I SA/Wa 1455/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] maja 2019 r. po rozpatrzeniu odwołania M. C. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie niezależnie pobranego świadczenia wychowawczego utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy: Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Prezydent [...] ustalił, że świadczenie wychowawcze na dziecko A. C. wypłacone od [...] kwietnia 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie organ zobowiązał M. C. do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu organ wskazał, że od [...] marca 2017 r. wnioskodawca przebywa w areszcie śledczym. Nie zamieszkuje zatem i nie sprawuje opieki nad dzieckiem, a tym samym świadczenie wychowawcze wypłacone od [...] kwietnia 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi. Od powyższej decyzji odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu złożył M. C. Skarżący potwierdził, że przebywa w areszcie śledczym, jednak świadczenie wychowawcze było wypłacane na konto bankowe, z którego korzystała jego żona sprawująca opiekę nad dziećmi. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są świadczenia socjalne, skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów. Zdaniem M. C. świadczenia zostały wykorzystane zgodnie z przepisami i nie ma podstaw do ich zwrotu. Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że: Stosownie do art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. Skarżący nic poinformował organu o tym, że od marca 2017 r. przebywa w areszcie. Zgodnie z art. 2 pkt 16 rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia. Zdaniem organu jest oczywistym, że dziecko nie zamieszkuje wspólnie ze skarżącym, który przebywa w areszcie. Stosownie do art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Zdaniem organu odwoławczego prawidłowo zatem organ I instancji uznał świadczenie za nienależnie pobrane. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 25 ust. 1). Przepis ten nakłada na organ obowiązek zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Organ pouczył M. C., że w myśl art. 25 ust. 10 cyt. ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wniosek w tej sprawie można złożyć po zakończeniu niniejszego postępowania do organu I instancji (Prezydenta [...]). Wówczas ocenie podlegać będą okoliczności opisane przez skarżącego w odwołaniu, dotyczące sytuacji finansowej i dochodowej rodziny. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M.C., zarzucając jej naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego przejawiające się w pominięciu istotnych faktów i okoliczności sprawy, a mianowicie tego, że przyznane środki pieniężne były przelewane na konto bankowe, z którego korzystała jego żona, która sprawowała opiekę faktyczną nad dzieckiem, nie pracowała, bo urodziła drugie dziecko, co powoduje, że faktycznym beneficjentem świadczenia była jego żona i dziecko, na które przyznano świadczenie pozostające w tym czasie pod jej opieką, a wobec tego przyznane środki finansowe zostały wykorzystane zgodnie z ich celem (na potrzeby dziecka), nie można zatem, zdaniem skarżącego uznać, że były one świadczeniami nienależnymi. Skarżący dodał, że obecnie jego rodzina składa się z dwóch osób dorosłych i dwójki małoletnich dzieci i utrzymuje się wyłącznie z pomocy socjalnej państwa polskiego. Jego żona nigdzie nie pracuje, gdyż zajmuje się małymi dziećmi. Skarżący zwolniony został z aresztu śledczego [...] maja 2019 r. i nie udało mu się jeszcze znaleźć pracy. Obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie mają środków, aby zwrócić kwotę wskazaną w zaskarżonej decyzji bez poważnego uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb ich rodziny. Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji . W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie miały miejsce mające wpływ na wynik sprawy uchybienia proceduralne. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 kpa organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis nakłada na organy administracji publicznej obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 kpa, w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w postępowaniu administracyjnym wydanie każdego prawidłowego rozstrzygnięcia powinno zatem poprzedzać dokładne ustalenia stanu faktycznego istotnego w sprawie. Organ administracji publicznej musi ponadto uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w dniu pobierania świadczenia wychowawczego na rzecz syna A. C., M, C. od [...] marca 2017 r. ( do [...] maja 2019 r.) przebywał w areszcie śledczym i nie sprawował osobiście opieki nad dzieckiem. Bezspornym jest także, że o fakcie tym nie powiadomił niezwłocznie organu pierwszej instancji przyznającego powyższe świadczenie. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ,,w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych we wniosku, uzyskaniu dochodu lub wystąpienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba ubiegają się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot wypłacający świadczenie wychowawcze’’. O obowiązku tym skarżący został pouczony gdy ubiegał się o przyznanie powyższego świadczenia. Jednak, zdaniem Sądu, okoliczność, że o pobycie w areszcie śledczym skarżący nie powiadomił niezwłocznie organu wypłacającego świadczenie wychowawcze, nie powoduje samo przez się, że świadczenie staje się nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt. 1 cyt. wyżej ustawy. Chodzi tu bowiem także o zmiany w sytuacji pobierającego zasiłek wychowawczy na dziecko, które mają wpływ na prawo do świadczenia, w takim znaczeniu, że powodują one ustanie lub zawieszenie prawa do zasiłku wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty tego świadczenia w całości lub części. Zdaniem Sądu taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca. Tymczasem organy obu instancji uznały, że fakt pobytu skarżącego w areszcie śledczym miał wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, chociaż skarżący nie zamieszkiwał z dzieckiem nie z własnej woli. Nie wynika jednak z tych decyzji w czym organy te upatrują, że pobyt w areszcie śledczym wpłynął na prawo do powyższego świadczenia w takim stopniu, że przyznane świadczenie stało się świadczeniem nienależnie pobranym. Z akt sprawy wynika bowiem, że świadczenie to przekazywane było na konto skarżącego, z którego korzystała jego żona, matka dziecka, w czasie jego pobytu w areszcie śledczym. Żona skarżącego cały czas opiekowała się ich dzieckiem, na który otrzymywała zasiłek wychowawczy i w całości przeznaczała go na potrzeby dziecka (a potem dwójki dzieci, bo [...] września 2017 r. urodził się drugi syn skarżącego). Z poważnych powodów nie pracowała, korzystając oprócz z zasiłku wychowawczego, z zasiłku rodzinnego oraz pomocy organizacji charytatywnej. Nie miała też innych źródeł dochodu. Organy nie odniosły się do powyższego, nie poczyniły także żadnych ustaleń (np. wywiadu środowiskowego, sprawdzenie konta bankowego) uprawniających do wydania decyzji o zaskarżonej treści. Wynika natomiast, że dla organów obu instancji samo niepowiadomienie o pobycie w areszcie śledczym przez ojca dziecka pociągnęło za sobą uznanie zasiłku wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane, bez ustalenia, jaki wpływ na prawo do tego świadczenia miał fakt pobytu ojca dziecka w areszcie śledczym. Dlatego też Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem art. 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tj. Dz. U z 2018 r. poz. 2134 ze zm.), a także zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy co uzasadnia uchylenie tych decyzji. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.