I SA/Wa 1502/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. z dnia 13 listopada 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2397/11 postanawia oddalić wniosek. Postanowieniem dnia 21 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sądu Administracyjny w Warszawie odmówił J. B. - uczestnikowi postępowania w przedmiotowej sprawie - przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego na powołane postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt I OZ 862/13 oddalił środek odwoławczy. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie co do tego, że po stronie J. B. nie zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł w szczególności, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych. Podkreślił, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Prawo to ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał też, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślił, że kredyty zaciągnięte przez skarżących nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Po zwrocie akt sprawy z Naczelnego Sądu Administracyjnego J. B. w dniu [...] października 2013 r. uiścił wpisy od zażaleń złożonych w przedmiotowej sprawie w łącznej kwocie 300 zł. Tego samego dnia ponowienie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy, wskazując, że jego sytuacja majątkowa uległa zmianie od czasu złożenia poprzedniego wniosku. Następnie, w złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia [...] listopada 2013 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach uczestnik postępowania podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Oświadczył, że osiąga dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł miesięcznie oraz z prac zleconych w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast jego żona osiąga dochód z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie. Jako majątek nieruchomy wskazał dwa lokale mieszkalne: o powierzchni [...] m2 (miejsce stałego zamieszkania, obciążony kredytem hipotecznym) oraz o powierzchni [...] m2 (przeznaczony dla córki). Jako przedmiot wartościowy wymienił pięcioletni samochód osobowy. Do stałych wydatków gospodarstwa domowego w skali miesięcznej wnioskodawca zaliczył: czynsz za mieszkanie, w którym mieszka ([...] zł), energię elektryczną, gaz, telefony, telewizję ([...] zł), wyżywienie (około [...] zł), leki i wizyty lekarskie ([...] zł), spłatę kredytu hipotecznego ([...] zł). W odpowiedzi na wezwanie do wykazania, w jakim zakresie uległa zmianie jego sytuacja majątkowa, w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r. J. B. przywołał następującą argumentację. Wskazał, że dochodowość z wynajmu nieruchomości, która została wykazana w uprzednio złożonym oświadczeniu, jako przynosząca dochód netto, została zweryfikowana przez księgowego. W konsekwencji, po uwzględnieniu kosztów ponoszonych w związku z administrowaniem i utrzymaniem nieruchomości przy ul. N. [...], a także z postępowaniami cywilnymi i administracyjnymi, prowadzonymi w związku z tą nieruchomością, wynajem nieruchomości przynosić ma stratę w wysokości około [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca wymienił następnie sygnatury czternastu spraw toczących się z jego udziałem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i wskazał, że w sprawach tych otrzymał wezwania do uiszczenia kosztów postępowań w łącznej kwocie [...] zł. Nadmienił, że w wymienionych postępowaniach jest pełnomocnikiem siostry, która otrzymała wezwania do uiszczenia kosztów postępowań w kwocie [...] zł, które wnioskodawca - w związku ze scedowaniem przez siostrę wszystkich uprawnień i obowiązków związanych z wynajmem nieruchomości przy ul. N. [...] - musi pokryć osobiście. J. B. podał też, że uzyskał kolejne źródło dochodów w postaci prac zleconych, które przynoszą dochód w średniej wysokości [...] zł miesięcznie za okres ostatnich trzech miesięcy. Obecnie wnioskodawca nie wykonuje prac zleconych. Uczestnik wskazał wreszcie, iż odnotował wzrost kwot przeznaczanych na świadczenia zdrowotne, związane z wizytami u lekarzy i zakupami leków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Stosownie do treści art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z powołanej regulacji wynika, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie, zatem także postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, mogą być uchylane lub zmieniane jedynie w razie zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W postanowieniu z dnia 31 maja 2005 r. sygn. akt II OZ 408/05 (Niepublikowane) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony ponownie, jeśli nastąpiła zmiana okoliczności, która stanowiła podstawę orzeczenia o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy. Jedynie w takiej sytuacji dopuszczalne byłoby wydanie orzeczenia o odmiennej niż wcześniejsza treści, poprzez zastosowanie powołanego art. 165 ppsa. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że J. B. nie wykazał, iż jego możliwości płatnicze zmieniły się w sposób, który uzasadniałby zmianę postanowienia z dnia 21 sierpnia 2013 r. i przyznanie mu prawa pomocy. Po pierwsze, wnioskodawca i jego żona nadal dysponują stałym dochodem ze świadczeń emerytalnych. Analiza oświadczeń z dnia [...] kwietnia 2013 r. i z dnia [...] listopada 2013 r. wskazuje nawet, że wysokość tych świadczeń nieco się zwiększyła (J. B: poprzednio [...] zł miesięcznie, obecnie [...] zł miesięcznie; B. B.: poprzednio [...] zł miesięcznie, obecnie [...] zł miesięcznie). Po drugie, J. B. uzyskał kolejne źródło dochodu w postaci prac zleconych, które wedle jego oświadczenia przynoszą dochód w średniej wysokości około [...] miesięcznie. Po trzecie, wnioskodawca nie oświadczył, aby zaprzestał wynajmowania nieruchomości. Powoływane natomiast w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r. okoliczności związane z nieuwzględnieniem kosztów administrowania i utrzymania nieruchomości przy ul. N. [...] oraz kosztów postępowań dotyczących tej nieruchomości, nie świadczą o zmianie sytuacji majątkowej J. B. po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 15 kwietnia 2013 r. Wnioskodawca nie wykazał, aby koszty, o których wspomina zaczął ponosić dopiero po złożeniu pierwotnego wniosku, ani nie uprawdopodobnił, że koszty te zwiększyły się od tego momentu. Po czwarte, uczestnik postępowania jako jedno ze znaczących obciążeń budżetu domowego wskazuje spłatę kredytu mieszkaniowego ([...] zł miesięcznie). Jak tymczasem wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt I OZ 862/13, oddalając zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2013 r., "(...) kredyty zaciągnięte przez skarżących nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania [...]". Dodać należy, że w skład majątku nieruchomego wnioskodawcy wchodzą dwa lokale mieszkalne. Jeden z nich stanowi miejsce zamieszkania wnioskodawcy, drugi przeznaczony ma być dla córki. W tej sytuacji nie ma mowy o tym, aby zakwalifikować koszty spłaty kredytu hipotecznego, jako koszty koniecznego utrzymania rodziny Państwa B. Zaciągnięcie kredytu na zakup większego lokalu mieszkalnego, w sytuacji, gdy potrzeby mieszkaniowe rodziny mogą być zabezpieczone bez konieczności zaciągania takiego kredytu, nie służy zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych (potrzeb mieszkaniowych), a pomnażaniu majątku lub poprawie komfortu życia. Po piąte, wnioskodawca nie wykazał, aby wezwania do uiszczenia opłat sadowych w podawanej przez niego kwocie [...] zł otrzymał po złożeniu pierwotnego wniosku z dnia 15 kwietnia 2013 r. Ne sposób więc przyjąć, że ta okoliczność mogłaby uzasadniać zmianę postanowienia z dnia 21 sierpnia 2013 r. Należy także przypomnieć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że "(...) koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami [...]". Biorąc więc pod uwagę strukturę i wysokość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym J. B. oraz strukturę i wielkość ponoszonych przez niego wydatków ([...] zł - kredyt hipoteczny, [...] zł - karta kredytowa), nawet przy założeniu, że wnioskodawca został zobowiązany do uiszczenia opłat sądowych w podawanej wysokości po złożeniu wniosku z dnia 15 kwietnia 2013 r., nie ma podstaw do stwierdzenia, że obowiązek uiszczenia tych opłat zaważyłby na budżecie domowym J. B. w sposób odpowiadający art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Po szóste, wnioskodawca nie wykazał także w jakikolwiek sposób, aby zasady ponoszenia kosztów postępowania w sprawach, w których działa jako pełnomocnik siostry zostały określone w okresie następującym po złożeniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2013 r. Zresztą, ustalenia pomiędzy J. B. i jego siostrą co do zasad ponoszenia kosztów postępowań, w których działa on jako jej pełnomocnik, nie mają znaczenia dla oceny, czy w przypadku wnioskodawcy zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy. Ewentualne zobowiązanie się J. B. do ponoszenia tych kosztów, nie może uzasadniać "przerzucania" na Skarb Państwa kosztów postępowania w sprawach, w których jest on zobowiązany do ich ponoszenia jako strona postępowania (jego uczestnik). Po siódme wreszcie, zawarte w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r. twierdzenie J. B. co do tego, że odnotował zwiększenie się kwot przeznaczonych na świadczenia zdrowotne, związane z wizytami u lekarzy i zakupami leków, nie znajduje potwierdzenia w porównaniu oświadczenia zawartego we wniosku z dnia [...] kwietnia 2013 r., w którym wydatki na leki i wizyty lekarskie oszacował on na kwotę [...] zł z oświadczeniem zawartym w nowo złożonym wniosku z dnia [...] listopada 2013 r., w którym koszty leków i wizyt lekarskich wycenił na [...] zł. Nie można też dać wiary oświadczeniu strony z dnia [...] listopada 2013 r. w zakresie kosztów ponoszonych na wyżywienie. Uczestnik postępowania nie wykazał w żaden sposób, jakie względy spowodowały, że w przeciągu nieco ponad pół roku koszty te wzrosły w skali miesiąca o prawie 1.000 zł (z nieco ponad [...] zł do [...] zł). W ocenie Sądu, przedstawione powyżej okoliczności prowadzą do wniosku, że J. B. nie wykazał, iż w jego przypadku nastąpiła zmiana sytuacji majątkowej, która uzasadnia zmianę postanowienia z dnia 21 sierpnia 2013 r. i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca nadal jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i żony. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.