I SA/Wa 1447/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Agnieszka Miernik Protokolant specjalista Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2010 r. sprawy ze skarg G. C. i M. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zaświadczeń 1. oddala skargi; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. S. , tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. I. Stan faktyczny 1. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] stwierdził nieważność zaświadczeń z dnia [...] sierpnia 1998 r. znak [...], [...], [...], [...], [...], wydanych przez Kierownika Urzędu Rejonowego w R. potwierdzających na podstawie art. 212 ust. 1 - 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (pierwotna wersja Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.; dalej powoływana jako ugn) uprawnienia G. C. Z. C., M. C., Z. W. i B. S. z tytułu pozostawienia mienia w R. woj. [...] – tj. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że zaświadczenia zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 212 ust. 5 ugn, gdyż nie można rozstrzygać o tym samym uprawnieniu w pięciu odrębnych aktach. Pod drugie w operacie szacunkowy rzeczoznawca uwzględnił w wycenie nakłady na nieruchomość położoną w R. przy ul.[...], co stanowi istotne uchybienie znacznie podwyższające wartość uprawnienia. 2. M. C. i G. C. (dalej powoływani jako skarżący) wnieśli odwołania od tej decyzji do Ministra Skarbu Państwa. 3. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy powołaną decyzję Wojewody [...] . W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, że z treści art. 212 ust. 5 ugn wynika, że uprawnienie do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w razie śmierci właściciela tego mienia przysługuje łącznie wszystkim spadkobiercom lub jednemu z nich. Wobec powyższego wydania oddzielnych zaświadczeń dla poszczególnych współspadkobierców narusza powołany przepis. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz. U. Nr 9, poz. 32), do wniosku należy dołączyć m.in. opis pozostawionych nieruchomości. Taki opis stanowiłby uzupełnienie opisu przedmiotowych nieruchomości zawartego w wyroku Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia [...] lutego 1996 r. sygn. akt [...] z którego wynika, że S. C. II voto S. pozostawiła w R. m.in., nakłady na nieruchomość położoną przy ul. [...] w postaci trzypiętrowego domu mieszkalnego. Kierownik Urzędu Rejonowego przed wydaniem zaświadczenia zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia tytułu własności do nieruchomości położonej w R. przy ul.[...]. Powyższe uchybienie naruszyło art. 7, art. 77 Kpa oraz 212 ugn. II. Zarzuty zawarte w skargach i stanowisko organu 1. G. C. wnosząc na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podniósł jej niekonstytucyjność. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja nie może obalić prawomocnego wyroku sądu z dnia [...] lutego 1996 r. oraz prawomocnych orzeczeń spadkowych. Ponadto zarzucił działanie na zwłokę i brak stosownej informacji ze strony [...] Urzędu Wojewódzkiego. 2. M. C. wnosząc skargę do Sądu wskazała, że prawo nigdy nie działa wstecz, a błędy popełnili w tym przypadku urzędnicy, a nie ona. Ponadto zdaniem skarżącej nie można podważać prawomocnego wyroku sądu powszechnego. Skarżąca uważa, że udowodniła w sposób wystarczający wszystkie kwestie wymagane do otrzymania rekompensaty. 3. W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 4. Na rozprawie w dniu 30 lipca 2010 r. Sąd zarządził połączenie spraw ze skarg M. C. i G. C. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sądu Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji, dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. 2. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stwierdza, że do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się art. 145, art. 145a, art. 146 § 2, art. 147-152, art. 154 § 2,art. 155-159 oraz art. 161-163 kpa, z tym że w przypadku zaświadczeń przepisy te stosuje się odpowiednio. Istnieje zatem szczególna podstawa do przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności zaświadczenia. 3. Stwierdzenie nieważności decyzji, a w tym przypadku zaświadczenia - jest instytucją umożliwiającą wycofanie z obrotu prawnego aktu dotkniętego najcięższymi wadami materialnoprawnymi. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych (zaświadczenia) zostały enumeratywnie wyliczone w art. 156 § 1 kpa. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ustawowej zasady stabilności decyzji administracyjnej (art. 16 kpa), co oznacza, że wyeliminować z obrotu prawnego można tylko taką decyzję, co do której nie ma wątpliwości, iż jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Decyzja stwierdzająca nieważność jest decyzją deklaratoryjną, działającą ex tunc. Stwierdzenie nieważności decyzji powoduje ten skutek, że decyzja taka traci swą moc obowiązującą od dnia jej wydania. 4. Zgodnie z orzecznictwem sądowym o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja (por. np. wyrok SN z 8 kwietnia 1994 r. III ARN 13/94, OSN 1994, z. 3, poz. 36, wyrok NSA z 18 lipca 1994 r. (V SA 535/94), ONSA 1995, z. 2, poz. 91). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (NSA wyrok z dnia 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, LEX nr 165717). 5. W świetle powyższego należy co do zasady podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż istniały podstawy do stwierdzenia nieważności powołanego zaświadczenia jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa - a mianowicie § 4 ust. 2 pkt 2 oraz dodatkowo § 8 ust. 1-2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. Z powołanych przepisów wynikał bezwzględny obowiązek określenia wartości nieruchomości na podstawie opisu mienia sporządzonego przez osobę uprawnioną. Rzeczoznawca majątkowy jak również organ wydający zaświadczenie nie zwróciły uwagi, że takiego opisu mienia nie załączono do wniosku. 6. W świetle wyroku Sądu Wojewódzkiego w R., który wiązał Kierownika Urzędu Rejonowego nie było jakichkolwiek podstaw do zaliczenia wartości nakładów na nieruchomość położoną przy ul. [...] – bowiem zgodnie z jednoznaczną treścią art. 212 ust. 4 ugn prawo do zaliczenia przysługiwało tylko i wyłącznie właścicielom nieruchomości. Siłą rzeczy przepis ten nie dotyczył posiadaczy oraz osób, które na cudzej nieruchomości poniosły nakłady. Skoro nie było dowodów na to, że S. C. II voto S. była właścicielką tej nieruchomości to objęcie wartości nakładów w sposób oczywisty narusza art. 212 ust. 1 i ust. 4-5. 7. Ponadto rynkowa wycena nakładów w ogóle nie mieściła się w zakresie powołanego rozporządzenia z dnia 13 stycznia 1998 r., które dotyczyło tylko i wyłącznie wartości nieruchomości. Brak jest jakiejkolwiek normy materialno-prawnej, która dawałby podstawę rzeczoznawcy majątkowemu wycenić w ramach określania wartości tzw. mienia zabużańskiego wartości nakładów na nieruchomości nie stanowiącej własności osoby (względnie spadkobierców) ubiegającej się o zaświadczenie. 8. Wydane w sprawie zaświadczenia dla poszczególnych spadkobierców naruszył w sposób oczywisty art. 212 ust. 5 ugn, który nie przewidywał podzielności prawa do zaliczenia wartości nieruchomości postawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Należy zatem uznać, iż wydanie takich zaświadczeń rażąco narusza ten przepis. 9. Taka dowolność przy ustalaniu prawa do rekompensaty i dysponowaniu przez organ władzy publicznej środkami z budżetu państwa jest nie do zaakceptowania w praworządnym państwie. Przy wydawaniu zaświadczenia nie była dopuszczalna tego rodzaju uznaniowość. 10. Samo uzasadnienie decyzji Ministra Skarbu Państwa zawiera pewne uchybienia, ale nie wpływają one w żaden sposób na treść rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie bowiem podstawą stwierdzenia nieważności nie jest rażące art. 77 i art. 80 kpa, lecz 212 ust. 5 oraz § 4 ust. 2 pkt 2 oraz 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Niemniej Sąd podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, o konieczności stwierdzenia nieważności zaświadczenia z uwagi na wydanie go z rażącym naruszeniem prawa. 11. Zarzuty skarg o nierespektowaniu orzeczenia sądowego są niezrozumiałe, gdyż to właśnie treść wyroku Sądu Wojewódzkiego w R. stoi u podstaw stwierdzenia nieważności powołanych zaświadczeń, skoro wyrok ten nie potwierdza pozostawienia nieruchomości przy ul. [...] przez poprzedniczkę prawną uprawnionych. Również pozostałe zarzuty nie mają żadnego znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku