I SA/Wa 1503/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. J. B. – uczestnik postępowania w sprawie ze skargi U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11 – wnioskiem z dnia 7 marca 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku i dołączonych do niego na wezwanie referendarza sądowego kserokopii dokumentów wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Źródłem ich dochodu jest emerytura wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz emerytura jego żony w wysokości [...] zł. Ponadto wnioskodawca uzyskuje dochód z wynajmu nieruchomości w wysokości [...],-zł. Łączny miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi [...] brutto. J. B. ujawnił, że posiada majątek nieruchomy w postaci dwóch mieszkań spółdzielczych własnościowych o powierzchni [...] m2 i [...] m2 oraz majątek ruchomy w postaci pięcioletniego samochodu osobowego. Wnioskodawca ujawnił, że ponosi następujące wydatki w skali miesiąca: podatki od nieruchomości w wysokości [...],-zł, czynsze opłacane od nieruchomości w wysokości [...],-zł, opłaty za media w wysokości [...],-zł, spłata kredytu w wysokości [...] zł, spłata zadłużenia z karty kredytowej w kwocie [...],-zł, wydaje [...],-zł na leki i wizyty lekarskie oraz kwotę [...],-zł, przeznacza na zakup wyżywienia. Wnioskodawca wyjaśnił, że wydatki całkowicie pochłaniają jego dochód, co powoduje, że bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania rodziny nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów sądowych. Ponadto we wniosku podał, że w zestawieniu wydatków nie zostały uwzględnione kwoty przekazywane na doraźną pomoc dla członków rodziny, tj. sióstr E. O. i D. P. Natomiast w piśmie z dnia 28 marca 2013 r. wyjaśnił, że w ciągu ostatniego roku wydatki na zakup leków jego i żony wyniosły około [...],-zł ([...],-zł i [...],-zł). Ponadto wnioskodawca przedłożył kserokopię sporządzonej listy leków, które zakupił na kwotę [...],-zł, jak również przedłożył kopie potwierdzeń przyjęcia dyspozycji przelewu dokonanych m. in. do urzędów skarbowych na nazwiska wskazanych we wniosku sióstr E. O. i D. P., kopię pisma informującego o wysokości opłat ponoszonych za mieszkanie położone przy ul. [...] w wysokości [...] zł, oraz za mieszkanie położone przy ul. [...] w wysokości [...] zł, kopie polecenia przelewu dokonanego tytułem spłaty kredytu – transakcja w wysokości [...] zł, kopie historii rachunku bankowego za okres od [...] grudnia 2012 r. do [...] marca 2013 r. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący, w piśmie z dnia 23 kwietnia 2013 r., wniósł sprzeciw, na skutek którego powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Zarządzeniem z dnia 20 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał uczestnika postępowania J. B., reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj.: 1) złożenie aktualnego dokumentu ujawniającego dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę i jego żonę z tytułu emerytury ("odcinek emerytury" za ostatni miesiąc lub kopia decyzji organu emerytalno-rentowego wskazująca na wysokość aktualnie pobieranego świadczenia); 2) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 3) przedstawienie informacji o wykonywaniu przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym jakiejkolwiek pracy zarobkowej (także o charakterze dorywczym) oraz wskazanie wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu; 4) złożenie wypisu lub odpisu umowy najmu nieruchomości (o którym mowa w rubryce 10. wniosku o przyznanie prawa pomocy), poświadczonego urzędowo za zgodność z oryginałem; 5) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego wnioskodawcy J. B. i jego żony B. B. za 2013 rok; 6) przedłożenie aktualnych – z okresu ostatnich trzech miesięcy – dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny wnioskodawcy (wyżywienie, leczenie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych); 7) złożenie dokumentów obrazujących wysokość zaciągniętych kredytów, wysokość kwoty spłaconej oraz pozostającej do spłacenia i wysokość spłacanych rat; 8) wyjaśnienie skąd pochodziły środki finansowe w wysokości [...],-zł i [...] zł, które wpłynęły na wspólny rachunek bankowy J. i B. B. odpowiednio w dniach: [...] stycznia 2013 r. i [...] lutego 2013 r. Wezwanie powyższe, wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 kk i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 27 września 2013 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 4 października 2013 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, pełnomocnik wnioskodawcy nie wykonał wezwania Sądu, nadesłał jedynie w dniu 4 października 2013 r. wniosek o przedłużenie terminu do dnia 10 października 2013 r. na zgromadzenie żądanych dokumentów wraz z kserokopią decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w W. z dnia [...] marca 2013 r., z której wynika, że od [...] marca 2013 r. wysokość świadczenia emerytalnego B. B. do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł oraz kserokopią decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r., z której wynika, że od [...] maja 2013 r. wysokość świadczenia emerytalnego J. B. do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 252 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 tej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreśla, że przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a to oznacza, że jest on zobligowany do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie, bowiem z treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Podnieść również należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Należy podkreślić, że w związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 287/08, LEX nr 494242). Wprawdzie przy piśmie z dnia 4 października 2013 r. nadesłane zostały kserokopie aktualnych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z których wynika, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy uzyskiwany tylko z tytułu emerytur wynosi miesięcznie [...] zł netto, oznacza, że przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy nie daje podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie wnioskodawca musiałby pokryć w wysokości 100,-zł tytułem wpisu od zażalenia. Powyższe przeczy zaś temu, by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa i nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jednakże w tym miejscu podnieść również należy, że kserokopie nadesłanych dokumentów nie stanowią prawidłowego wykonania zarządzenia Sądu z dnia 20 września 2013 r., a i dokumenty te nie obrazują sytuacji materialnej skarżącego, i na ich podstawie nie można dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Wyjaśnić również należy, że nadesłany w dniu 4 października 2013 r. przez profesjonalnego pełnomocnika uczestnika postępowania wniosek o wydłużenie terminu do dnia 10 października 2013 r. na złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych niezbędnych do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy nie może być uwzględniony i przez Sąd skrócony lub przedłużony zakreślony w wezwaniu termin, bowiem zakreślony termin na uzupełnienie braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest terminem ustawowym wynikającym z treści art. 49 § 1 tej ustawy, albowiem przepis art. 257 powołanej ustawy należy rozpatrywać w związku z przepisami art. 49 § 1 i § 3 powyższej ustawy. Nadto również wyjaśnić należy, że zarówno wniosek o przedłużenie terminu, jak i wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wywołują ujemnych skutków prawnych, o jakich mowa w art. 88 powołanej ustawy, bowiem ustawodawca nie ograniczył wielokrotności składania tego rodzaju wniosków i wniosek taki o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca będzie mógł złożyć ponownie. Jednocześnie, stosownie do treści art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a zatem również i postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ustawodawca nie ograniczył zatem możliwości wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy w danej sprawie. Jednakże, jak wskazuje powołany art. 165, odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy – przy ewentualnym rozpatrywaniu kolejnego wniosku – możliwa jest wyłącznie po zmianie okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zatem ewentualnie składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że raz już dokonana, w stosownym i prawomocnym postanowieniu Sądu, ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.