I SA/Wa 1456/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. C. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego utrzymało powyższa decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy: Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Prezydent [...] ustalił, że zasiłek rodzinny na dziecko A. C. wypłacony od [...] kwietnia 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie organ zobowiązał M. C. do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że od dnia [...] marca 2017 r. wnioskodawca przebywa w areszcie śledczym, nie zamieszkuje zatem i nie sprawuje opieki nad dzieckiem, a tym samym zasiłek rodzinny wypłacony od [...] kwietnia 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi. Od powyższej decyzji odwołanie złożył M. C. Potwierdził on, że przebywa w areszcie śledczym. Jednocześnie podniósł, że świadczenie było wypłacane na konto bankowe, z którego korzystała jego żona sprawująca opiekę nad dziećmi. Jedynym źródłem utrzymania jego rodziny są świadczenia socjalne, ponieważ on nie uzyskuje żadnych dochodów. Zdaniem M. C. świadczenia zostały wykorzystane zgodnie z przepisami i nie ma podstaw do ich zwrotu. Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego uświadczenie rodzinne. Skarżący nie poinformował organu o tym, że od marca 2017 r. przebywa w areszcie. Zgodnie z art. 3 pkt 16 rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców, dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Stosownie do art. 27 ust. 2 jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Prawidłowo zatem zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji uznał świadczenie za nienależnie pobrane. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 30 ust. 1). Przepis ten nakłada na organ obowiązek zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że w myśl art. 30 ust. 9 cyt. ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej. Wniosek w tej sprawie można złożyć po zakończeniu niniejszego postępowania do organu I instancji (Prezydenta [...]). Wówczas ocenie podlegać będą okoliczności opisane przez skarżącego w odwołaniu, dotyczące sytuacji finansowej i dochodowej rodziny. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. C., zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego poprzez pominięcie istotnych faktów i okoliczności sprawy, a mianowicie tego, że przyznane środki pieniężne były przelewane na konto bankowe, z którego korzystała jego żona, która sprawowała opiekę faktyczną nad dzieckiem, co powoduje, że faktycznym beneficjentem świadczenia była żona skarżącego i dziecko pozostające w tym czasie pod jej opieką, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że przyznane świadczenie zostało wykorzystane zgodnie z przepisami i zgodnie z celem, na który zostało przyznane. Biorąc pod uwagę, że przyznane środki finansowe zostały wykorzystane zgodnie z ich celem, nie można uznać, zdaniem skarżącego, że były one świadczeniami nienależnymi. Skarżący zwrócił uwagę, że kiedy on przebywał w areszcie, jego rodzina składająca się oprócz niego z żony i dwójki małoletnich dzieci utrzymywała się wyłącznie z pomocy socjalnej państwa polskiego. Skarżący został zwolniony z aresztu śledczego [...] maja 2019 r., do dnia złożenia skargi nie pracował, bo nie mógł znaleźć pracy, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje : Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołana podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie miały miejsce mające wpływ na wyniki sprawy uchybienia proceduralne. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 kpa organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis nakłada na organy administracji publicznej obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 kpa, w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 kpa stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W postępowaniu administracyjnym wydanie każdego prawidłowego rozstrzygnięcia powinno zatem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Organ administracji publicznej musi ponadto uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w okresie pobierania świadczenia rodzinnego (zasiłku rodzinnego na dziecko) M. C. od [...] marca 2017 r. (do [...] maja 2019 r.) przebywał w areszcie śledczym i nie sprawował osobiście opieki nad dzieckiem. Bezspornym jest także, że o fakcie tym nie powiadomił niezwłocznie organu pierwszej instancji, przyznającego powyższe świadczenie. Stosownie do treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2003 r., Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba pobierająca świadczenie rodzinne jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego te świadczenia. O obowiązku tym skarżący został pouczony, gdy ubiegał się o przyznanie świadczeń rodzinnych. Jednak okoliczność, że o pobycie w areszcie śledczym skarżący nie powiadomił niezwłocznie organu wypłacającego zasiłek rodzinny na dziecko skarżącego nie powoduje samo przez się, że świadczenia te stają się nienależne pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Chodzi tu o zmiany w sytuacji pobierającego świadczenia rodzinne, które mają wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w takim znaczeniu, że powodują one ustanie lub zawieszenie prawa do tych świadczeń albo wstrzymanie wypłaty tych świadczeń w całości lub w części (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Organy obu instancji uznały, że fakt pobytu skarżącego w areszcie śledczym miał wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (zasiłek rodzinny na dziecko). Nie wynika jednak z tych decyzji, w czym organy te upatrują, że pobyt w areszcie śledczym wpłynął na prawo do powyższego świadczenia w takim stopniu, że przyznanie świadczenia stało się świadczeniem nienależnie pobranym. Z akt sprawy wynika bowiem, że świadczenie to przekazywane było na konto skarżącego, z którego korzystała także jego żona, matka dziecka, która w czasie pobytu skarżącego w areszcie śledczym cały czas sama opiekowała się ich wspólnymi dziećmi ([...] września 2017 r. urodził się drugi syn). Z tego powodu nie pracowała, a dla niej i dzieci jedynym źródłem utrzymania były zasiłki (rodzinny i wychowawczy) oraz doraźna pomoc organizacji charytatywnych. Organy nie odniosły się do powyższego, nie poczyniły także żadnych ustaleń (np. wywiadu środowiskowego, sprawdzenia konta bankowego) uprawniających do wydania decyzji o zaskarżonej treści. Dla organów obu instancji samo niepowiadomienie o pobycie w areszcie śledczym przez ojca dziecka pociągnęło za sobą uznanie zasiłku rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane, bez ustalenia, jaki wpływ na prawo do tego świadczenia rodzinnego miał fakt pobytu ojca dziecka w areszcie śledczym. Z tego względu Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także zasad postępowania administracyjnego określonego w art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie tych decyzji. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.