I SA/Wa 1466/17

WyrokWSA w Warszawie2018-03-09

Skład orzekający: Elżbieta Sobielarska, Magdalena Durzyńska, Przemysław Żmich

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość stanowiąca drogę wewnętrzną, która w dniu 27 maja 1990 r. była własnością Skarbu Państwa i nie była oddana w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi, podlegała komunalizacji z mocy prawa na rzecz gminy?
Ratio decidendi
Nieruchomość stanowiąca drogę wewnętrzną, będąca własnością Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r. i nieoddana w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi, podlegała komunalizacji z mocy prawa na rzecz gminy. "Należenie" mienia do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego należy rozumieć jako kategorię prawną, a nie faktyczną. W przypadku braku wykazania przez inny podmiot tytułu prawnego do nieruchomości, grunty te były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej, co skutkowało ich nabyciem przez gminę.
Stan faktyczny
Gmina D. złożyła skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującą w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nabycie przez Gminę D. z mocy prawa własności nieruchomości stanowiącej drogę wewnętrzną. Gmina zarzucała organom błędne ustalenie, że nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, kwestionując podstawę wpisu Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych jako zarządcy oraz zarzucając naruszenie przepisów KPA i interesu prawnego gminy. Organy obu instancji uznały, że nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, a brak wykazania przez Dyrekcję Okręgową Dróg Publicznych tytułu prawnego do niej skutkował komunalizacją z mocy prawa.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę Gminy D.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2018 r. sprawy ze skargi Gminy D. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Gminy D., decyzją z [...] lipca 2017 r. nr [...], utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2015 r. nr [...] stwierdzającą nabycie przez Gminę D., z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w obrębie [...], gm. D., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wojewoda [...] decyzją z [..] grudnia 2015 r. nr [...] stwierdził nabycie przez Gminę D., z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w obrębie [...], gm. D., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem Starosty [...] z 28 listopada 2013 r. przedmiotowa nieruchomość 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa - we władaniu Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w [...] (użytek - droga). Obecnie w ewidencji gruntów i budynków jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, natomiast jako władający Starosta [...]. Stan władania ww. nieruchomością na 27 maja 1990 r. ustalono na podstawie rejestrów prowadzonych w formie analogowej do 1992 r., co wynika z pisma Starosty z 30 listopada 2015 r. W rejestrach tych znajdują się ręcznie dokonane skreślenia w rubryce "władający", bez określenia numeru zmiany, na podstawie której dokonano nowych wpisów, brak jest też jakichkolwiek dokumentów potwierdzających słuszność dokonania przedmiotowych zmian (decyzji, protokołów lub innych dokumentów). Wojewoda [...] przywołał treść art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz § 24 ust. 3 i 4 pkt 1 lit. c załącznika do zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 20 lutego 1969 r. w sprawie ewidencji gruntów (M. P. Nr 11, poz. 98) i wywiódł, iż zapisy w ewidencji gruntów prowadzonej przez Starostę [...] według stanu na 27 maja 1990 r. były niezgodne z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa w tym zakresie, które chronologicznie przedstawił, w szczególności z art. 122 ust. 1 i 2 oraz art. 123 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 41, poz. 185 ze zm.). W ocenie organu, prawidłowy zapis w ewidencji gruntów powinien brzmieć: Skarb Państwa - we władaniu terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, tj. Gminy D.. Poza tym Wojewoda [...] wskazał, że Starosta [...] pismem z 10 grudnia 2015 r. wyjaśnił, że sporna droga nie została zaliczona do żadnej z kategorii dróg publicznych, a w wyniku przekształceń organizacyjnych jednostka zarządzająca drogą uległa likwidacji. Na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wykreślono w ewidencji gruntów zapis użytkownika. Wobec tego – zdaniem organu I instancji - aktualny zapis: Skarb Państwa - we władaniu [...] jest niezgodny ze sposobem prowadzenia ewidencji. Mając powyższe na uwadze, organ I instancji uznał, iż spełniona została pozytywna przesłanka z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą". Przedmiotowa nieruchomość należała bowiem do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, wobec czego stała się w dniu wejścia w życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwej gminy, tj. Gminy D. Jednocześnie, w ocenie organu, nie zaistniała żadna z przesłanek negatywnych wynikających z art. 11 ust. 1, czy art. 12 ustawy. Odwołanie od ww. decyzji wniosła Gmina D. zarzucając organowi I instancji błędne ustalenie, że sporne mienie należało do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z [...] lipca 2017 r. utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2015 r. W uzasadnieniu podniosła, że prowadząc postępowanie w przedmiocie komunalizacji mienia organ powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy mienie to stanowiło w dacie 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa, a następnie, po pozytywnym ustaleniu w tym zakresie, czy należało ono w tym dniu do podmiotów wskazanych w art. 5 ust. 1 ustawy. Po ustaleniu, że mienie spełniało przesłanki do jego komunalizacji z mocy prawa, organ powinien w dalszej kolejności ustalić, czy nie wystąpiły przesłanki negatywne wskazane w art. 11-12 ustawy. Organ odwoławczy wskazał, iż ze znajdującego się w aktach wypisu z rejestru gruntów, zaświadczenia Starosty [...] z 28 listopada 2013 r., pism Starosty [...] z 27 listopada 2015 r. i z 30 listopada 2015 r. wynika, że sporna działka na dzień 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa - we władaniu Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w [...] (użytek - droga). Obecnie w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę jako właściciel jest wpisany Skarb Państwa, natomiast jako władający Starosta [...]. Rejestry były prowadzone w formie analogowej do 1992 r. W rejestrach tych znajdują się ręcznie dokonane skreślenia w rubryce "władający", bez określenia numeru zmiany, na podstawie której dokonano nowych wpisów. Brak jest też jakichkolwiek dokumentów potwierdzających słuszność dokonanych zmian (decyzji, protokołów lub innych dokumentów). Komisja przywołała utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż użyte w art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. sformułowanie "należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" oznacza przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym. Na potwierdzenie powyższego Komisja zacytowała rozważania Trybunału Konstytucyjnego dotyczące terminu "należące do" zawarte w uchwale z 9 grudnia 1992 r. sygn. akt W 13/91 oraz fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 listopada 2013 r. sygn. akt I OSK 1091/12, gdzie podniesiono, że wobec treści art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym 27 maja 1990 r., organy administracji nie mają obowiązku badania czy gminie przysługiwał tytuł prawny do gruntu w sytuacji, gdy inny podmiot nie legitymował się takim tytułem. Wobec powyższego, w ocenie organu, udowodnienie prawa zarządu lub użytkowania nieruchomości przez państwową jednostkę organizacyjną wymagało potwierdzenia tej okoliczności stosownym dokumentem, o którym mowa w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, to jest decyzją terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawartą za zezwoleniem tego organu, umową o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi lub umową o nabyciu nieruchomości. Oznacza to, że jedynie istniejący po stronie Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w [...] tytuł prawny świadczyłby, że sporna nieruchomość 27 maja 1990 r. nie należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i z tego względu nie podlega komunalizacji. W przeciwnym razie, stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Komisja podzieliła stanowisko organu I instancji, że zebrana w sprawie dokumentacja potwierdza, iż 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, a Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w [...] nie przysługiwał w tej dacie tytuł prawny do tej nieruchomości oparty na stosownej decyzji lub umowie. Tym samym, sporna nieruchomość należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. na rzecz właściwej gminy. Komisja nie dopatrzyła się również wystąpienia negatywnych przesłanek komunalizacji, o których mowa w art. 11-12 ustawy. Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina D. Zaskarżonej decyzji Gmina zarzuciła naruszenie: a) art. 5 ust. 1 ustawy poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że Gmina D. nabyła z mocy prawa nieodpłatnie prawo własności działki nr [...], które to mienie zakwalifikowano jako mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, pomimo iż: - sporna nieruchomość nigdy nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, jak i nie była w żaden sposób utrzymywana przez Gminę D., - w uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż udowodnienie prawa zarządu lub prawa użytkowania nieruchomości wymagało potwierdzenia dokumentem, o którym mowa w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), mimo iż przepis ten nie określa takich dokumentów; b) art. 7, art. 8 i art. 77 Kpa poprzez ich niezastosowanie, niewyjaśnienie w wystarczający sposób stanu sprawy, a przede wszystkim: - nieprzeprowadzenie postępowania w celu ustalenia, na podstawie jakiego dokumentu jako zarządca nieruchomości była wpisana Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych w [...], a następnie Starosta, - przekroczenia uprawnień organu i oceny prawidłowości wpisów w ewidencji gruntów prowadzonej przez Starostę [...] (zarzucenia im niezgodności z ówcześnie obowiązującym prawem) według stanu na 27 maja 1990 r., mimo braku uprawnień organu do dokonania takiej oceny, - dokonanie przez organ ustaleń dotyczących prawa zarządu/prawa użytkowania nieruchomości według przepisu, który nie odnosi się do tych uprawnień, tj. art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; c) interesu prawnego Gminy D., poprzez stwierdzenie, iż przedmiotowa nieruchomość jest własnością Gminy po ponad 25 latach od wejścia w życie ustawy, co powoduje, że Gmina odpowiada wstecz za utrzymanie przedmiotowej nieruchomości oraz wszelakie zdarzenia, które mogły mieć na niej miejsce, pomimo iż organ I instancji miał wiedzę, iż Gmina D. nie uznaje się za właściciela przedmiotowej nieruchomości, w związku z faktem nie zgłoszenia jej w spisie inwentaryzacyjnym do 31 grudnia 2005 r., co stanowi nadużycie prawa; d) art. 138 Kpa poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji i umorzenia postępowania bądź przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wobec tego skarżąca Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy obu instancji nie ustaliły w sposób dostateczny stanu faktycznego sprawy. Przede wszystkim, organy nie ustaliły, co stanowiło podstawę wpisania do ewidencji gruntów Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w [...] jako zarządcy spornej nieruchomości. W ocenie skarżącej, powołany przez Komisję art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. nie określa żadnych z tych dokumentów jako podstawy udowodnienia prawa zarządu, czy prawa użytkowania nieruchomości. Ponadto, organ powinien w sposób wyczerpujący zbadać materiał dowodowy i bez wątpliwości ustalić, czy takowy dokument istnieje, czy też nie, czego nie uczynił. Organy ograniczyły się zaś tylko do oceny prawidłowości wpisów w ewidencji gruntów prowadzonej przez Starostę [...] według stanu na 27 maja 1990 r. i zarzucenia im niezgodności z ówcześnie obowiązującym prawem, przekraczając swoje uprawnienia. Gmina zarzuciła ponadto, że wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył jej interes prawny. Doszło bowiem do sytuacji, gdy po ponad 25 latach od daty wejścia w życie ustawy skarżąca staje się właścicielem przedmiotowych nieruchomości z mocą wsteczną, a więc odpowiada wstecz za utrzymanie przedmiotowej nieruchomości oraz wszelkie zdarzenia, które mogły mieć na niej miejsce. Dzieje się tak pomimo tego, iż organ I instancji miał wiedzę o tym, że Gmina D. nie uznaje się za właściciela spornej nieruchomości, w związku z faktem niezgłoszenia jej w spisie inwentaryzacyjnym do 31 grudnia 2005 r., co stanowi nadużycie prawa. W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego - staje się w dniu wejścia życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przy czym "należenie" mienia rozumieć trzeba jako kategorię prawną, a nie faktyczną. Wymaga podkreślenia, że art. 5 ust. 1 ustawy pod względem systemowym był zsynchronizowany z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.) – zwanej dalej "uggwn", który przewidywał domniemanie prawne, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że aby przeciwstawić się komunalizacji mienia na rzecz gminy osoba mieniem tym władająca musiała w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to należało do niej w sensie prawnym, a nie faktycznym. Jak trafnie wskazał organ wyższego stopnia udowodnienie 27 maja 1990 r. prawa zarządu do mienia wymagało przedłożenia właściwemu wojewodzie odpisu decyzji lub umowy, o których mowa w art. 38 ust. 2 uggwn bądź innego dokumentu wydanego na innej (wcześniejszej) podstawie prawnej, z których wynikałby dla określonego podmiotu określony tytuł prawny np. zarząd albo użytkowanie, które z mocy samego prawa (art. 87 ust. 1 uggwn) przekształciło się w zarząd. Tego rodzaju dokumentów potwierdzających tytuł prawny innego, niż Gmina D., podmiotu do spornego mienia nie posiada Starosta [...] prowadzący ewidencję gruntów, a więc publiczny rejestr o charakterze informacyjnym urządzony do odnotowywania zmian w zakresie stanu prawnego nieruchomości. Tego rodzaju dokumenty nie są ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...]. Także skarżąca Gmina nie przedłożyła w toku postępowania dokumentacji wskazującej, że to inny podmiot władał w sensie prawnym spornym mieniem 27 maja 1990 r. Z przedłożonych do akt sprawy dowodów wynika natomiast, że 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła element ogólnodostępnej drogi wewnętrznej w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.). Budowa, utrzymanie, zarządzanie i oznakowanie tego typu dróg należało wówczas do zarządcy terenu (§ 28 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1986 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych – Dz. U. Nr 6, poz. 33 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 1, § 3 pkt 1, § 4 pkt 3, § 15 ust. 1 i 2 pkt 4, § 17 ust. 1 i 2 pkt 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 sierpnia 1978 r. w sprawie statusu naczelnika gminy (Dz. U. Nr 20, poz. 89 ze zm.) naczelnik gminy, jako terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego (art. 123 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego), był właściwy w zakresie wszystkich spraw z zakresu administracji państwowej nie zastrzeżonych na rzecz innych organów, w tym do budowy, modernizacji, remontu dróg. Taki stan prawny obowiązywał do 27 maja 1990 r. W niniejszej sprawie nie ma dowodu na to, żeby sporny grunt zawierający się w drodze wewnętrznej był 27 maja 1990 r. zarządzany przez jakąkolwiek jednostkę organizacyjną właściwą w zakresie dróg publicznych, tzw. zarząd drogi (art. 4 pkt 12 ustawy o drogach publicznych), w szczególności właściwą dyrekcję okręgową dróg publicznych lub rejon dróg publicznych, o których mowa w art. 21 ust. 2 i 4 ustawy o drogach publicznych. Sąd zwraca uwagę, że nawet gdyby Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych w [..] zarządzała (w rozumieniu art. 21 ust. 2 ustawy o drogach publicznych) spornym gruntem, to i tak ten sposób władania gruntem traktowany był wówczas jedynie jako administrowanie gruntem w imieniu terenowych organów administracji państwowej, a nie określony tytuł prawny do gruntu w postaci prawa zarządu uzyskanego przez drogową jednostkę organizacyjną na skutek przekazania stosownym aktem (por. uchwała składu siedmiu sędziów SN z 16 listopada 1990 r. sygn. akt III AZP 10/90, wyrok NSA z 9 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1508/17). Poza tym trzeba wskazać, że nawet gdyby przyjąć, że Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych w [...] zarządzała spornym mieniem, to nie wystąpiłaby przeszkoda do komunalizacji wynikająca z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy. Tego rodzaju jednostka organizacyjna wykonywała zadania powierzone organom administracji rządowej podległych Ministrowi Komunikacji, jednakże dotyczyło to jedynie wykonywania zadań na gruntach znajdujących się w pasie drogi publicznej określonej kategorii (art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 12 i art. 21 ustawy o drogach publicznych). Grunty znajdujące się na terenie dróg wewnętrznych nie służyły wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów drogowej administracji rządowej. Z akt sprawy wynika, że sporny teren znajduje się w otoczeniu gruntów rolnych oraz nieruchomości należących do P. [...]. Nie ma jednak dowodu na to, że sporny grunt należał do Państwowego Funduszu Ziemi utworzonego dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Tego rodzaju okoliczność nie została ujawniona w ewidencji gruntów w IX grupie rejestrowej (§ 27 ust. 2 i ust. 3 pkt 14 zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej w sprawie ewidencji gruntów – M. P. Nr 11, poz. 98). W niniejszej sprawie nie miał też zastosowania art. 91 ust. 1 uggwn, skoro sporny grunt położony jest w obrębie ewidencyjnym [...], a więc na terenie wiejskim. Z tego przepisu wynikało, że jedynie grunty państwowe położone na obszarach miast, przeznaczone w planach zagospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolnej, nie oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, wchodzą w skład Państwowego Funduszu Ziemi. Nie zaistniała zatem przeszkoda do komunalizacji wynikająca z art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy. Nie ma również dowodu na to, że sporny grunt znajdował się 27 maja 1990 r. w zarządzie i użytkowaniu przedsiębiorstwa lasów państwowych działającego w imieniu państwowego gospodarstwa leśnego (art. 29 w zw. z art. 6 ust. 2 lit. a ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym – Dz. U. Nr 63, poz. 494 ze zm.), w szczególności jako tzw. droga leśna (art. 21 ust. 1 lit. g ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym). Tego rodzaju okoliczność nie została ujawniona w ewidencji gruntów w II grupie rejestrowej (§ 27 ust. 2 i ust. 3 pkt 2 zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej w sprawie ewidencji gruntów – M. P. Nr 11, poz. 98). Nie zaistniała zatem przeszkoda do komunalizacji wynikająca z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy. Skoro zatem w niniejszej sprawie w dacie 27 maja 1990 r. żaden konkurencyjny w stosunku do Gminy D. podmiot nie władał w sensie prawnym spornym mieniem (w niniejszej sprawie wchodził w grę P. lub przedsiębiorstwo lasów państwowych), to znajdował w takiej sytuacji zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 6 ust. 1 uggwn. Według tego ostatniego przepisu, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Z przepisu tego wynikało, że nieruchomości, które nie zostały przez terenowy organ administracji państwowej rozdysponowane w sposób tam określony, "należały" do tego organu niezależnie od tego, jaki podmiot faktycznie władał danym mieniem. Z kolei zgodnie z art. 3 uggwn, gospodarka gruntami należała wówczas do właściwości rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej. Ilekroć w ustawie tej była mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumiało się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami. W konsekwencji prawo własności spornego gruntu skarbowego stało się z mocy samego prawa z dniem 27 maja 1990 r. mieniem Gminy D. Skoro zaś skarżąca Gmina przez wiele lat nie inwentaryzowała tego mienia i do 31 grudnia 2005 r. nie przekazała dokumentacji inwentaryzacyjnej wojewodzie, znajdował zastosowanie art. 17a ust. 3 ustawy obligujący Wojewodę [...] do wszczęcia z urzędu postępowania komunalizacyjnego, aby uregulować stan prawny nieruchomości. W tym stanie rzeczy rację ma organ odwoławczy twierdząc, że w sprawie spełnione zostały wszystkie materialnoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa. Zaś zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, oparty na kwestionowaniu "należenia" przedmiotowej nieruchomości 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji stopnia podstawowego, uznać należało za bezzasadny. Niezasadne okazały się również podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 oraz art. 77 Kpa. Analiza akt sprawy potwierdza, iż organy prowadzące postępowanie komunalizacyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, zebrały dokumentację niezbędną do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, a z poczynionych ustaleń faktycznych i prawnych wyprowadziły słuszne wnioski. Należy także zwrócić uwagę, że wobec treści art. 6 uggwn, organy administracji nie miały obowiązku badania, czy gminie przysługiwał tytuł prawny do gruntu w sytuacji, gdy inny podmiot nie legitymował się takim tytułem. Uprawnienia władcze gminy do mienia, do którego nie wykazały tytułu prawnego inne podmioty potwierdził Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 9 grudnia 1992 r. sygn. W 13/91. W powołanej uchwale TK wskazał, iż pojęcie normatywne "należące do" użyte w art. 5 ust. 1 ustawy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących mienie ogólnonarodowe (państwowe) będących w dyspozycji przedsiębiorstw państwowych oznacza w tym przepisie, że przedsiębiorstwa te wykonywały w stosunku do tych nieruchomości różnego rodzaju uprawnienia o charakterze cywilnoprawnym, co nie wyłącza, że grunty będące w zarządzie przedsiębiorstw państwowych (nie stanowiące ich własności) z punktu widzenia uprawnień administracyjnych o charakterze władczym "należały do" terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, które wykonywały uprawnienia władcze w stosunku do wymienionych wyżej gruntów (por. wyrok NSA z 22 października 2014 r. sygn. akt I OSK 593/13). Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją interesu prawnego Gminy D., które skarżąca upatruje w nierespektowaniu przez organ okoliczności, iż gmina nie uznaje się za właściciela spornej nieruchomości, o czym organ miał wiedzę od 25 lat. Podnieść trzeba, iż sprzeciw skarżącej wobec rozwiązań przyjętych w ustawie, które nie są zgodne z oczekiwaniami Gminy, nie może mieć w niniejszej sprawie znaczenia. Wobec nieprzekazania do 31 grudnia 2005 r. spisu inwentaryzacyjnego nieruchomości, która stała się własnością gminy z mocy prawa, obowiązkiem organu było wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia przez Gminę D. własności nieruchomości (art. 17a ustawy) i wydanie w tej sprawie stosownej decyzji (art. 18 ust. 1 ustawy). Skarżąca pomija to, że państwowe drogi wewnętrzne nie tworzyły podstawowej sieci drogowej w gminie. Taką sieć komunikacyjną w gminie tworzyły drogi publiczne. Wobec tego państwowe drogi wewnętrzne traktowane były jako tzw. urządzenia komunalne i administrowanie nimi miało pierwszoplanowy związek z gospodarką komunalną sprawowaną przez terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego, a nie z komunikacją i drogownictwem, gdzie właściwe były organy administracji drogowej i podległe im jednostki organizacyjne (zarządy dróg). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło