I SA/Wa 1515/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2012 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2012 r. nr[...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2012 r. nr[...] . W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]podało, że decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] Prezydent W. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia, przyznawane na J. K. w kwocie [...] zł miesięcznie, za okres od 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. Następnie Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] zmienił wyżej wymienioną decyzję w ten sposób, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane na osobę uprawnioną – na J. K. za okres od 1 października 2011 r. do dnia 31 stycznia 2012 r. w kwocie [...] zł miesięcznie, zaś w pozostałej części pozostawił decyzję bez zmian. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła P. K. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ustaliło, że podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja jest zasadna. Organ odwoławczy podniósł, że jednym z koniecznych wymogów, umożliwiających przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest spełnienie kryterium dochodowego, określonego w art. 9 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy, tj. osiągnięcie dochodu na osobę w rodzinie w kwocie nieprzekraczającej 725 zł, a ustawa ta od powyższej zasady nie przewiduje żadnych wyjątków. Tym samym, zdaniem Kolegium należy uznać, że organ I instancji w sposób prawidłowy i nie budzący wątpliwości stwierdził, iż w związku z osiągnięciem przez P. K. dochodu z podjętej pracy zarobkowej, a tym samym przekroczeniem w rodzinie kryterium dochodowego (uzyskany dochód w przeliczeniu na osobę [...] zł) świadczenie z funduszu alimentacyjnego od 1 lutego 2012 r. nie będzie przysługiwać. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła P. K. podnosząc, iż pozbawienie alimentów jej syna jest niesprawiedliwe i niesłuszne. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w wskazanym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrole nad działalnością administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) Zgodnie z art. 24 ust. 1 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów z zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy wynika zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu, oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia. Należy przypomnieć, że instytucja uchylenia i zmiany decyzji administracyjnej na, mocy której strona nabyła prawo unormowana została w Rozdziale 13 Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji. Decyzje administracyjne tworzące dla stron prawa nabyte korzystają, co do zasady, ze szczególnie gwarantowanej trwałości, przez uzależnienie dopuszczalności ich wzruszenia od zgody stron korzystających z praw nabytych. Nabycie prawa na podstawie decyzji oznacza bowiem wystąpienie przysporzenia na rzecz określonego podmiotu w sferze prawnej. Decyzja przyznająca stronie świadczenie jest decyzją konstytutywną tworzącą określony stan prawny. Uchylenie lub zmiana decyzji na mocy, której strona nabyła prawo prowadzi do pozbawienia strony tego prawa ma, ona zatem również charakter konstytutywny. Art. 163 k.p.a. przewiduje przy tym możliwość stosowania innych zasad wzruszenia takich decyzji niż przyjęte w k.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Jedną z tych regulacji stanowi wskazany powyżej art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślenia wymaga, że uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej w trybie art. 24 ust. 1 tej ustawy, na mocy której strona nabyła prawo następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana –ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 24 ust. 1 ustawy takiej sytuacji nie reguluje. Wobec powyższego uznać należy, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Przewidziana w powołanym przepisie decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. W sytuacji zatem gdy upłynęło już kilka miesięcy, na jakie świadczenie zostało przyznane, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej świadczenie za ten okres. Zastosowanie znaleźć tu może jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W niniejszej sprawie organ I instancji w dniu [...] maja 2012 r. zmienił własną decyzję z dnia [...] listopada 2011 r., którą przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. i orzekł o przyznaniu wyżej wymienionych świadczeń na okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 31 stycznia 2012 r.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaakceptowało to rozstrzygnięcie, mimo, że w części dotyczącej świadczeń za okres od dnia 1 lutego 2012 r. zmieniało ono decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2011 r. z mocą wsteczną. Taki stan rzeczy uznać należy za niedopuszczalny i sprzeczny z przyjętą przez Sąd wykładnią art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak już bowiem wskazano w sytuacji, gdy upłynął już czas na jaki świadczenie zostało przyznane, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy, ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną. Z treści bowiem powyższych unormowań nie wynika, aby decyzja w przedmiocie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogła określać sytuację prawną jej adresata w okresie poprzedzającym wydanie takiej decyzji. Decyzja tego rodzaju posiada walor decyzji konstytutywnej i skutkuje zmianą lub rozwiązaniem stosunku administracyjnoprawnego nunc, tj. z chwilą wejścia tej decyzji do obrotu prawnego (por. wyroku Naczelnego SA z 8 lutego 2012 r., sygn. I OSK 1662/11 LEX Nr 11206/5). Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji orzekły z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego przy ponownym jej rozstrzygnięciu rzeczą organów orzekających powinno być uwzględnienie przedstawionych zapatrywań prawnych Sądu, co do wykładni przepisu art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.