I SA/Wa 15/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2016 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania R. B., decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2015 r., nr [...] o odmowie przyznania R. B. pomocy finansowej w formie zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W dniu [...] września 2015 r. R. B. zwrócił się do Prezydenta [...] z wnioskiem o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] odmówił przyznania R. B. pomocy finansowej w formie zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. Od decyzji tej odwołanie wniósł R. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) – zwanej dalej "ups". Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek stały, stosownie do przepisu art. 37 ust. 2 pkt 1 ups ustala się w wysokości, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa, niż 604 zł miesięcznie. Aby możliwe stało się przyznanie osobie samotnie gospodarującej zasiłku stałego konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek - niezdolności do pracy z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy, a także osiągnięcie określonego dochodu. Należy jednak pamiętać, że spełnienie wymagań określonych w komentowanym przepisie nie jest wystarczającą podstawą do przyznania zasiłku. Konieczne jest również wystąpienie przesłanek ogólnych, w szczególności wystąpienie trudnej sytuacji życiowej połączonej z niemożliwością jej samodzielnego przezwyciężenia (art. 2 ust. 1 ups). Ze zgromadzonego w aktach przedmiotowej sprawy materiału dowodowego wynika, iż R. B. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ma [...] lat i tym samym jest osobą, w rozumieniu art. 6 pkt 7 ups, całkowicie niezdolną do pracy ze względu na wiek. Wobec tego pierwsza z przesłanek określonych w przepisie art. 37 ust. 1 pkt 1 ups, umożliwiająca przyznanie zasiłku stałego, tj. całkowita niezdolność do pracy, została w rozpoznawanej sprawie spełniona. Ponadto R. B. nie posiada stałego, własnego źródła dochodu, wobec czego spełnia także kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, które wynosi [...] zł. R. B. dysponuje zasobami pieniężnymi w kwocie [...] zł, wobec czego jest w stanie pokonać trudną sytuację życiową, w której się znalazł wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W rozpatrywanej sprawie nie została zatem spełniona podstawowa przesłanką umożliwiająca udzielenie wsparcia z pomocy społecznej, wyrażona w art. 2 ust. 1 ups, stosownie do której pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. R. B. jest osobą w wieku poprodukcyjnym i nie ma prawa do emerytury. Jest osobą bezrobotną, nie posiadającą stałego źródła dochodu. Wedle oświadczenia strony, utrzymuje się ze spadku pieniężnego uzyskanego w 2004 r. w wysokości [...] zł, z którego do dnia [...] września 2015 r. pozostało [...] zł. Kwota ta, jak sam zauważył R. B. w złożonym odwołaniu, powinna mu wystarczyć na około 4 miesiące, tj. do marca 2016 r. Ponadto odwołujący się posiada mieszkanie własnościowe o pow. [...] m2, położone w [...] przy ul. [...]. W złożonym odwołaniu wskazuje on na możliwość jego sprzedaży i zamiany na mniejsze, położone w mniej atrakcyjnej części [...], a wręcz poza nią, a tym samym tańsze i którego utrzymanie będzie mniej kosztowne, w szczególności poprzez możliwość ubiegania się o dodatek mieszkaniowy. Kolegium zauważyło, że środki finansowe uzyskane ze sprzedaży większego mieszkania i zakupu mniejszego odwołujący się może przeznaczyć na pokrycie swych bieżących potrzeb. Natomiast w przypadku podjęcia decyzji o zaniechaniu sprzedaży lokalu, jeden z pokoi może zostać odpłatnie wynajęty, a uzyskane tym samym środki finansowe przeznaczone na dalsze pokrycie bieżących potrzeb bytowych. Odwołujący się jest osobą zdrową, nie wymagającą leczenia specjalistycznego, które generowałoby dodatkowe koszty. Mając powyższe na względzie SKO [...], dostrzegając niewątpliwie trudną sytuację R. B., spowodowaną brakiem stałego dochodu, a także utrudnionym znalezieniem zatrudnienia, tak niezbędnego do uzyskania uprawnień emerytalnych, stwierdziło jednak, że odwołujący się może ją przezwyciężyć, wykorzystując przede wszystkim własne zasoby, tj. środki finansowe oraz mieszkanie własnościowe. Może on nie tylko pokrywać bieżące wydatki z pieniędzy pochodzących z otrzymanego spadku, ale również zamienić mieszkanie na mniejsze, uzyskując nie tylko nowe środki finansowe, ale również ograniczając swe comiesięczne koszty. Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że jakkolwiek R. B. spełnia wymogi określone w art. 37 ust. 1 pkt 1 ups, świadczenie w postaci zasiłku stałego nie może zostać mu przyznane, z uwagi na brak spełnienia przesłanki ogólnej, wyrażonej w art. 2 ust. 1 ups. Przyznanie wnioskowanej pomocy byłoby sprzeczne z celami pomocy społecznej. Stosownie do przepisu art. 3 ust. 4 ups, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] R. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wskazał, że pieniądze ze spadku skończą się w marcu 2016 r., a skarżący znikąd nie może oczekiwać pomocy finansowej, nie ma też przedmiotów wartościowych. Jeżeli chodzi o kwestię zamiany mieszkania skarżący wskazał, że zamiana mieszkań musi nastąpić równocześnie, inaczej zostanie osobą bezdomną. Konieczna jednoczesna zamiana mieszkań pomimo zaangażowania skarżącego może nieprędko przynieść korzystny skutek, a SKO nie przewiduje w takiej sytuacji pomocy organizacyjnej. Skarżący wskazał, że w odwołaniu proponował zmianę formy pomocy z zasiłku stałego na zasiłek celowy do czasu zamiany mieszkania, lecz w swojej decyzji SKO nie uwzględniło tej propozycji. Skarżący podał, że skompletował dokumenty potrzebne do ubiegania się o dodatek mieszkaniowy, jednakże wstrzymał się ze złożeniem stosownego wniosku by nie sięgać po wszystko naraz. W dalszej części skargi skarżący opisał swoje i swojego ojca problemy w czasach PRL-u, w szczególności zwrócił uwagę na uzyskanie zaświadczenia z IPN-u o nadaniu skarżącemu i jego ojcu statusu osób pokrzywdzonych przez organy bezpieczeństwa PRL. Skarżący uważa, że do tej pory jest fizycznie nękany przez nieznanych sprawców, którzy nachodzą jego mieszkanie podczas jego nieobecności. Twierdzi, że jego mieszkanie jest "na podsłuchu". Skarżący oświadczył, że nie może wynająć jednego z pokoi w mieszkaniu, ponieważ w środowisku w którym przebywa zamieszkuje wiele osób cywilnych i funkcjonariuszy dawnych organów i służb PRL. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd zauważa, że działalność pomocy społecznej oparta jest na zasadzie pomocniczości. Oznacza to, że pomoc społeczna może zapewnić wsparcie dopiero w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć swej trudnej sytuacji osobistej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ups). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ups). Skoro w dacie wydania zaskarżonej decyzji (ta data jest miarodajna dla kontroli sądowoadministracyjnej) R. B. posiadał środki finansowe ze spadku po rodzicach w wysokości [...] zł, które wydawane miesięcznie w kwocie po ok. [...] zł miały starczyć skarżącemu do marca 2016 r. (co potwierdza treść odwołania), to Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] trafnie przyjęło, że skarżący ma własne zasoby pozwalające mu przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Sąd zwraca uwagę, że deklarowana przez skarżącego kwota na miesięczne utrzymanie, pochodząca z własnych zasobów (ok. [...] zł) jest zdecydowanie wyższa od kwoty maksymalnego zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej jaką przewidział prawodawca, a która wynosi [...] zł (art. 37 ust. 2 pkt 1 ups w zw. z § 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2015 r. poz. 1058). W tej sytuacji przyznanie skarżącemu ze środków pomocy społecznej jakiegokolwiek zasiłku pieniężnego (stałego, celowego), czy też opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne w listopadzie 2015 r., a więc w dacie, gdy skarżący posiadał wyższe, niż kwota zasiłku stałego w maksymalnej wysokości, własne środki finansowe na swe utrzymanie, byłoby sprzeczne z celami pomocy społecznej, o których mowa w przepisie art. 2 ust. 1 ups. Argumentację tę wzmacnia także to, że skarżący ma pewne obiektywne możliwości polepszenia swej sytuacji bytowej. Skarżący jest właścicielem dwupokojowego mieszkania w [...], położonego w dobrej lokalizacji (Śródmieście), a zatem mógłby wynająć jeden z pokoi, aby uzyskać dodatkowy dochód na swe utrzymanie. Wbrew temu co podaje skarżący nie musi on wynajmować części swego mieszkania sąsiadom lub znajomym do których nie ma zaufania, lecz może starać się o wynajęcie pokoju osobie spoza kręgu tych osób. Jeżeli chodzi o możliwość sprzedaży mieszkania lub zamiany na mniejsze lub w gorszej lokalizacji Sąd zwraca uwagę, że istotnie tego typu obrót prawny jest bardziej skomplikowany, tym niemniej - przy odpowiednim zaangażowaniu skarżącego w poszukiwanie kontrahenta, rozsądnych oczekiwaniach finansowych skarżącego, dotyczących ceny lub dopłaty za przeniesienie prawa do lokalu mieszkalnego - uzyskanie środków finansowych z tego tytułu jest możliwe, zwłaszcza, że mieszkanie skarżącego położone jest w dobrej lokalizacji, a umowy o przeniesienie własności nieruchomości są sporządzane w formie aktu notarialnego, co gwarantuje stronom umowy ustalenie przy udziale notariusza wzajemnych praw i obowiązków (np. dotyczących sposobu i terminu zapłaty ceny lub dopłaty, warunków opuszczenia i wydania lokalu nabywcy, itd.). Na ocenę przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie miała wpływu obecna sytuacja osobista R. B., czy też sytuacja w jakiej znajdzie się skarżący w przyszłości, ponieważ dokonywana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji odnosi się do stanu faktycznego i prawnego, istniejącego w dacie wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia SKO w [...] ([...] listopada 2015 r.). W przypadku, gdy w przyszłości sytuacja osobista skarżącego ulegnie istotnemu pogorszeniu, wówczas może okazać się, że przyznaniu skarżącemu określonej pomocy finansowej nie sprzeciwiają się zadania i cele, na których oparta jest działalność organów pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.