I SA/Wa 1460/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Bogdan Wolski Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Wójt Gminy S. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego płatne na rzecz dziecka S. S. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. W dniu 1 kwietnia 2009 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło oświadczenie A. S. w przedmiocie podjęcia zatrudnienia z dniem 9 września 2008 r. - w związku z czym Wójt Gminy S. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia ww. decyzji. Następnie Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] orzekł o uchyleniu z dniem [...] kwietnia 2009 r. własnej decyzji z dnia [...] października 2008 r. nr [...] dotyczącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za miesiące listopad i grudzień 2008 r. oraz styczeń, luty, marzec 2009 r. w łącznej wysokości [...] zł z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że przeprowadzone postępowanie jednoznacznie wykazało, iż A. S. pobrała nienależne świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres pięciu miesięcy, tj. listopad, grudzień 2008 r. oraz styczeń, luty i marzec 2009 r. w łącznej wysokości [...] zł. Z dniem 9 września 2009 r. podjęła ona zatrudnienie i w związku z uzyskanym dochodem przekroczone zostało przez tę rodzinę kryterium dochodowe, wynikające z ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2007 r. Nr 192 poz. 1378 ze zm.). Ponadto nie powiadomiła o tym fakcie organu administracji, mimo że została poinformowana o tym obowiązku. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. S. podnosząc, że nie zgadza się z treścią orzeczenia, bowiem nie przekroczyła ona kryterium dochodowego do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kryterium to obliczane jest według ustawy, zgodnie z dochodami za rok poprzedzający okres świadczeniowy. W tym czasie dochody odwołującej uprawniały ją do otrzymania świadczenia. Wskazała również, iż kwota uprawniająca do świadczeń została przekroczona tylko w październiku. Natomiast w styczniu, kwotę tę przekroczyła nieznacznie, tj. o [...] zł. Ponadto w kwietniu nie otrzymała pomocy, mimo nie przekroczenia kryterium dochodowego. Podniosła też, że obecnie nie stać jej na spłatę tej kwoty. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...]. W uzasadnieniu orzeczenia organ stwierdził, że zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2007 r. Nr 192 poz. 1378 ze zm.) w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. W niniejszej sprawie A. S. poinformowała organ pierwszej instancji o dochodach z tytułu zatrudnienia dopiero po kilku miesiącach po ich uzyskaniu. Tym samym zaistniały przesłanki uzasadniające zwrot pobranych z funduszu alimentacyjnego świadczeń - zgodnie z art. 23 ww. ustawy z dnia 7 września 2007 r. Skargę na powyższą decyzję wniosła A. K. (Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w S. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] orzekł zmianę nazwiska A. S. na K.). W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że uzasadnienie decyzji Kolegium jest rażąco niepełne w treści. Dodała, że w momencie otrzymania decyzji nie została ustnie poinformowana o sankcji grożącej w sytuacji nie poinformowania organu o zmianie sytuacji rodzinnej i dochodowej. Decyzja Wójta S. nie zawiera w treści także takiej informacji. Skarżąca stwierdziła, że w związku z tym nie była świadoma, iż nie informowanie ośrodka o podjęciu pracy będzie niosło za sobą konsekwencje w postaci zwrotu świadczeń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało całość argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie - jednak z innych przyczyn niż w niej wskazane. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2009 r., którą orzekł o uchyleniu z dniem [...] kwietnia 2009 r. własnej decyzji z dnia [...] października 2008 r. przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia za miesiące listopad, grudzień 2008 r. oraz styczeń, luty i marzec 2009 r. w łącznej wysokości [...] zł z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2007 r. Nr 192 poz. 1378 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Przy czym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 2 ww. art.). Ustawodawca zdefiniował pojęcie "nienależnego świadczenia" w art. 2 pkt 7 ustawy zgodnie z którym oznacza ono świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nienależnie pobrane świadczenia podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zaś kwoty świadczeń podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Ponadto organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprowadza w art. 24 ust. 1 lex specialis, od zasady trwałości decyzji, wyrażonej w art. 16 kpa. Organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Tak więc - w myśl powołanego art. 2 pkt 7 ustawy - organ może uznać świadczenie za nienależne pobrane dopiero wtedy, gdy decyzja je przyznająca została uchylona lub zmieniona. Oznacza to, że organ najpierw powinien wydać orzeczenie o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a następnie po tym, jak stanie się ono prawomocne - wydać orzeczenie o ustaleniu wysokości kwoty nienależnie pobranego świadczenia i o jej zwrocie. W przeciwnym wypadku uznanie świadczenia za nienależne, a co za tym idzie, ustalenie wysokości kwoty nienależnie pobranego świadczenia - bez uprzedniego prawomocnego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie - prowadziłoby do sytuacji prawnej, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne. Jedna przyznająca świadczenie oraz druga uznająca świadczenia za nienależne w ustalonej wysokości. Zaskarżona decyzja narusza także art. 104 § 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Zgodnie z § 2 tej ustawy decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części, albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Natomiast w niniejszej sprawie przedmiotową decyzją organ rozstrzygnął dwie sprawy administracyjne: o uchylenie prawomocnej decyzji i o ustalenie wysokości nienależnie pobranego świadczenia. Przy czym uprawomocnienie się pierwszej decyzji jest warunkiem koniecznym do wydania drugiej – bo tylko wtedy można stwierdzić, że świadczenie zostało pobrane nienależnie. Należy także zauważyć, że organy orzekające w sprawie ustaliły, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe, które ustawodawca określił na kwotę 725 zł - jednakże nie wskazały, w jaki sposób obliczyły, że takie przekroczenie nastąpiło. Orzekły o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia za miesiące listopad, grudzień 2008 r. oraz styczeń, luty i marzec roku następnego. Tymczasem skarżąca zarzuciła, że jej dochód w listopadzie 2008 r. wyniósł kwotę [...] zł na dwie osoby - co po przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi tylko kwotę [...] zł. Również organy obu instancji nie uzasadniły dostatecznie okoliczności - które w skardze do Sądu kwestionuje skarżąca - że została ona wyczerpująco pouczona o treści obowiązku informacyjnego wraz z grożącą sankcją za jego niedopełnienie. Reasumując, prowadząc niniejsze postępowanie organ ponownie oceni materiał dowodowy, wskazując w uzasadnieniu decyzji sposób obliczenia przekroczenia kryterium dochodowego przez skarżącą oraz ustosunkuje się do zarzutu nie uzyskania przez nią pełnej informacji o skutkach niedopełnienia obowiązku informacyjnego – na przykład powołując się na stosowne zapisy we wniosku ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyjęte do wiadomości przez skarżącą poprzez złożenie własnoręcznego podpisu. Następnie - w przypadku ewentualnego ponownego wydania decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenie - organy poczekają do czasu jej uprawomocnienia z podejmowaniem dalszych czynności w sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.