I SA/Wa 15/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Monika Sawa WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...] Minister Rodziny i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu odwołania E. C. od decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2020 r,, nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz ustalił, że świadczenie wychowawcze pobrane na dzieci K. B. oraz D. B. za okres od [...] października 2017r. do [...] września 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wypłaconego w kwocie [...] zł bez naliczania odsetek. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. Wojewoda [...] przyznał E. C. prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci K. B. i D. B. w okresie od [...] października oraz 2017 r. do [...] września 2018 r. i przekazał informację o podjętej decyzji do instytucji norweskiej. Następnie, po otrzymaniu nowych informacji w sprawie, przekazanych przez instytucję norweską właściwą do wypłaty świadczeń, w dniu [...] lipca 2019 r. Wojewoda [...] wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., a następnie decyzją nr [...] r. z dnia [...] lipca 2019 r., uchylił decyzję własną i odmówił E. C. prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. na dwoje dzieci. Ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Wojewoda [...] dokonał zmiany rozstrzygnięcia decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w ten sposób, uchylił decyzję własną, a następnie orzekł co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówił prawa do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości na dzieci K. B. i D. B. i przyznał E. C. prawo do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie na każde dziecko w okresie od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Wojewoda [...] poinformował instytucję norweską o podjętej decyzji i zmianie uprawnienia na terytorium Polski. W konsekwencji powyższej decyzji, Wojewoda [...] uznał, na mocy decyzji z [...] czerwca 2020 r., nr [...], że świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł, wypłacone E. C. za okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. na dzieci K. B. i D. B. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, i wezwał skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosiły [...] zł. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła E. C.. Rozpoznając złożone odwołanie Minister Rodziny i Polityki Społecznej uchylił zaskarżoną decyzję w całości i ustalił, że świadczenie wychowawcze pobrane na dzieci skarżącej jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wypłaconego w kwocie [...] zł bez naliczania odsetek. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. skarżąca oświadczyła, że ojciec dzieci przebywa na terytorium Norwegii, lecz nie posiada wiedzy czy jest osobą zatrudnioną. Wojewoda [...] uznał, w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz, bez uprzedniego ustalenia aktywności zawodowej ojca dzieci na terytorium Norwegii, ustalił że Polska jest krajem właściwym do wypłaty wnioskowanego świadczenia ze względu na miejsce zamieszkania dzieci. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo natomiast wskazał, że w związku z odmową przyznania skrzącej prawa do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości za okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. należy uznać, iż świadczenie wychowawcze wypłacone za ww. okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Jednakże, z uwagi na błędne działanie urzędu, zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, od powyższej kwoty nie należy naliczać odsetek ustawowych za opóźnienie. Z powyższego względu, zaskarżona decyzja Wojewody [...] została uchylona przez organ II instancji i skorygowana. Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych w odwołaniu, wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny i taki wniosek zostanie złożony przez osobę zobowiązaną Z tych wszystkich względów orzeczono jak z zaskarżonej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej złożyła E. C. wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W skardze zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77§ 1, art. 80, art. 107 § 1 k.p.a., które miały istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nie wyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego niezbędnego dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, w szczególności wobec: nieprawidłowego ustalenia świadomości E. C. – co do kwestii czy ojciec dzieci był aktywny zawodowo na terenie Norwegii w czasie pobierania przez nią świadczenia wychowawczego; b) nieprawidłowego ustalenia, czy świadczenie pobrane przez E. C. jest świadczeniem nienależnie pobranym; c) zaniechania ustalenia czy skarżąca otrzymała świadczenie wychowawcze z kraju, który winien mieć pierwszeństwo w jego wypłacie, tj. Norwegii; 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stronie zasadności zajętego przez organ stanowiska, co stanowi naruszenie zasady, w świetlej której organy administracji publicznej winny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, a także prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "świadczenie nienależnie pobrane" skutkujące błędnym przyjęciem, że skarżąca pobierając świadczenie wychowawcze miała świadomość jego nienależności, co skutkowało orzeczeniem o obowiązku zwrotu tego świadczenia jako nienależnie pobranego, podczas gdy w zachowaniu skarżącej nie można przypisać cech świadomego działania z zamiarem wywołania przekonania organu, że zostały spełnione warunki do przyznania świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz.2167) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2020 r., którą organ odwoławczy uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. i uznał za nienależenie pobrane świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł, ustalone na dzieci K. B. i D. B. za okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. i zobowiązał E. C. do zwrotu kwoty [...] zł bez naliczania odsetek ustawowych. Podstawę materialnoprawną kontrolowanych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 2407, dalej u.p.p.w.d.), Zaznaczyć należy, że z akt prowadzonego postępowania wynika, że na mocy ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] uchylono E. C. prawo do świadczeń wychowawczych, przyznanych decyzją Wojewody [...] z [...] sierpnia 2018 r. Decyzja ta została zmieniona ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2020 r., w ten sposób, że Wojewoda uchylił decyzję własną i przyznał skarżącej dodatek dyferencyjny w kwocie 55,57 zł miesięcznie na każde dziecko w okresie od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Po uzyskaniu przez tę decyzję przymiotu ostateczności wydano decyzję w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane oraz zobowiązano do zwrotu tego świadczenia, która jest obecnie przedmiotem oceny Sądu. Przystępując do oceny trafności zarzutów skargi, wskazać należy, zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Ustawodawca z dniem 1 lipca 2019 r. wprowadził nową przesłankę warunkującą powstanie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych - art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się stosownie do treści wskazanej podstawy prawnej, świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Natomiast przypadek, o jakim mowa w art. 16 ust. 6 ustawy, to sytuacja, w której wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ właściwy uchyla wówczas prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wymaga podkreślenia, iż celem przepisów normujących instytucję koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres czasu. Zdaniem Sądu w przypadku okoliczności takich jakie zaistniały w przedmiotowej sprawie, podstawę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa należy również traktować jako podstawę obiektywną, dla której determinujące znaczenie ma sama okoliczność rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania (por. Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Komentarz Lex do art. 25). W sprawie brak prawa skarżącej do przedmiotowego świadczenia został w sposób bezsporny potwierdzony decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2019 r., zmienionej decyzją tego organu z dnia [...] maja 2020 r. Nie ma więc w takim wypadku znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) skarżącej, że świadczenie wychowawcze jej się nie należy. Z powyższych uwag wynika, że okoliczności prawne i faktyczne niniejszej sprawy, kwalifikowały się do uznania ich jako stanowiących o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym, opartej na regulacji art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa. W okolicznościach sprawy, nie miała bowiem znaczenia świadomość skarżącej co do nienależności pobieranych świadczeń wychowawczych. Skarżąca złożyła wniosek i pobrała świadczenie wychowawcze na rzecz dzieci jako podmiot nieuprawniony w świetle obowiązujących przepisów prawa do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Obligowało to do uznania wypłaconych świadczeń wychowawczych na rzecz E. C. w kwocie [...] zł za świadczenia nienależnie pobrane i do zobowiązania skarżącej, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, do zwrotu tych świadczeń. Jednocześnie zdaniem Sądu, prawidłowo organ II instancji uznał, że brak było podstaw do obciążania skarżącej odsetkami od kwoty nienależnie pobranego świadczenia, gdyż organ przyznający świadczenie ustalił stan faktyczny przed uzyskaniem wszystkich istotnych dokumentów. Okoliczność ta jednak nie wpłynęła na prawidłowość rozstrzygnięcia o uznaniu przedmiotowych świadczeń za nienależnie pobrane i o obowiązku ich zwrotu. Jednocześnie należy wskazać, że powoływana przez skarżącą kwestia braku winy strony odnośnie przyznania jej wskutek błędu organu lub za wiedzą organu świadczenia wychowawczego, do którego nie miała uprawnienia, czy też kwestia trudnej sytuacji życiowej i materialnej rodziny skarżącej, może mieć znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy jej ewentualnego wniosku o umorzenie należności, odroczenie, bądź rozłożenie jej na raty w oparciu o art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa (patrz wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1563/19 – dostępny CBOSA). Możliwość zastosowania przepisu art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa, czyli umorzenie nienależnego świadczenia, rozłożenia go na raty lub odroczenia terminu płatności powstaje jednak dopiero wówczas, gdy zostanie wydana ostateczna decyzja określająca nienależne pobrane świadczenie (patrz Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Komentarz Lex do art. 25). Podobnie nie może mieć znaczenia podnoszona przez skarżącą kwestia ewentualnego nie przekazania przez Wojewodę jej wniosku do właściwiej instytucji państwa pierwszeństwa (w decyzji organu I instancji wskazano jednak, że taka informacja została przekazana systemem elektronicznym ESSI do instytucji norweskiej). Ta okoliczność pozostaje również bez wpływu na przedmiot rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, natomiast skarżącej przysługują ewentualnie odpowiednie instytucje prawne służące eliminowaniu stanu, w którym organ administracji publicznej, w ramach przyznanych mu kompetencji, nie załatwia w określony sposób sprawy skarżącej. Z przytoczonych względów, mając na uwadze okoliczności prawne i faktyczne niniejszej sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi, uznając że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Warszawie, wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w związku z zarządzeniem Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r. ----------------------- 7