I SA/Wa 1461/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata W. J. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. przy ulicy [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu innych udokumentowanych wydatków strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania B. G., decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2008 r. o odmowie przyznania B. G. pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 25 maja 2008 r. B. G. złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na remont mieszkania polegający na wymianie okien i drzwi wejściowych, którego koszt oszacował na 7000 zł. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że B. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Źródłem dochodu rodziny jest renta wnioskodawcy w wysokości [...] zł, renta jego żony w wysokości [...] zł wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł, renta jego syna J. G. z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a także dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie wypłacany do 31 sierpnia 2008 r. Łączny udokumentowany dochód rodziny wnioskodawcy w kwietniu 2008 r., czyli w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na członka rodziny wynosi [...] zł. Organ pierwszej instancji ustalił ponadto, że pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym syn wnioskodawcy – H. G. od dnia 31 grudnia 2004 r. pozostaje zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. H. G., pomimo wezwania przez pracownika socjalnego, odmówił udzielenia informacji w celu sporządzenia wywiadu środowiskowego, wskazując, że nigdy nie wnioskował o przyznanie mu pomocy ze środków opieki społecznej. Prezydent W., mając na uwadze to, że dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej oraz brak współdziałania syna wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym, decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. o odmówił przyznania B.G. pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej. Organ ponadto dodał, że rodzina wnioskodawcy objęta jest opieką Ośrodka Pomocy Społecznej od roku 2003. W maju 2008 r. rodzina otrzymała zasiłek celowy w kwocie [...] zł, w czerwcu – [...] zł i w lipcu [...] zł. B. G. od powyższej decyzji złożył odwołanie, podnosząc, że "wyliczenia wskazane w decyzji są stronnicze i niezgodne z faktyczną sytuacja rodziny, w której dwie osoby są niepełnosprawne w znacznym stopniu i wymagają stałej pomocy. Wymiana okien i drzwi wejściowych jest, w jego ocenie, pilną potrzebą, gdyż przecieka przez nie woda, a rodzina, ze względu na niepełnosprawność jej członków, nie radzi sobie z tym problemem". Odwołujący się zwrócił także uwagę, że organ pominął obciążenia czynszowe rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., w wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenie sytuacji życiowej: zawodowej, zdrowotnej i finansowej osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Kolegium podniosło, że na osobach wchodzących w skład tego gospodarstwa, podobnie jak i na samym wnioskodawcy, ciąży obowiązek ścisłej współpracy z organem pomocy społecznej w celu wykazania i właściwego udokumentowania trudnej sytuacji, która ma uzasadnić przyznanie konkretnego świadczenia ze środków pomocy społecznej. Organ podkreślił, że obowiązek ten wynika wprost z ustawy, a więc umożliwienie organowi pierwszej instancji przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w pełnym, wymaganym przepisami prawa zakresie, powinno leżeć w interesie wnioskodawcy i członków jego gospodarstwa domowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało również, iż sytuacja finansowa rodziny pozwala na zaspokojenie potrzeb wskazanych we wniosku, a członkowie rodziny mają możliwość samodzielnego rozwiązania jej trudnej sytuacji - poprzez podjęcie pracy. B. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2008 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana przez Sąd decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust 1, art. 3, art. 4, art. 7 i art.11 ust.2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728). Zgodnie ze wskazanymi przepisami pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzja w sprawie udzielenia wsparcia ze środków pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ wydając decyzję o określonej treści, nie przekroczył granic swobodnej oceny, a więc czy decyzja nie jest obarczone cechą dowolności i czy prawidłowo został w niej uzasadniony wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca - są zgodne z prawem i nie przekraczają granic uznania administracyjnego. W świetle przepisów art. 8 ustawy o pomocy społecznej za prawidłowe należy uznać ustalenia organów orzekających odnoszące się do dochodu rodziny skarżącego. Z akt sprawy wynika, że skarżącemu przysługuje prawo do emerytury w wysokości [...] zł netto. Źródłem dochodu rodziny jest też renta żony w wysokości [...] zł netto z zasiłkiem pielęgnacyjnym w kwocie [...] zł, renta syna wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Suma miesięcznych przychodów skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby w rodzinie wynosi 351 zł. Organy orzekające prawidłowo przyjęły, że do dochodu rodziny skarżącego podlegają wliczeniu także kwoty zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku mieszkaniowego, gdyż kwoty te nie zostały wyłączone z dochodu zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 8 ust. 3 cyt. ustawy wyraźnie wskazuje, że organ bierze pod uwagę sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Skoro skarżący złożył wniosek w dniu 12 maja 2008 r., uzupełniony pismem z dnia 28 maja 2008 r., prawidłowo do dochodu skarżącego wliczono dodatek mieszkaniowy. Wobec ustalenia, iż dochód rodziny wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe, organy orzekające prawidłowo rozważyły możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ocena sytuacji życiowej rodziny wnioskodawcy, przy uwzględnieniu jej problemów wynikających z niepełnosprawności trzech jej członków, nie budzi zastrzeżeń w ocenie Sądu. W ocenie Sądu, organy orzekające prawidłowo przyjęły, że brak współdziałania syna wnioskodawcy – H. G. w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej rodziny stanowi dodatkową przesłankę odmowy przyznania pomocy społecznej. Stosownie bowiem do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną - mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika, że syn H. G. zamieszkuje i wspólnie gospodaruje z rodziną skarżącego. Oznacza to, że jego sytuacja życiowa jest istotna z punktu widzenia konieczności udzielenia wsparcia rodzinie ze środków pomocy społecznej. Organy miały obowiązek zbadać, czy jego sytuacja życiowa wynika z tego, że nie może on jej przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia i zasoby. Jest on zarejestrowany jako bezrobotny, ale ma możliwości znalezienia pracy - co wpłynęłoby na poprawienie sytuacji materialnej rodziny. Wskazać przy tym należy, że to, iż H. G. nie wnosił o przyznanie pomocy, nie ma znaczenia w sprawie. Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 28 sierpnia 2007 r., sygn. akt. I OSK 1802/06 w którym stwierdzono, że przepisy art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej stanowią, iż celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 ustawy) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy). Nie mogą zatem odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji, co do źródła uzyskanych dochodów. Na organach prowadzących postępowanie spoczywają dwa obowiązki - określenie z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego oraz przeprowadzenie niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Takie obowiązki organu nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Kiedy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania jej, aby w stosownym terminie przedstawiła dowody na okoliczność, od której zależy korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy. Niedopełnienie tego obowiązku przez stronę uzasadnia wyciągnięcie w stosunku do niej negatywnych skutków określonych w art. 11 ust. 2 i art. 12 ustawy. Nie bez znaczenia, chociaż poza granicami niniejszej sprawy, pozostaje okoliczność, że rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej. W okresie od maja do lipca 2008 r. udzielono jej pomocy finansowej w łącznej kwocie [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a w szczególności niemożność ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny z powodu braku współpracy jej członków z pracownikiem socjalnym - nie sposób przyjąć, że organ wydał decyzję z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Sąd uznał, że decyzje obu instancji są zgodne z prawem. Stwierdzić też należy, że organy orzekające w sprawie wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 cytowanej ustawy.