I SA/Wa 1502/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 28 października 2016 r. wniosku E. O., D. P., K. B., M. B., V. sp. z o.o. z siedzibą w [...] i M. J. o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania w sprawie ze skargi U. T., A. K., L. W. i M. T. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11 postanawia: odmówić dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania E. O., D. P., K. B., M. B., V. sp. z o.o. z siedzibą w [...] i M. J. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy J. B. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał: "(...) Rozpoznając wniosek dekretowy Prezydent [...] za następców prawnych dawnych właścicieli uprawnionych do uzyskania prawa użytkowania wieczystego gruntów przedmiotowej nieruchomości nie uznał ich spadkobierców (wśród których jest J. B.), lecz spadkobierców I. S., która po wydaniu orzeczenia administracyjnego z 1952 r. nabyła, w trybie umów cywilnoprawnych zawartych w latach 1955 i 1956, od A. D. i spadkobierców W. D. roszczenia o odszkodowanie przewidziane w art. 7, 8 i 9 dekretu przysługujące w związku z wydaniem negatywnego orzeczenia administracyjnego z 1952 r. Zważyć jednak należy, że nabyte wówczas roszczenia, nie obejmowały wszelkich roszczeń byłych właścicieli nieruchomości [...], ale wyłącznie roszczenia o zrekompensowanie przez organy administracji publicznej strat poniesionych przez właściciela nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa, co z kolei było konsekwencją wydania negatywnego orzeczenia administracyjnego z 1952 r. Wskazuje na to jednoznacznie treść umów, daty ich zawarcia jak też zastosowana przy ich sporządzeniu zwykła forma pisemna (opatrzona jedynie podpisami notarialnie poświadczonymi). Byt tych roszczeń (i ich konkretyzacja) związana była z istnieniem negatywnego orzeczenia administracyjnego wydanego w przedmiocie złożonego przez byłych właścicieli wniosku dekretowego. Z chwilą zatem wyeliminowania z obrotu prawnego z mocą wsteczną tego orzeczenia (skutek ex tunc decyzji nieważnościowej Samorządowego Kolegium Odwoławczego), istnienie tych umów w żaden sposób nie ograniczało praw dawnych właścicieli nieruchomości (ich spadkobierców) do uzyskania na zasadzie określonej w art. 7 ust. 2 dekretu użytkowania wieczystego gruntu, jak też przywróconego (na skutek restytucji stanu prawnego z przed wydania ww. orzeczenia) prawa własności do posadowionego na gruncie budynku (art. 5 dekretu). Tych praw umowy te bowiem nie przenosiły. W sytuacji zatem, gdy w następstwie rozpoznania wniosku dekretowego złożonego przez byłych właścicieli hipotecznych, prawo użytkowania wieczystego gruntu tej nieruchomości nie zostało ustanowione na rzecz uprawnionych spadkobierców tych właścicieli, ale na rzecz osób trzecich (a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie), to spadkobiercy ci, mimo że nie byli adresatami podjętego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia, mają niewątpliwie legitymację do uruchomienia postępowania nadzorczego w celu jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Ingeruje ono bowiem bezpośrednio w sferę ich praw podmiotowych, których źródłem są zarówno przepisy dekretu (art. 5, art. 7) jak też przepisy kodeksu cywilnego (art. 140 k.c.), co oznacza, że mają oni oparty na normach prawa materialnego zawartych w ww. przepisach interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w skutecznym zainicjowaniu tego postępowania. W tym stanie rzeczy odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku J. B. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] grudnia 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] naruszyło art. 157 § 3 k.p.a. poprzez nieuzasadnione okolicznościami sprawy jego zastosowanie, a także naruszyło art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 i 5 dekretu z 26 października 1945 r. poprzez błędne uznanie, że skarżącemu nie przysługuje w niniejszej sprawie przymiot strony, co miało wpływ na wynik sprawy (...)". U. T., M. T., A. K. oraz L. W., pismem z dnia 9 sierpnia 2012 r., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę (na podstawie art. 271 pkt 2 i 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem. Skarżący podnieśli, iż z akt administracyjnych wynika, że stroną postępowania zakończonego decyzją, o której stwierdzenie nieważności wniósł J. B. są skarżący. Zatem, w postępowaniu przed Sądem w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2397/11 ww. osoby winny brać udział, bowiem tylko wówczas zapewniona byłaby obrona ich praw. Wnioski o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1502/12 w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego wnieśli: 1. Pismem z dnia 5 grudnia 2012 r. E. O. (k. 40 akt sądowych), wywodząc swój interes prawny z faktu, iż jest jednym ze spadkobierców po A. i W. D., przedwojennych współwłaścicielach hipotecznych nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...]. W. D. zmarł w dniu [...] czerwca 1949 r., a spadek po nim nabyli: córka – J. G., wnuczka – D. B. oraz wnuk J. B. - postanowienie Sądu Powiatowego [...] z dnia [...] stycznia 1951 r., sygn. akt [...]. Spadek po A. D., zmarłej w dniu [...] sierpnia 1979 r., nabyli: córka – J. G., wnuk – J. B., wnuczka – D. P. (uprzednio B.) - postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] października 2009 r., sygn. akt [...]. Z kolei, spadek po J. G., zmarłej w dniu [...] stycznia 1997 r., nabyła córka E. O. - postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] kwietnia 1997 r., sygn. akt [...]. Wniosek E. O. o dopuszczenie do udziału w sprawie nie został rozpoznany na pierwszym terminie rozprawy w dniu 12 grudnia 2012 r. albowiem uczestnik postępowania J. B. pismem z dnia 11 grudnia 2012 r. (wpływ do Sądu w dniu rozprawy) wniósł o wyłączenie ze składu orzekającego sędziów WSA: Marty Kołtun-Kulik, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Jolanty Dargas. Sąd postanowił rozpoznać wniosek E. O. po rozpoznaniu wniosku J. B. o wyłączenie sędziów. 2. Pismem z dnia 4 września 2013 r. D. P. (k. 396 akt sądowych), wywodząc swój interes prawny z faktu dziedziczenia po A. i W. D. (postanowienie Sądu Powiatowego [...] z dnia [...] stycznia 1951 r., sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] października 2009 r., sygn. akt [...]). 3. Pismem z dnia 19 czerwca 2015 r. M. B. (k. 770 akt sądowych). Interes prawny wnioskodawca uzasadnił nabyciem (na podstawie umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...] kwietnia 2015 r., Rep. [...]) od J. B. [...] części udziału w spadku po W. D. oraz po A. D. Wnioski E. O., D. P. oraz M. B. o dopuszczenie do udziału w sprawie nie zostały rozpoznane na kolejnym terminie rozprawy w dniu 22 czerwca 2015 r., albowiem J. B. w dniu rozprawy wniósł o przyznanie prawa pomocy wskazując, że jego poprzednie wnioski w tej sprawie oparte były o przesłanki obecnie nieaktualne. 4. Pismem z dnia 5 października 2015 r. K. B. (k. 809 akt sądowych), wywodząc interes prawny z umowy darowizny dnia [...] kwietnia 2015 r., Rep. [...]), mocą której J. B. podarował K. B. wynoszący [...] części udział w spadku po W. D. oraz po A. D.. 5. Pismem z dnia 5 października 2015 r. M. B. ponowił wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie (k. 813 akt sądowych). 6. Pismem z dnia 26 stycznia 2016 r. V. Spółka z o.o. z siedzibą w [...] (karta 831 akt sadowych). Interes prawny uzasadniła przystąpieniem J. B., w dniu 26 października 2015 r., do Spółki V. oraz pokryciem nowoutworzonych udziałów wkładem niepieniężnym w postaci przeniesienia na rzecz Spółki [...] udziałów w prawach i roszczeniach do nieruchomości dekretowej położonej przy ul. [...]. W dniu posiedzenia jawnego WSA w Warszawie, wyznaczonego na dzień 28 października 2016 r., celem rozpoznania wniosków E. O., D. P., M. B., V. Sp. z o.o. – o dopuszczenie do udziału w sprawie, do akt sądowych wpłynęły: 1) pismo M. J. z dnia 28 października 2016 r. o dopuszczenie do udziału w sprawie (karta 907 akt sądowych), w którym wywodzi interes prawny z umowy darowizny dnia [...] kwietnia 2015 r. (dołączonej do akt sądowych I SA/WA 929/13 i 930/13), mocą której J. B. podarował M. J. wynoszący [...] części udział w spadku po W. D. oraz po A. D.; 2) pismo M. B. z dnia 28 października 2016 r. (karta 908 akt sądowych) o odroczenie terminu posiedzenia, powiadomienie o nowym – z uwagi na nagłe pogorszenie stanu zdrowia (dołączono zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 27 października 2016 r. przez lekarza sądowego); 3) pismo E. O. z dnia 28 października 2016 r. (karta 917 akt sądowych) o odroczenie terminu posiedzenia, powiadomienie o nowym – z uwagi na składane m.in. w tej sprawie zaświadczenie lekarskie lekarza sądowego o bezterminowej niemożności uczestnictwa w rozprawach z powodu złego stanu zdrowia; E. O. wskazała, że chce być reprezentowana przez kuratora dla osoby ułomnej, o którego wystąpiła dla niej do sądu powszechnego bratanica K. B.; do pisma dołączyła wezwanie Sądu Rejonowego [...] w [...] V Wydział Rodzinny i dla Nieletnich na termin rozprawy w tym przedmiocie, wyznaczony na dzień 24 stycznia 2017 r.; 4) pismo Spółki V. z siedzibą w [...] z dnia 28 października 2016 r. (karta 910 akt sądowych) o odroczenie terminu rozprawy, powiadomienie o nowym; Spółka wskazała, że w dniu 26 października 2015 r. została zmieniona umowa Spółki w zakresie sposobu jej reprezentacji, z powodu braku możliwości porozumienia pomiędzy udziałowcami do dnia posiedzenia sądowego nie udało się skutecznie wyłonić organu Spółki; Spółka wniosła o zawieszenie postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 33 § 1 i 2 w zw. z art. 276 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony (§ 1). Udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego (...) (§ 2). Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie. Uczestnikom na prawach strony, wymienionym w § 1, do których zalicza się osoby biorące udział w postępowaniu administracyjnym, które nie wniosły skargi, a których interesu prawnego dotyczy wynik postępowania sądowego, udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym przysługuje z mocy prawa z chwilą wszczęcia takiego postępowania (w niniejszej sprawie osobą taką jest Jacek Bolechowski). Dlatego też określa się ich udział jako obligatoryjny, w przeciwieństwie do fakultatywnego udziału pozostałych uczestników (zob. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie..., 2004, s. 175). W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Nie można opierać interesu prawnego wyłącznie na sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie charakter związków tych podmiotów byłby nie tylko faktyczny, ale i prawny. Postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie powinno więc zapaść w sytuacji, gdy z wnioskiem występuje osoba niemogąca wylegitymować się interesem prawnym, na który rzutowałby wynik postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Sądu rozpoznającego wnioski E. O., D. P., M. B., V. P. Sp. z o.o. oraz M. J. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 27 lutego 2012 r. – wnioskodawcy tak pojmowanego interesu prawnego nie posiadają. Kluczowe znaczenie dla Sądu w przedmiotowej sprawie ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 736/13, który zapadł w wyniku skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 7/12 w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2011 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd odwoławczy stwierdził, że "(...) W ocenie składu orzekającego (...) pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w przywołanych wyżej wyrokach z dnia 27 lutego 2012 r. (sygn. akt I SA/Wa 2397/11 i I SA/Wa 2398/11 jest błędny. Umowy z 1956 r. zostały sporządzone we właściwej formie i objęły całość roszczeń i uprawnień dekretowych służących pierwotnym współwłaścicielom. Działająca imieniem małoletniego J. B. D. B. przelała zatem skutecznie w jego imieniu całość wówczas należących doń uprawnień z tego tytułu, a co więcej, również ewentualnych roszczeń przyszłych. Co prawda stwierdzenia tego wyraźnie nie zawarła w umowie, wszak jej treść (przelanie praw do odszkodowania oraz uprawnień z art. 7, art. 8 i art. 9 dekretu), jak i treść jej oświadczenia z dnia 30 sierpnia 1955 r. (zrzeczenie się pretensji do części nieruchomości na wypadek uchylenia orzeczenia z dnia [...] lutego 1952 r.) pozwalają na ustalenie intencji strony umowy. Tymczasem te właśnie, po myśli art. 65 § 2 kodeksu cywilnego, należy badać ustalając treść umowy. Przepis ten stanowi o pierwszeństwie zamiaru i celu stron przed dosłownym brzmieniem umowy. Jeżeli zatem w dacie jej zawarcia zbywcom służyło wyłącznie prawo do odszkodowania, to do tego należało literalnie zawęzić przedmiot umowy. Nie oznacza to jednak ograniczenia zakresu rzeczywistego zbycia, bo przecież strona nie mogła przekazać więcej praw niż posiadała, co wynika z rzymskiej reguły nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Tym bardziej, że z tego tytułu otrzymała należność (pokwitowała w treści umowy) i stwierdziła, że żadnych pretensji do gruntu i nabywcy nie będzie rościć również w przyszłości. Przeto nie do obrony jest stanowisko, wedle którego nabyte przez I. S. roszczenia nie obejmowały wszelkich roszczeń dekretowych, a jedynie roszczenie o zrekompensowanie strat poniesionych przez właściciela nieruchomości.(...). Tym samym, idąc za wyżej zaprezentowanym stanowiskiem NSA, Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę odmówił dopuszczenia do udziału w charakterze uczestnika postępowania ww. wnioskodawców. Zaś fakt obligatoryjnego uczestnictwa w niniejszym postępowaniu J. B. wynika z okoliczności, iż ten był stroną postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11. Niezależnie od powyższego (i bez wpływu na rozstrzygnięcie Sądu w tej sprawie) należy zauważyć, że wnioskodawcy (łącznie z uczestnikiem postępowania J. B.) pomimo, iż w ich interesie powinno być dążenie do jak najszybszego zakończenia postępowania sądowego, podejmują prawnie dozwolone działania jednakże nie dla celów jak Sąd wskazuje ale wyłącznie dla tamowania postępowanie uruchomionego w 2012 r. Wyrazem tego są chociażby bardzo liczne wnioski składane w dniu rozprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 33 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.