I SA/Wa 1446/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania oddala skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku E. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] o zwrocie E. S. podania z dnia [...] marca 2016 r. o wydanie gospodarstwa rolnego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy. E. S. podaniem z dnia [...] marca 2016 r. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o wydanie gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, położonego we wsi [...]. Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrócił E. S. podanie z dnia [...] marca 2016 r. o wydanie gospodarstwa rolnego. E. S. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując w szczególności, że organ obowiązany jest do udzielenia wnioskodawczyni odpowiedzi, czy wydanie jej gospodarstwa rolnego jest możliwe, jeżeli zaś nie jest organem do tego uprawnionym obowiązany jest do przekazania tego wniosku organowi właściwemu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] maja 2016 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że treść żądania zawartego w podaniu decyduje, czy podanie to kwalifikuje się do rozpoznania przez organ administracji, czy też przez sąd cywilny. Zdaniem Ministra, zawarte w podaniu żądanie wydania gospodarstwa rolnego ma charakter cywilnoprawny, dlatego też nie może być załatwione w postępowaniu administracyjnym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne (art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Minister wskazał, że zgodnie z art. 66 § 3 Kpa, gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. W ocenie Ministra, właściwym do rozpatrzenia żądania zawartego we wniosku E. S. jest wyłącznie sąd powszechny. Od postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] E. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa, mające wpływ na treść wydanej decyzji, tj.: 1) art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 Kpa przez brak merytorycznego rozpoznania wniosku E. S. o wydanie gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami położonego we wsi [...]; 2) art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.) – zwanej dalej "ugn" w zw. z art. 8 i art. 9 Kpa przez brak ich zastosowania w sprawie, co przejawiło się w lakonicznym stwierdzeniu, iż treść roszczenia wnioskodawczyni ma charakter cywilny i nie podlega rozpoznaniu w toku postępowania administracyjnego. Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] maja 2016 r. W uzasadnieniu wskazała, że Aktem Nadania z dnia [...] czerwca 1947 r. nadano L. S. (poprzednikowi prawnemu skarżącej) gospodarstwo rolne o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, położone we wsi [...]. Orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] października 1947 r. przeniesiono własność tego gospodarstwa na L. S. Starosta Powiatowy w [...] w dniu [...] października 1947 r. złożył do Sądu Grodzkiego w [...] wniosek o założenie księgi wieczystej wraz z dokumentami stwierdzającymi nabycie tej nieruchomości przez L. S., co potwierdza zaświadczenie wystawione przez Sąd Grodzki z dnia [...] października 1947 r. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Wojewódzkiego w [...] orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1959 r. uchylił orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] października 1947 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 1993 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdził nieważność przedmiotowej decyzji. Decyzja ta, jak wynika z orzeczenia, była decyzją ostateczną. Zdaniem skarżącej, skoro decyzja z dnia [...] grudnia 1993 r. stwierdzała nieważność orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] stycznia 1959 r. o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] października 1947 r. to, z uwagi na fakt, iż orzeczenie o stwierdzeniu nieważności decyzji ma skutek ex tunc, obecnie w obrocie prawnym obowiązuje orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] października 1947 r. gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, położonego we wsi [...], a co za tym idzie stanowi ono własność spadkobierców po L. S., w tym m.in. w udziale własność skarżącej. Wsteczne działanie decyzji nadzorczej stwierdzającej nieważność zaskarżonej decyzji powoduje, iż organ, który wydał nieważną decyzję lub jego odpowiednik kompetencyjny, ma obowiązek ponownego rozpoznania sprawy, w tym przypadku wniosku o ustanowienie na rzecz uprawnionych osób prawa wieczystego użytkowania. Skarżąca zatem złożyła w dniu [...] sierpnia 1999 r. do organu żądanie wydania jej gospodarstwa rolnego lub zapłatę odszkodowania. Wniosek ten został rozpoznany przez organ dopiero w dniu [...]października 2015 r. w I instancji przy czym organ I instancji umorzył postępowanie, a decyzję tę organ ll instancji utrzymał w mocy, która to decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I SA/Wa 451/16). Wnioskodawczyni niezależnie od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, mając na względzie okoliczność, iż w toku postępowania zakończonego decyzją o umorzeniu postępowania organ nie wyjaśnił, czy wniosek o restytucje naturalną jest możliwy do wykonania, pismem z dnia [...] marca 2016 r. złożyła do organu wniosek o wydanie gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, położonego we wsi [...] wraz z wnioskiem o przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, w sytuacji gdyby został on skierowany do organu niewłaściwego. Wnioskodawczyni powołała się na treść uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2014 r., sygn. akt [...], z którego wynika: "W ocenie Sądu zgodzić się należy z pozwanym, iż powód w zakresie, w jakim stwierdzono, iż decyzja z dnia [...] kwietnia 1955 r. jest nieważna, tj. co do nieruchomości o łącznej pow. [...] ha, nie wykazał przesłanek odpowiedzialności. Skutek wsteczny ostatecznej decyzji nadzorczej, w części w jakiej została stwierdzona nieważność decyzji oznacza bowiem, że własność nieruchomości nadal przysługuje następcy prawnemu. Powód w toku niniejszego postępowania nie wykazał, by własność w tym zakresie utracił na skutek zdarzeń mających miejsce w czasie pomiędzy wydaniem wadliwej decyzji, a stwierdzeniem nieważności (...). Powód w toku postępowania nie zdołał udowodnić, iż aktualnie nie jest możliwy zwrot w naturze nieruchomości o pow. [...] ha." Stanowisko sądów cywilnych wymaga zatem od wnioskodawczyni wykazania, iż zwrot nieruchomości, do której w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wywłaszczeniowej przysługują jej prawa, nie jest możliwy w naturze. Organ w żadnej z wydanych decyzji nie odniósł się do argumentacji ponoszonej przez wnioskodawczynię. Dodatkowo organ do złożonego wniosku o zwrot wywłaszczonego gospodarstwa rolnego nie zastosował procedury wynikającej z art. 136 ust. 3 ugn. Organ nie wyjaśnił, czy w sprawie zachodzą przesłanki umożlwiające wnioskodawczyni zwrot gospodarstwa rolnego na podstawie wskazanego przepisu. Podkreślić należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 419/09 wskazał, że "Postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości toczy się na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a przepis art. 136 ust. 3 ugn stanowi samodzielną podstawę rozstrzygnięcia o zasadności wniosku o zwrot nieruchomości." Co więcej Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym orzeczeniu podkreślił, że "Stwierdzenie nieważności opiera się na badaniu, czy wystąpiły określone w art. 156 § 1 Kpa przesłanki podczas, gdy podstawę rozpoznawania wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej stanowi przepis art. 136 ust. 3 ugn. Przedmiot obu postępowań jest zatem różny i oba postępowania mogą toczyć się niezależnie od siebie. Przepis ustanawiający roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, co zasadnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie uzależnia zasadności tego roszczenia od stwierdzenia przez inny organ nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Mając na względzie powyższe organ obowiązany był do rozpoznania wniosku z dnia [...] marca 2016 r. także w trybie art. 136 ust. 3 ugn, a w sytuacji, gdy do rozpoznania tego wniosku nie był właściwy, obowiązany był do jego przekazania organowi właściwemu (o co pełnomocnik wnioskodawczyni we wniosku wnosiła), a co najmniej organ był obowiązany do udzielenia wnioskodawczyni takiej informacji w trybie art. 8 i art. 9 Kpa. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo organ wskazał, że skarżąca pismem z dnia [...] marca 2016 r. wystąpiła z wnioskiem o wydanie, nie zaś zwrot gospodarstwa rolnego. Skarżąca nie wskazała podstawy prawnej żądania, w szczególności art. 136 ust. 3 ugn, a żądanie w tym zakresie wynika dopiero z treści skargi. Poza tym organ wskazał, że przepis ten umożliwia wystąpienie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tymczasem przedmiotem roszczenia E.S. nie jest nieruchomość wywłaszczona w rozumieniu art. 136 ust. 3 ugn. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Poza sporem jest to, że sformułowany przez E. S. w piśmie z dnia [...] marca 2016 r. wniosek o wydanie gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi [...] dotyczy żądania z zakresu prawa cywilnego, a zatem do załatwienia tegoż żądania właściwy jest sąd powszechny. Roszczenie windykacyjne o wydanie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego (art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego) dotyczy stosunków cywilnoprawnych, a więc spraw z zakresu prawa cywilnego należących do właściwości sądów powszechnych (art. 1 i art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika natomiast, że E. S. domaga się od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi lub też od innego organu informacji umożliwiającej ustalenie, czy możliwe jest wniesienie powództwa o wydanie spornego mienia, w szczególności czy możliwy jest zwrot gospodarstwa rolnego w naturze, kto włada tym gospodarstwem. Sąd zwraca uwagę, że podstawę prawną kwestionowanych postanowień stanowił przepis art. 66 § 3 Kpa. Zgodnie z tym przepisem jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Nie budzi wątpliwości Sądu, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie jest organem administracji publicznej właściwym do udzielania informacji o stanie prawnym wskazanego w podaniu gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Na podstawie danych podania z dnia [...] marca 2016 r., sprecyzowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie można ustalić organu administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 3 w zw. z art. 1 pkt 1 Kpa właściwego, do załatwienia tego typu żądania poprzez wydanie decyzji administracyjnej. W podaniu z dnia [...] marca 2016 r. wskazano, że Starosta Powiatowy w [...] w 1947 r. złożył do Sądu Grodzkiego w [...] wniosek o założenie księgi wieczystej dla gruntów wskazanego wyżej gospodarstwa rolnego, co potwierdza zaświadczenie Sądu Grodzkiego z dnia [...] października 1947 r. Z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2016 r. poz. 790 ze zm.) wynika zaś, że w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości prowadzi się księgi wieczyste. Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie E. S. reprezentowana jest poprzez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), który w istocie zmierza do ustalenia stanu prawnego nieruchomości odnoszących się do wskazanego wyżej gospodarstwa rolnego, położonego we wsi [...]. Skoro pełnomocnik skarżącej ma możliwość wglądu w akta sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] grudnia 1993 r. stwierdzającej nieważność decyzji o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] października 1947 r., to winna ustalić jaka księga wieczysta prowadzona jest dla spornego mienia i uzyskać informację o stanie prawnym tej nieruchomości poprzez wystąpienie do właściwego sądu wieczystoksięgowego o odpis z księgi wieczystej, a jeżeli księga ta została przeniesiona do systemu teleinformatycznego, poprzez wystąpienie do centrali lub ekspozytury (działającej przy właściwym sądzie rejonowym prowadzącym księgę wieczystą) Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych lub o przejrzenie treści księgi wieczystej (art. 364 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2013 r. w sprawie Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych - Dz. U. z 2016 r. poz. 292). Mając powyższe na uwadze Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo zastosował w niniejszej sprawie przepis art. 66 § 1 Kpa, ponieważ na podstawie danych podania o wydanie gospodarstwa rolnego, sprecyzowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy można wnioskować, że w sprawie ustalenia stanu prawnego spornego mienia nie można ustalić właściwego organu administracji publicznej, który w sprawie indywidualnej poprzez wydanie decyzji, mógłby załatwić tego typu żądanie. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podziela stanowiska skarżącej o naruszeniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepisów art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie nie budzi bowiem wątpliwości Sądu to, że pełnomocnik E. S. dąży do ustalenia stanu prawnego przedmiotowego mienia nieruchomego, aby następnie wystąpić z powództwem do sądu powszechnego o wydanie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Tymczasem do załatwienia tego typu żądania nie można ustalić organu właściwego w rozumieniu art. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 § 1 pkt 3 Kpa, który w trybie ogólnej procedury administracyjnej byłby władny wydać decyzję administracyjną w sprawie indywidualnej. Jeżeli natomiast chodzi o wskazane w skardze naruszenie art. 136 ust. 3 ugn w zw. z art. 8 i art. 9 Kpa Sąd zwraca uwagę, że prowadzący sprawę skarżącej profesjonalny pełnomocnik wnioskował już do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o rozpatrzenie sprawy zwrotu przedmiotowego mienia w trybie art. 136 ust. 3 ugn we wcześniejszych pismach z dnia [...] sierpnia 1999 r. i [...] października 2000 r. oraz w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r., co wynika z uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 451/16 (znanego Sądowi z urzędu). Skoro zatem w odrębnym podaniu z dnia [...] marca 2016 r., jak też we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy adwokat [...] nie wskazywała, że opiera swe żądanie na przepisie art. 136 ust. 3 ugn (to żądanie podniosła dopiero w skardze) i nie wskazywała, że podtrzymuje swe stanowisko zawarte w pismach z dnia [...] sierpnia 1999 r. i [...] października 2000 r., to nie można w takich warunkach zarzucić Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi działania niezgodnego z prawem, tym bardziej, że z danych podania z dnia [...] marca 2016 r. i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że wskazane wyżej gospodarstwo rolne o pow. [...] ha nie zostało wywłaszczone na rzecz Państwa, czy też przejęte bądź nabyte przez Skarb Państwa w trybie szeroko rozumianego wywłaszczenia (art. 136 w zw. z art. 216 ugn). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.