawczyni w wysokości [...] oraz dochód jej męża w wysokości [...]. Suma tych dochodów stanowi kwotę [...]. Mając na uwadze powyższe, uwzględniając, że dochód miesięczny rodziny z roku bazowego 2017 wyniósł [...] (tj. dochód odwołującej [...] : 12 miesięcy = [...] oraz dochód męża [...] : 12 miesięcy = [...]), to dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (3 osoby) wyniósł [...] i tym samym przekroczył ustawowe kryterium kwalifikujące do świadczenia wychowawczego, określone w art. 5 ust. 3 ustawy. Kolegium odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśniło, że ustawodawca w sposób ścisły określił zasady przyznawania świadczenia wychowawczego, nie dopuszczając, tzw. uznania administracyjnego. W przypadku pierwszego dziecka, prawo do tego świadczenia uzależnił od spełnienia kryterium dochodowego i nie pozostawił organom możliwości przyznania świadczenia w sytuacji przekroczenia tego kryterium. Trudna sytuacji życiowa nie może mieć wpływu na określenie uprawnienia do otrzymania świadczenia na pierwsze dziecko. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2018 r. skargę wniosła [...]. Wskazała, że wraz z mężem prowadzi gospodarstwo rolne - z działem specjalnym zarejestrowanym na męża. Mąż opłaca składki w KRUS, które zostały podzielone na obojga małżonków. Zarzuciła, że składka płacona za nią nie była odliczona od dochodu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Z treści art. 107 § 3 kpa wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek zawarcia w decyzji organu odwoławczego uzasadnienia faktycznego i prawnego wynika również z art. 11 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy (zasada przekonywania). Konsekwencją tej zasady jest ciążący na organie obowiązek wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji nie tylko do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego ale także do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w toku postępowania. Z kolei uzasadnienie decyzji organu odwoławczego powinno zawierać ponadto odniesienie się do zarzutów przedstawionych przez stronę w toku postępowania odwoławczego. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno bowiem umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Zasada przekonywania nie zostanie zaś zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem zarzuty odwołania. Takie działanie organu pozostanie nadto w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 8 kpa, tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Tak więc uzasadnienie jest niezwykle istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Organ musi zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz odnieść się szczegółowo do zarzutów strony, w tym zarzutów odwołania. Granice postępowania odwoławczego wyznaczają zasady postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Zasada ta rozwinięcie swoje znajduje w art. 77 § 1 kpa, jak też w art. 80 kpa. Przenosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że decyzja organu II instancji nie spełnia przesłanki formalnej, jaką powinna spełniać decyzja administracyjna. Nie zawiera bowiem uzasadnienia odpowiadającego w pełni wymogom art. 107 § 3 kpa. Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do zarzutów odwołania skarżącej. Jak wyżej zaznaczono organ odwoławczy ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu decyzji (por. wyrok NSA z 3 III 1993 r., sygn. akt IV SA 1241/93, opubl. ONSA 1993 r., Nr 3, poz. 79). Reguły dowodzenia zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego wskazują, że w sytuacji, gdy strona przypisuje określonym zdarzeniom, faktom czy okolicznościom decydujące dla wyniku sprawy znaczenie, to będzie naruszać prawo i uchybiać zasadzie z art. 8 kpa i art. 11 kpa takie niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie organu, które w uzasadnieniu nie będzie odnosiło się w sposób rzeczywisty do przedstawionych i zarzutów, czy argumentów. Takie działanie organu narusza art. 7 kpa oraz art. 107 § 3 kpa. Organ odwoławczy obowiązany jest w uzasadnieniu rozstrzygnięcia dowieść dlaczego w danej sytuacji faktycznej nie znalazły zastosowania określone przepisy prawa. Skarżąca w odwołaniu nie kwestionowała zarówno wskazanych przez organ I instancji dochodów, nie podnosiła (jak przyjęło SKO) trudnej sytuacji materialnej jej rodziny, ani nie domagała się przyznania świadczenia w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, lecz zarzucała nieuwzględnienie przez organ składki na ubezpieczenie zdrowotne, które jej mąż opłaca nie tylko za siebie ale i za skarżącą. Jak wynika bowiem z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] sierpnia 2018 r. [...] opłacił składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2017 r. w łącznej kwocie [...], w tym na ubezpieczenie żony [...]. Skarżąca domagała się odliczenia tej składki od dochodu rodziny, tak jak została odliczona składka na ubezpieczenie zdrowotne męża. Był to jedyny zarzut odwołania. Został on przemilczany przez Kolegium. Odliczenie tej składki skutkowałoby tym, że dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekroczyłby 800 zł. Skoro organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do zarzutu odwołania, to oznacza, że nie rozpoznał w całokształcie ponownie sprawy, a Sąd nie może go w tym zastąpić. Kolegium naruszyło więc wyżej wskazane przepisy postępowania, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium odniesie się do zarzutu odwołania. Ponadto Kolegium dokonując oceny materiału dowodowego odniesie się także do dokumentów przedłożonych przez stronę na rozprawie 13 czerwca 2019 r., tj. zaświadczeń KRUS: z [...] grudnia 2018 r. i trzech zaświadczeń z [...] kwietnia 2019 r., które Sąd dopuścił jako dowód w sprawie - na podstawie art. 106 § 3 ppsa. Wprawdzie są to dokumenty wystawione po wydaniu zaskarżonej decyzji, jednakże dotyczą składek opłacanych przez męża skarżącej za 2017 r. W szczególności wyjaśnienia wymaga kwestia opłacanych składek przez [...] na ubezpieczenie społeczne. Otóż z akt administracyjnych wynika, że składki te nie były uiszczane w 2017 r. Natomiast z przedłożonego zaświadczenia KRUS z [...] kwietnia 2017 r., nr [...] wynika, że składki za 2017 r. zostały opłacone. Konieczne jest więc wyjaśnienie czy nastąpiło to w 2017 r., czy też w latach następnych. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.