I SA/Wa 1503/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o wyłączenie sędziów: Doroty Apostolidis, Dariusza Chacińskiego, Jolanty Dargas, Mirosława Gdesza, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Marty Kołtun-Kulik, Dariusza Kurkiewicza, Iwony Kosińskiej, Elżbiety Lenart, Emilii Lewandowskiej, Marka Leszczyńkiego, Iwony Maciejuk, Agnieszki Miernik, Gabrieli Nowak, Dariusza Pirogowicza, Małgorzaty Bonieckiej-Płaczkowskiej, Elżbiety Sobielarskiej, Joanny Skiby, Tomasza Szmydta, Marii Tarnowskiej, Marka Wroczyńskiego i Przemysława Żmicha w sprawie ze skargi U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11 postanawia: oddalić wniosek. J. B. – uczestnik postępowania w sprawie ze skargi U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11 – wnioskiem z dnia 30 stycznia 2013 r., ponowionym w pismach z dnia: 23 kwietnia 2013 r. i 29 maja 2013 r., a następnie sprecyzowanym w piśmie z dnia 17 czerwca 2013 r. wniósł o wyłączenie następujących sędziów: Doroty Apostolidis, Dariusza Chacińskiego, Jolanty Dargas, Mirosława Gdesza, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Marty Kołtun-Kulik, Dariusza Kurkiewicza, Iwony Kosińskiej, Elżbiety Lenart, Emilii Lewandowskiej, Marka Leszczyńkiego, Iwony Maciejuk, Agnieszki Miernik, Gabrieli Nowak, Dariusza Pirogowicza, Małgorzaty Bonieckiej-Płaczkowskiej, Elżbiety Sobielarskiej, Joanny Skiby, Tomasza Szmydta, Marii Tarnowskiej, Marka Wroczyńskiego i Przemysława Żmicha. Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku podniósł, że wniosek spowodowany jest okolicznością, że wymienieni sędziowie dwukrotnie uczestniczyli w nieprawidłowym wyłanianiu składu do wyrokowania w przedmiotowej sprawie, próbując swym autorytetem zasłonić istniejące uchybienia przepisom proceduralnym. Wnioskujący podkreślił, że doszło do zaakceptowania przez wszystkich wyżej wymienionych sędziów wadliwego sposobu przeprowadzenia wyboru składu orzekającego. W ocenie J. B., owe wadliwości polegać miały na: udziale w przeprowadzeniu losowania Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zamiast Przewodniczącego tego Wydziału; udziale w przeprowadzeniu losowania Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I, który jest wyłączony w sprawie z mocy ustawy; udziale w składzie sędziów, spośród których losowano skład orzekający Gabrieli Nowak i Marii Tarnowskiej, którzy podlegali wyłączeniu w sprawie z mocy ustawy; nieumieszczeniu na liście sędziów, spośród których losowano skład orzekający, wszystkich sędziów Wydziału I; przeprowadzeniu jednej procedury losowania dla dwóch postępowań, zamiast dwóch oddzielnych procedur losowań; antydatowaniu dokumentów protokołów losowania; a także nieprzeprowadzeniu odrębnych losowań – sprawozdawcy i pozostałych członków składu orzekającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sędzia jest wyłączony od udziału w sprawie z mocy samej ustawy w sprawach określonych w art. 18 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), tj. w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Niezależnie od przyczyn wymienionych w powołanym wyżej przepisie, stosownie do treści art. 19 tej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Zgodnie z art. 20 § 1 powołanej ustawy wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję procesową, która ma na celu zapewnienie bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu sprawy przez sąd w składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Istota przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do wyeliminowania przyczyn, które mogą powodować wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy. Z treści powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że ustawodawca wyróżnia dwie grupy przyczyn wyłączenia sędziego od udziału w sprawie. Pierwsza grupa, to tzw. bezwzględne przyczyny wyłączenia, przesądzające o tym, że sędzia staje się nieodpowiedni do orzekania w sprawie, na której tle przyczyny te się ujawniły. Katalog tych przesłanek sformułowany jest w sposób enumeratywny, a wyłączenie sędziego następuje z mocy samego prawa, bez udziału sądu w formie orzeczenia o wyłączeniu. Ponieważ wyłączenie sędziego na podstawie art. 18 powyższej ustawy następuje ex lege, o zaistnieniu bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego nie może rozstrzygać postanowienie sądu rozpoznającego wniosek o wyłączenie. Niedopuszczalne jest bowiem, aby orzeczenie sądu rozstrzygało, czy skutek ziszczenia się przesłanki z art. 18 powołanej ustawy w postaci wyłączenia sędziego z mocy prawa zaistniał, czy nie. Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności należy wskazać, że część spośród sędziów wymienionych w piśmie J. B. z dnia 17 czerwca 2013 r. wyłączona jest w przedmiotowej sprawie z mocy samej ustawy. Z protokołów losowania znajdujących się na kartach nr 2 i nr 138 akt sprawy, a także z wykazu przekazanego przy piśmie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 18 czerwca 2013 r. (karty 266-267 akt sprawy) wynika mianowicie, że sędziowie Dariusz Chaciński, Dariusz Pirogowicz, Przemysław Żmich, Elżbieta Lenart, Agnieszka Miernik, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska i Gabriela Nowak podlegają wyłączeniu na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a powołanej ustawy. Wymienieni sędziowie wyłączeni są w sprawie przez cały tok postępowania wszczętego wniesioną w piśmie z dnia 9 sierpnia 2012 r. skargą U. T., M. T., A. K. i L. W. Z uwagi na zaistnienie bezwzględnych przesłanek wyłączenia, żaden z wymienionych sędziów nie był członkiem składu orzekającego w przedmiotowej sprawie, ani nie będzie orzekał w tej sprawie w przyszłości. W sytuacji, gdy wyłączenie wymienionych sędziów nastąpiło już z mocy samej ustawy, orzeczenie przez Sąd o ich wyłączeniu na wniosek, jest niedopuszczalne. Odnosząc się zaś do żądania J. B. w pozostałym zakresie, wskazać należy, że przepis art. 22 § 2 powołanej ustawy nakłada na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia stosownego wyjaśnienia. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia sędziów: Doroty Apostolidis, Jolanty Dargas, Mirosława Gdesza, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Marty Kołtun-Kulik, Dariusza Kurkiewicza, Iwony Kosińskiej, Emilii Lewandowskiej, Iwony Maciejuk, Joanny Skiby, Tomasza Szmydta, Marii Tarnowskiej i Marka Wroczyńskiego, według których nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w przedmiotowej sprawie. Wedle wyjaśnień wymienionych sędziów w ich przypadku nie zachodzą zatem przesłanki wyłączenia ich w trybie art. 19 powołanej ustawy – tzw. względne przyczyny wyłączenia. Należy zaznaczyć, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2011 r. sygn. akt I OZ 314/11. Lex nr 795303, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r. sygn. akt I CZ 212/71, publ. OSNC 1972/3/55). Tymczasem argumentacja przedstawiona przez skarżącego w istocie nie odnosi się do przesłanek wyłączenia sędziego, a wyraża stanowisko strony co do nieprawidłowości w zakresie wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, które w przedmiotowej sprawie nastąpiło w drodze losowania. Udział sędziów objętych rozpoznawanym wnioskiem w puli, z której losowano skład orzekający i sędziego sprawozdawcę, bynajmniej nie stanowi podstawy do przypuszczenia, że sędziowie ci mogą być w przedmiotowej sprawie bezstronni. Uzasadnienie przedmiotowego wniosku – identyczne w stosunku do wszystkich objętych nim sędziów – w istocie sprowadza się do wyrażenia subiektywnego przekonania strony o naruszeniu norm proceduralnych, regulujących sposób wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, w przypadku, gdy istnieją przesłanki do dokonania tych czynności w drodze losowania. Tego rodzaju zarzuty nie mieszczą się w hipotezie normy prawnej zawartej w art. 19 powołanej ustawy, a uczestnik postępowania będzie mógł je ewentualnie powołać w środku odwoławczym od orzeczenia kończącego postępowaniem przed Sądem pierwszej instancji. Skoro zatem J. B. nie wskazał i nie uprawdopodobnił we wniosku z dnia z dnia 30 stycznia 2013 r., ponowionym w pismach z dnia: 23 kwietnia 2013 r. i 29 maja 2013 r., a następnie sprecyzowanym w piśmie z dnia 17 czerwca 2013 r., żadnych okoliczności mogących wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wymienionych sędziów w przedmiotowej sprawie, a oświadczyli oni, że okoliczności takie w ich przypadku nie występują, to brak jest podstaw do uznania, że wniosek jest zasadny. Zauważając, że uczestnik postępowania kwestionuje prawidłowość losowania składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, m. in. ze względu na przeprowadzenie tej czynności przez wyłączoną z mocy ustawy sędzię Gabrielę Nowak, należy dodatkowo tylko przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 23 października 2006 r. sygn. akt SK 42/04 (OTK-A 2006/9/125, Dz. U. z 2006 r., Nr 198, poz. 1463), w którym Trybunał uznał, że zapewnienie wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd "(...) nie wymaga, aby wyłączenie dotyczyło nie tylko wydania zaskarżonego orzeczenia, ale poszczególnych czynności procesowych [...]". Zdaniem Trybunału, "[...] wymóg taki, zapewne realizujący prawo do sądu niezależnego i bezstronnego w sposób wzorcowy, mógłby niekiedy przyczynić się w praktyce sądowego stosowania prawa do znacznego wydłużenia, a czasem (w wypadku mniejszych sądów) do zablokowania rozstrzygania spraw [...]". Choć powyższy pogląd wyrażony został w kontekście przepisów regulujących postępowanie cywilne, to w ocenie Sądu zachowuje on aktualność także w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w szczególności zaś w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Mając z kolei na uwadze, że w ocenie J. B. wyłączeniu ex lege podlegają inni jeszcze sędziowie niż Dariusz Chaciński, Dariusz Pirogowicz, Przemysław Żmich, Elżbieta Lenart, Agnieszka Miernik, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska i Gabriela Nowak, należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 i § 2 pkt 4 powołanej ustawy, w przypadku skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność ta podlegać będzie ocenie Sądu drugiej instancji, niezależnie od tego, czy postawiona zostanie jako zarzut skargi kasacyjnej. Odnosząc się wreszcie do wniosku J. B. w zakresie, w jakim dotyczy on sędziów Marka Leszczyńskiego i Elżbiety Sobielarskiej, należy stwierdzić, że sędziowie ci nie orzekają obecnie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, zatem nie mogą orzekać m. in. w przedmiotowej sprawie. Wedle wspomnianego już wykazu, przekazanego przy piśmie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 18 czerwca 2013 r., sędzia Marek Leszczyński od 1 marca 2013 r. orzeka w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku, natomiast sędzia Elżbieta Sobielarska przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. W tej sytuacji brak jest podstaw do orzeczenia o wyłączeniu wymienionych sędziów. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 19 i art. 22 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.