I SA/Wa 1472/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) sędzia WSA Magdalena Durzyńska asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. K., A. Z., A. K., K. J., S. J., R. Z. i K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr KOC/2664/Go/21 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr KOC/2664/Go/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie po przeprowadzeniu postępowania z urzędu stwierdziło nieważność decyzji tego samego organu z dnia 25 listopada 2020r. nr KOC/3105/Go/19. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie orzeczeniem z dnia 25 października 1955r. nr [...] odmówiło M. S., W. K. oraz A. Z. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. Nr hip. [...]. Wnioskiem z dnia 9 lutego 2016 r. A. K., J. K., M. G., A. Z., R. Z. i K. P. wystąpili o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia 25 października 1955r. Decyzją z dnia 25 listopada 2020r. n r KOC/3105/Go/19 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie stwierdziło nieważność ww. orzeczenia jako wydanego z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Wnioskiem z dnia 17 grudnia 2020 r. Prezydent m. st. Warszawy wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia 25 listopada 2020r. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2021 r. nr KOC/6409/Go/20 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie stwierdziło niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 498/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Miasta [...] na ww. postanowienie. Wnioskiem z dnia 6 maja 2021 r. A. K., J. K., K. J., S. J., A. Z., R. Z., K. P., wystąpili o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r. nr KOC/3105/Go/19 z uwagi na wydanie jej z naruszeniem prawa poprzez jej skierowanie do osoby zmarłej. Zawiadomieniem z dnia 24 maja 2021 r. nr KOC/2664/Go/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie poinformowało o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r. nr KOC/3105/Go/19. Pismem z dnia 7 czerwca 2021 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...] zgłosił swój udział w postępowaniu. Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem prawa i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 Kpa). Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.), zdolność prawa osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem prawa i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Postępowanie prowadzone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie toczyło się z wniosku A. K., J. K., M. G., A. Z., R. Z. i K. P., które to osoby zostały uznane za strony postępowania. W toku prowadzonego postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie ustaliło na podstawie: - zaświadczenia Sądu Grodzkiego w [...] - Oddział Ksiąg Wieczystych z dnia 27 września 1950 r. Nr [...], z którego wynika, że tytuł własności do nieruchomości oznaczonej Nr [...] w [...] przysługiwał: M. S., W. K., A. Z., - postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 19 czerwca 1990 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po W. K. nabyli: J. K., A. K., M.G. z d. K., A.Z. z d. K., - postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 19 stycznia 1995 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po A. Z. nabyli: K. Z., R.Z., - odpisu skróconego aktu małżeństwa, z którego wynika, że K. Z., po zawarciu związku małżeńskiego w dniu [...] maja 2003r. przyjęła nazwisko "P.", - postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia 4 września 2018r. sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po M. S. nabył w całości Skarb Państwa, następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości hipotecznej: J. K., A.K., M.G., A. Z., R. Z. i, K. P., Skarb Państwa, i do nich została skierowana ww. decyzja z dnia 25 listopada 2020r. Z materiału dowodowego wynika, że M. G. w dacie wydania decyzji z dnia 25 listopada 2020r. nie żyła, zmarła bowiem w dniu [...] stycznia 2019 r. W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2001 r. sygn. akt 1 SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2005r. sygn. akt I SA 2422/03, Lex nr 190564; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2002r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że M. G. nie mogła być stroną postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Nie ma przy tym znaczenia, że decyzję z dnia 25 listopada 2020r. odebrał pełnomocnik zmarłej skoro pełnomocnictwo wygasło wraz ze śmiercią M.G.. Mając powyższe na względzie Kolegium uznało, że decyzja z dnia 25 listopada 2020 r. nr KOC/3105/Go/19, jako skierowana do osoby zmarłej, została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). Nie stwierdzono, aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 Kpa, uniemożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: J. K., A. Z., A. K., K. J., S. J., R. Z. i K. P. zarzucając jej naruszenie: 1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r., nr KOC/3105/Go/19, w sytuacji gdy w sprawie brak jest podstaw do uznania, że doszło do rażącego naruszenia prawa, które to naruszenie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, 2. art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r., nr KOC/3105/Go/19 w całości, podczas gdy organ powinien był stwierdzić nieważność decyzji jedynie w części tj. w zakresie w jakim została ona wydana na rzecz M.G., która nie żyła w dacie wydania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r. a w pozostałej części utrzymać w mocy decyzję z dnia 25 listopada 2020 r. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną. Jak zasadnie podniosło Kolegium, w doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 k.c. każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok NSA z 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że M. G. zmarła w dniu [...] stycznia 2019 r., do której skierowano kwestionowaną decyzję, nie mogła być stroną postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 listopada 2020 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Dodać należy, że M. G. była następcą prawnym współwłaściciela przeddekretowego przedmiotowej nieruchomości i jednocześnie inicjatorką postępowania zakończonego decyzją z 25 listopada 2020 r. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady oznacza, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 listopada 2020 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zasadnie zatem organ nadzoru stwierdził jej nieważność. Wobec powyższego zarzuty skargi Sąd uznał za bezzasadne. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.