I SA/Wa 1497/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie WSA Monika Nowicka (spr.) asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2005 r. sprawy ze skargi H. N., K. N., A. Z. i J. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2004r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość [...]. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2003 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz K. N., A. Z. i J. N. kwotę po 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/ Wa 1497/04 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. Nr [...] z dn. [...] października 2003r. o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], oznaczoną hipotecznie "[...]" rej. hip. [...], w stosunku do której roszczenia nabyli w 1946 r. L. i H. małżonkowie N. W uzasadnieniu swego orzeczenia Wojewoda [...] podniósł, że orzekający w I instancji Prezydent W. odmówił przyznania odszkodowania za w/w nieruchomość motywując swoje stanowisko stwierdzeniem, iż ustalenie odszkodowania za usytuowane na gruncie zabudowania nie jest możliwe, ponieważ ich własność byli właściciele utracili przed dniem 5 kwietnia 1958r. a ponadto art. 215 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz.543 ze zm. ) nie przewiduje możliwości ustalenia odszkodowania za grunt, który był zabudowany budynkiem. Od decyzji tej odwołali się H. N. oraz A. Z., J. N. i K. N. – jako następcy prawni L. N. - kwestionując zasadność odmowy przyznania odszkodowania i wskazując, iż ogólny plan zabudowy miasta W. zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r. przewidywał dla tego terenu zabudowę luźną lub grupową o dwóch kondygnacjach, dopuszczalnej wysokości [...] m oraz 30% powierzchni zabudowania. Parametry te - zdaniem odwołujących się - świadczyły, iż został spełniony pierwszy z warunków umożliwiających przyznanie odszkodowania. Ponadto w odwołaniu wskazywano, iż decyzja Prezydenta nie zawierała żadnych informacji oraz żadnych dowodów na okoliczność pozbawienia właściciela faktycznego władania nieruchomością. W wyniku rozpatrzeniu odwołania organ odwoławczy stwierdził, że nie zasługiwało ono na uwzględnienie. W uzasadnieniu też stanowiska podniesiono, że opisana na wstępie nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz.279 ). W sprawach odszkodowań za niektóre kategorie nieruchomości objętych działaniem w/w dekretu ma aktualnie zastosowanie przepis art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w myśl ust. 2 którego to artykułu przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu [...] mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958r. oraz do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958r. Jak wynikało to z ustaleń organu I instancji, w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek ustalenia odszkodowania, bowiem budynki ([...], [...] – [...] i [...]) znajdujące się na gruncie przeszły na własność Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958r. Stanowisko powyższe Wojewoda podzielił, gdyż z treści znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o prawo własności czasowej (karta nr 2 i 7 akt własnościowych) wynikało, że w/w nieruchomość została objęta w posiadanie przez Gminę W. w dniu 25 listopada 1948r. Zatem dotychczasowy właściciel winien w terminie do dnia 25 maja 1949r. złożyć wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Nie przyznanie zaś prawa do gruntu (co było oczywiste wobec niezłożenia wniosku) powodowało, w myśl art. 8 cytowanego dekretu, przejście budynków położonych na gruncie na własność gminy W. (od dnia 13 kwietnia 1950r. na własność Skarbu Państwa). Okoliczność ta została zresztą potwierdzona w orzeczeniu administracyjnym Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1954r. (karta nr 8 akt własnościowych). Objęcie w posiadanie budynków nastąpiło natomiast w dniu [...] września 1954r. (protokół objęcia w posiadanie -karta nr 12 akt własnościowych). Odnosząc się zaś do kwestii odszkodowania za grunt organ odwoławczy podzielił pogląd wyrażony przez Prezydenta W., iż odszkodowanie za grunt zabudowany domem jednorodzinnym (lub jakimkolwiek innym) nie przysługuje. Z art. 215 ust. 2 powołanej ustawy wynika bowiem, że przy orzekaniu o odszkodowaniu za dom lub działkę wspólne są tylko zasady jego ustalania, różne są natomiast przesłanki. Ustawa nie przewiduje odszkodowania za grunt pod domem - grunt taki przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Przemawia za tym gramatyczna wykładnia art. 215 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r., z której wynika, że uprawnieni do odszkodowania są poprzedni właściciele dwóch rodzajów nieruchomości – domów jednorodzinnych oraz działek, które mogły być pod takie domy przeznaczone. Odszkodowanie zatem przysługuje za inną działkę niż ta pod domem jednorodzinnym. Zawarta w art. 215 ust. 2 przesłanka faktycznej możliwości władania działką odnosi się bowiem do działki niezabudowanej, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a nie do działki pod budynkiem jednorodzinnym. Wojewoda zauważył, przy tym, iż istotnym zagadnieniem w tego rodzaju postępowaniu miało również ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości charakteru działki przed dniem 21 listopada 1945r. (data wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy). Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące gruntów [...] organ zauważył, iż możliwość przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne należy oceniać na podstawie istniejącego w dniu wejścia w życie dekretu ogólnego planu zabudowania W. zatwierdzonego przez Ministra Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r. Opierając się zaś na treści pisma Archiwum Państwowego z dnia 13 lipca 1995 r. Wojewoda ustalił, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] - wbrew twierdzeniom stron- znajdowała się na terenie przeznaczonym pod zabudowę zwartą o 4 kondygnacjach do wysokości [...]m i 50 % powierzchni zabudowania. Mając na uwadze definicję domu jednorodzinnego wynikającą z treści art. 3 i 4 ustawy z dn. 28 maja 1957r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowej (Dz. U. Nr 31 poz. 131 oraz Dz. U. z 1962r. Nr 47 poz. 228), zgodnie z którą domem jednorodzinnym jest dom albo samodzielna część domu bliźniaczego lub szeregowego o łącznej powierzchni użytkowej lokali mieszkalnych nie przekraczającej 110 m2 lub w pewnych przypadkach 140 m2, a ponadto domy wybudowane przed wejściem w życie ustawy (tj. przed 11 czerwca 1957r.) obejmujące nie więcej niż 6 izb mieszkalnych bez względu na ich powierzchnię użytkową, Wojewoda zauważył, że było rzeczą oczywistą, iż z punktu widzenia art. 215 ust. 2 cyt. ustawy, istotne są tylko parametry tych domów, które były wzniesione przed 11 czerwca 1957r. Skoro bowiem ustawa traktuje jako jednorodzinne domy, które były wzniesione przed tą datą to odnosi się to również do domów wzniesionych przed wejściem w życie dekretu czyli przed dniem 21 listopada 1945r. Powyższe parametry (zabudowa zwarta, 4 kondygnacyjna, 50 % pow. zabudowania) dawały – w ocenie organu - podstawę do uznania, że przedmiotowa działka nie mogła być przeznaczona pod budowę domu jednorodzinnego. Wg ustawy z dnia 28 maja 1957r. budynki wzniesione przed dniem 11 czerwca 1957r. (a więc także przed wejściem w życie w życie dekretu z dnia 26 października 1945r.) były zaliczane do domów jednorodzinnych, jeżeli obejmowały nie więcej niż 6 izb. Dopuszczalna 50 procentowa powierzchnia zabudowy działki w korelacji z jej powierzchnią oznaczała, że na nieruchomości przy ul. [...] można było wybudować budynek mieszkalny liczący w obrysie (na każdej kondygnacji) [...] m2. Przy założeniu, iż średnia powierzchnia l izby mieszkalnej mieści się w przedziale 20-40m2 (górną granicę znacznie zawyżono), budynek mógł liczyć do 10 izb na każdej kondygnacji, co przy 4 -ech kondygnacjach dawało 40 izb. W tych warunkach Wojewoda utrzymał odmowną decyzję organu I instancji w mocy. Decyzja ta z kolei stała się przedmiotem skarg do Sądu, które wnieśli: H. N., K. N., A. Z. i J. N. Skarżący domagając się uchylenia w/w decyzji zarzucili organowi nie zbadanie dokładne stanu faktycznego oraz korzystanie w sposób dowolny z przepisów prawa. W szczególności twierdzili, że wniosek o przyznanie własności czasowej został złożony (13 lipca 1949) a własność budynków na przedmiotowym gruncie przeszła na własność Skarbu Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. bowiem do kwietnia 1961 r. skarżący w domu przy ulicy [...] jeszcze zamieszkiwali. Ponadto skarga odwoływała się do kwestii daty pozbawienia byłych właścicieli możliwości faktycznego władania nieruchomością i wskazywała, że - niezależnie od przewidywań planu zabudowy z 1931 r. - na działce istniał trzyizbowy dom mieszkalny. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się przy tym do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa i to dokonane przez organy obu instancji, w konsekwencji zatem okoliczność ta skutkowała uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji. Skargę należało uznać za uzasadnioną choć nie ze wszystkimi podniesionymi w niej zarzutami można się zgodzić. W przepisie art. 215 ust. 2 cytowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami ustalone zostały przesłanki przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny i jedną działkę budowlaną. Warunkiem otrzymania odszkodowania za dom jednorodzinny było przejście jego własności na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Powyższe należy przy tym rozróżnić od daty utraty władania domem, która to okoliczność nie ma znaczenia w odniesieniu do rozstrzygania o odszkodowaniu za budynek. W tej mierze decyduje wyłącznie stan prawny. Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie została ustanowiona własność czasowa na rzecz osób uprawnionych (wniosek w tym zakresie został złożony po upływie ustawowego terminu), własność budynku przeszła na rzecz Gminy W. (następnie Państwa) z dniem upływu ostatniego dnia 6-ciomiesięcznego terminu, o którym mowa w przepisie art. 8 powołanego wyżej dekretu [...], co nastąpiło jeszcze w 1949 r. Zatem odmowa przyznania odszkodowania za budynek w niniejszej sprawie była – wbrew twierdzeniom skarżących -przez organy trafnie ustalona. Nie można tego niestety powiedzieć w odniesieniu do ustaleń w stosunku do odszkodowania za grunt. Sąd orzekając w tym składzie podzielił pogląd, iż działka budowlana, o której mowa w przepisie art. 215 ust. 2 cyt. ustawy gruntowej winna być działką niezabudowaną i spełniać pozostałe przesłanki wymienione w tym przepisie. Wskazać jednak trzeba – na co Sąd z urzędu zwrócił uwagę – że nieruchomość położona przy dawnej ulicy [...] w W. miała znaczą powierzchnię bo wynoszącą [...] m. kw., natomiast znajdujący się na niej budynek mieszkalny zajmował powierzchnię zaledwie [...] m kw. W/w przepis przewiduje odszkodowanie za jedną działkę (niezabudowaną), która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Organy jednak nie wyjaśniły czy przedmiotowa nieruchomość stanowiła właśnie ową jedną działkę budowlaną, czy też - ze względu na jej wielkość – składała się z większej ilości działek, spośród których jedna zabudowana została mieszkalną oficyną trzyizbową. W zaskarżonej decyzji mówi się z reguły ogólnie o "gruncie", "terenie" lub "nieruchomości", ale nie precyzuje się powyższej okoliczności a ma ona, ze względu na treść przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami - bardzo istotne znaczenie. Ponadto brak jest także ustaleń co do daty pobudowania w/w budynku, który to fakt mógłby być pomocny dla prawidłowego i jednoznacznego ustalenia treści planu zabudowy z 1931 r. Opierając się bowiem na piśmie Archiwum Państwowego W. z dnia 13 lipca 1995 r. Wojewoda [...] - w oparciu o własną analizę zawartych w w/w piśmie danych – ustalił, że obowiązujący przed II Wojną Światową plan zabudowy z 1931 r. nie przewidywał na tym terenie zabudowy jednorodzinnej a zatem sporny grunt nie mógł być przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne. Wyniki analizy dokonanej przez organ odwoławczy nie zmieniają jednak faktu – co akcentują skarżący - że budynek przy ulicy [...] był zbudowany jeszcze przed wojną, o czym świadczy również zarówno treść aktu notarialnego z 1946 r. na podstawie którego małżonkowie L. i H. N. nabyli własność tegoż budynku wraz z roszczeniami do gruntu oraz dokumenty archiwalne znajdujące się w aktach własnościowych, których wynika, że budynek ten został w czasie wojny częściowo uszkodzony. Zatem jeśli wspomniany budynek został wybudowany legalnie w okresie, w którym obowiązywał plan z 1931 r. to okoliczność ta mogłaby przemawiać za poglądem, o dopuszczalności budowania na przedmiotowym terenie domów jednorodzinnych. Podnieść w tym miejscu należy, iż organ w postaci Urzędu Rejonowego w W. (pismo z dnia 11 kwietnia 1995 r.) zwracał się do Archiwum Państwowego o nadesłanie szeroko zakrojonej informacji dotyczącej przeznaczenia przedmiotowego terenu w planie zagospodarowania przestrzennego W. z 1931 r. wraz z odpowiednim opisem dotyczącym tego fragmentu terenu a - w przypadku zaś istnienia innych zatwierdzonych planów szczegółowych - wnosił też o podanie danych w nich zawartych wraz z nadesłaniem kopii planu ogólnego i ewentualnych planów szczegółowych. Na pismo to została udzielona przez Archiwum jedynie odpowiedź częściowa, którą stanowiło w/w pismo z dnia 13 lipca 1995 r. Zatem – rozpatrując ponownie sprawę – należało doprowadzić do uzyskania pełnej odpowiedzi z Archiwum Państwowego W., gdyż, w świetle tego co wyżej powiedziano, dane te mogłyby stanowić istotny, pomocny dowód przy rozstrzyganiu. W tej sytuacji koniecznym może się także okazać dokonanie ustaleń co do zaistnienia ostatniej przesłanki wymienionej w przepisie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami a dotyczącej daty utraty możliwości faktycznego władania przez małżonków N. gruntem przy ulicy [...] w W., na który to temat organy w zasadzie w ogóle nie wypowiedziały się. Biorąc zatem pod uwagę, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, 77, 10 i 80 k.p.a. Sąd - z mocy przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić wyżej wskazane uwagi a przed wydaniem decyzji umożliwić stronom zapoznanie się z materiałem dowodowym wraz z zajęciem stanowiska.