I SA/Wa 1519/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. P. oraz T. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skarg Z. P. oraz T. P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania postanawia: 1. przyznać T. P. oraz Z. P. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania T. P. oraz Z. P. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z. P. i T. P. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wnioskodawcy podali, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Źródłem ich utrzymania jest emerytura Z. P. w wysokości [...] zł netto oraz emerytura T. P. w wysokości [...] zł netto, co łącznie stanowi [...] zł. Ponadto wnioskodawcy ujawnili, że posiadają majątek w postaci domu o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, z której wywłaszczono [...] m2. Odnośnie zaś nieruchomości rolnej podlegającej częściowemu wywłaszczeniu, w/wym. wskazali, że pozostała w ich posiadaniu część nieruchomości nie przedstawia wartości rynkowej, albowiem z uwagi na jej lokalizację, wywłaszczenie oraz kształt nie jest realnie możliwe ich zbycie. Ponadto oświadczyli, że żyją ze skromnych emerytur, a dom w którym mieszkają nie jest duży, a jego wartość jest niska. Wnioskodawcy wykazali, że ponoszą następujące wydatki: na zakup leków w wysokości [...] zł miesięcznie, na opłacenie światła [...] zł miesięcznie, gazu –[...] zł miesięcznie, węgla w sezonie – [...] zł, wody [...] zł kwartalnie, śmieci [...] zł kwartalnie, podatku za dom w wysokości [...] zł rocznie, podatku od działki w wysokości [...] zł rocznie, telefonu w wysokości [...] zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 245 § 1–3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 ppsa ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ppsa sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis ten nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma charakter wyjątkowy i jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy mają z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. W myśl przepisu § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ) – wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200,00 zł. Koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika uzależnione są zaś od rodzaju i stopnia zawiłości sprawy oraz wymaganego nakładu pracy radcy prawnego lub adwokata. W ocenie Sądu, wnioskodawcy wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie. Do takiego wniosku skłaniają w szczególności wysokość comiesięcznych dochodów małżeństwa Z. i T. P. w łącznej wysokości [...] zł – w stosunku do ponoszonych niezbędnych kosztów utrzymania w kontekście wysokości wpisu od skargi oraz kosztów ustanowienia radcy prawnego. Natomiast fakt, że wnioskodawcy uzyskują regularnie, w odstępach miesięcznych świadczenia emerytalne oraz są właścicielami majątku nieruchomego prowadzi do wniosku, że mogą oni partycypować w kosztach postępowania sądowego W tym miejscu zaznaczyć należy, że skoro sytuacja materialna skarżących nie pozwala im ponieść pełnych kosztów postępowania, jednakże mają oni możliwość partycypowania w tych kosztach – to w ocenie Sądu należy skarżących zwolnić od ponoszenia tych kosztów, które eliminują barierę w prawie stron do sądu, a zatem zwolnić ich od kosztów sądowych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraźnie bowiem podnosi się, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana jedynie do osób pozostających w ubóstwie, a posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym (por. post. NSA z 20 października 2004 r., FZ 454/04). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.