I SA/Wa 1499/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...]. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. W dniu [...] sierpnia 2014 r. [...] złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną [...]. Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że miesięczny dochód rodziny [...] wynosił [...] a na osobę [...] i nie przekraczał kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczeń. Wobec powyższego decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] przyznano [...] świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną [...] na okres od [...] października 2014 r. do [...] września 2015 r. W dniu [...] sierpnia 2015 r. składając wniosek o świadczenia z funduszu alimentacyjnego na kolejny okres świadczeniowy [...] dostarczyła do organu właściwego zaświadczenie z zakładu pracy z dnia [...] grudnia 2015 r. potwierdzające podjęcie zatrudnienia od dnia [...] września 2014 r. oraz uzyskanie dochodu netto za październik 2014 r. w wysokości [...]. Wskazano, że [...] nie zgłosiła do organu właściwego, że podjęła pracę od dnia [...] września 2014 r. Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. wznowiono postępowanie administracyjne w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych w/w decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] września 2014 r. [...] na osobę uprawnioną [...] i decyzją z dnia [...] marca 2017 r. odmówiono skarżącej świadczenia na okres od [...] listopada 2014 r. do [...] września 2015 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] Prezydent [...] uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na osobę uprawnioną [...] za okres od [...] listopada 2014 r. do [...] września 2015 r. w łącznej kwocie [...] za świadczenia nienależnie pobrane. W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku wznowienia postępowania decyzją z dnia [...] marca 2017 r. uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2014 r. przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną [...] w kwocie [...] miesięcznie na okres od [...] października 2014 r. do [...] września 2015 r. oraz odmówił przyznania prawa do ww. świadczeń na okres od [...] listopada 2014 r. do [...] września 2015 r. W konsekwencji świadczenia wypłacone za ten ostatni okres stanowią świadczenia nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489). Od powyższej decyzji odwołanie złożyła [...]. Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z uwagi na fakt, iż nie otrzymała zawiadomienia o pozostawieniu w placówce pocztowej przesyłki zawierającej odwołanie. Skarżąca zarzuciła, że organ nieprawidłowo wyliczył dochód i w konsekwencji błędnie uznał, że świadczenia się nie należały, przy czym decyzja została wydana już po upływie okresu, na jaki zostało przyznane świadczenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2017 r. W uzasadnieniu wskazano, że osoba otrzymująca świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie może pobierać tych świadczeń, gdy w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, a zaistnienie takiej sytuacji powoduje, że środki finansowe otrzymane z funduszu stają się świadczeniem nienależnie pobranym. Zatem sytuacja, w której prawomocnie uchylono decyzję przyznającą świadczenia, obliguje organ do podjęcia decyzji uznającej za nienależnie pobrane świadczenie i zobowiązującej do ich zwrotu Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] złożyła [...], wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji w całości, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi wydającemu decyzję. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła oparcie się na błędnym obliczeniu podstawy dochodu uprawniającej ją do uzyskania zaliczki alimentacyjnej oraz niezrozumiałe i niepełne dla adresata uzasadnienie decyzji pomijających tę zasadniczą kwestię. Zgodnie z wydaną decyzją odebrano skarżącej świadczenie rodzinne ze względu na przekroczenie limitu kwotowego, podczas gdy dochód został powiększony o stypendium motywacyjne (za wyniki w nauce) jej syna. Pomimo wskazania przez skarżącą o niewłaściwości wliczenia tego rodzaju stypendium motywacyjnego syna skarżącej do kwoty dochodu uprawniającej do otrzymania zasiłku rodzinnego, żaden organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie powiększył dochód o to stypendium. Istotnym elementem skargi zatem jest brak uzasadnienia w kwestii powyżej wskazanej oraz błędne podwyższenie kwoty dochodu o stypendium motywacyjne syna skarżącej. Błędnym są również stwierdzenia jakoby podjęcie przez skarżącą pracy powodowało przekroczenie limitów kwot uprawniających do otrzymywania świadczeń rodzinnych, bowiem dopiero po zsumowaniu dochodu, które skarżąca otrzymała z pracy i nienależycie wliczonego stypendium syna skarżącej uprawniające do zasiłku kwoty zostały przekroczone. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Kontrolowaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2017 r. stwierdzającą, że świadczenia wychowawcze, wypłacone na rzecz [...] w okresie od dnia [...] listopada 2014 r. do dnia [...] wrzenia 2015 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązującą [...] do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w łącznej kwocie [...].. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości [...] miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy jako nienależne pobrane definiuje świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Dla uznania zatem wypłaconego świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane, w myśl cytowanego przepisu, wystarczającym jest zaistnienie sytuacji uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze i odmowa jego przyznania. Taka sytuacja bezspornie zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Nie kwestionowaną wszak okolicznością jest (i znajduje to potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach), że decyzja Prezydenta [...] z [...] września 2014 r. przyznająca skarżącej świadczenie wychowawcze została w trybie wznowienia postępowania uchylona decyzją z [...] marca 2017 r. i jednocześnie owego świadczenia za ww. okres skarżącej odmówiono. Decyzja ta nie została zakwestionowana w toku instancji, a w konsekwencji uzyskała walor ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a. W tym stanie rzeczy zgodzić się należy z organami, że wypłacone skarżącej za okres od [...] listopada 2014 r. do [...] września 2015 r. świadczenie wychowawcze stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Istotny bowiem dla uznania ich za takowe jest obiektywne zaistnienie okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, a nie przyczyny jakie do ich zaistnienia doprowadziły. W tej sytuacji Prezydent [...], zobowiązany był wydać decyzję o ustaleniu, że pobrane świadczenie jest nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. W przedmiotowej sprawie podstawą uznania świadczeń wychowawczych za nienależne pobrane przez skarżącą była przesłanka określona w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tożsama z przesłanką uregulowaną w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie orzecznictwem dotyczącym zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przepis ten jest jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Ta regulacja jest odmienną regulacją od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych), toteż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 kwietnia 2013 r. I OSK 1773/12). W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, powyższe rozważania znajdują odpowiednie zastosowanie do przesłanki określonej w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organ uznając wypłacone świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane, ze względu na uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie w wyniku wznowienia postępowania oraz odmowę jego przyznania, nie ma więc obowiązku badania świadomości strony co do zasadności przyznania świadczenia. Przytoczone przez skarżącą okoliczności faktyczne zawarte w skardze, a dotyczące jej sytuacji rodzinnej oraz dochodu jej rodziny nie mogły być przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu. Wskazać należy, że skarżąca mogła wskazane okoliczności powołać na etapie postępowania wznowieniowego w odwołaniu od decyzji Prezydenta z [...] marca 2017 r., gdyż przedmiotem tamtego postępowania była ocena zasadności przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego. Z uwagi na brak odwołania od ww. decyzji, uzyskała ona walor ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., dlatego skarżąca w niniejszym postępowaniu nie może kwestionować ustaleń poczynionych przez organ w postępowaniu wznowieniowym, ani zawartego w niej rozstrzygnięcia. Z tego względu, podnoszone przez stronę okoliczności związane z jej sytuacją osobistą i rodzinną nie mogły zostać uwzględnione w toku niniejszego postępowania, którego przedmiotem było jedynie przesądzenie, czy wypłacone świadczenie było nienależnie pobrane. Nie oznacza to, że strona nie może się na nie powołać w ramach odrębnego postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 25 ust. 10 ustawy, poprzez umorzenie należności łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. W tym jednak celu musi się zwrócić ze stosownym wnioskiem wprost do Prezydenta [...] po zakończeniu niniejszej sprawy. Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych, a powołane przepisy znajdowały zastosowanie w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że pierwotnie przyznająca skarżącej świadczenie wychowawcze decyzja została uchylona i jednocześnie owego świadczenia skarżącej odmówiono. W takiej zaś sytuacji wypłacone świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji.