I SA/Wa 1520/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Miernik Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zaświadczenia oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] stwierdzającą nieważność zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 1998 r., nr [...] potwierdzającego, że uprawnienie do ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego, w miejscowości T., gmina M., powiat [...], województwo [...], przysługuje łącznie J.G. oraz E.G. (nieżyjącemu), w częściach równych po ½ każdy oraz że wartość mienia pozostawionego wynosi [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa wskazał, że Kierownik Urzędu Rejonowego w G. zaświadczeniem z dnia [...] marca 1998 r. stwierdził, iż osobami uprawnionymi do otrzymania ekwiwalentu zgodnie z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, za mienie pozostawione w miejscowości T., gmina M., powiat [...], które było własnością F.G. są J.G. oraz nieżyjący E.G., każdy z nich w ½ części. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 157 § 1 kpa oraz art. 158 § 1 kpa, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. stwierdził nieważność przedmiotowego zaświadczenia, podnosząc, że wydane ono zostało z rażącym naruszeniem art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J.G. wskazując, że rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest dla niego krzywdzące. Minister Skarbu Państwa rozpoznając sprawę uznał, że stanowisko organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 212 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i podkreślił, że zaświadczenie Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 1998 r. narusza art. 156 § 1 pkt 4 kpa - poprzez skierowanie go do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj. E.G. (nieżyjącego w dacie wydania zaświadczenia) oraz wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 kpa - poprzez rażące naruszenie art. 212 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, niewłaściwie określając krąg spadkobierców uprawnionych do potwierdzenia prawa do zaliczenia, o którym mowa w ust. 1 tego przepisu. Zdaniem organu odwoławczego błędne określenie wszystkich spadkobierców po właścicielu nieruchomości pozostawionych na kresach wschodnich, w tym również dalszych spadkobierców po E.G. uniemożliwiało wydanie zaświadczenia spełniającego wymogi zawarte w ówcześnie obowiązujących przepisach prawa. Tym samym Minister Skarbu Państwa uznał, że zaświadczenie z dnia [...] marca 1998 r., naruszając art. 156 § 1 pkt 2 kpa wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego, poprzez stwierdzenie jego nieważności. Organ drugiej instancji zaznaczył jednocześnie, że powyższe nie stoi na przeszkodzie dalszemu ubieganiu się przez J.G. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez F.G., na podstawie pierwotnie złożonego wniosku, w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Odnosząc się zaś do zarzutów zawartych w odwołaniu organ podkreślił, że stwierdzenie "wyeliminowanie z obrotu prawnego" nie dotyczy nieruchomości, lecz odnosi się do zaświadczenia z dnia [...] marca 1998 r. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa w sprawie nie ma ponadto zastosowania art. 156 § 2 kpa, bowiem zaświadczenie z dnia [...] marca 1998 r. rażąco narusza treść art. 212 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.G.. Skarżący zarzucił, że w toku postępowania naruszono przepisy art. 12 § 1 kpa i art. 15 kpa oraz że wydane decyzje organów obu instancji naruszają art. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania, przytoczył szereg przepisów licznych ustaw i rozporządzeń oraz wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i przekazanie sprawy Ministrowi Skarbu Państwa do ponownego rozpoznania lub o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie skargi w całości. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nie naruszają prawa. W rozpoznawanej sprawie, po wszczęciu z urzędu postępowania, stwierdzono nieważność zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 1998 r. potwierdzającego, że uprawnienie do ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego, w miejscowości T., gmina M., powiat [...], przysługuje łącznie J.G. oraz E.G.. Organy nadzoru uznały, że w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności wskazanego zaświadczenia, bowiem skierowane ono zostało do osoby nieżyjącej, tj. E.G.. W ocenie Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się art. 145, art. 145a, art. 146 § 2, art. 147-152, art. 154 § 2, art. 155-159 oraz art. 161-163 kpa, z tym że w przypadku zaświadczeń przepisy te stosuje się odpowiednio. Z treści powołanego przepisu wynika zatem, że organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę uprawnione były do podjęcia działań w trybie nadzoru. Zaznaczyć należy, że postępowanie nieważnościowe ma charakter nadzwyczajny, a jego celem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego aktu administracyjnego dotkniętego kwalifikowaną wadą nieważności. Organ administracji publicznej prowadząc postępowanie w trybie nieważnościowym posiada natomiast jedynie uprawnienia kasacyjne. Oznacza to, że rozstrzyga on tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia - w dacie wydania kontrolowanego w trybie stwierdzenia nieważności orzeczenia - przesłanek z art. 156 § 1 kpa, nie rozstrzyga zaś o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym. W rozpoznawanej sprawie organy nadzoru uznały, że kontrolowane zaświadczenie z dnia [...] marca 1998 r. jest nieważne, gdyż skierowane zostało do osoby, która nie żyła w dacie jego wydania. Wskazać zatem trzeba, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. W przypadku natomiast, gdy dojdzie do wydania decyzji (czy też jak w niniejszej sprawie zaświadczenia) w stosunku osoby zmarłej, decyzja ta (zaświadczenie) obarczona jest wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony został pogląd, że rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy jednoznacznie wynika, że E.G. nie żył w dniu wydawania zaświadczenia z dnia [...] marca 1998 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że przedmiotowe zaświadczenie dotknięte jest kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co uzasadniało stwierdzenie jego nieważności. Wydane w sprawie decyzje organów obu instancji, stwierdzające nieważność tego zaświadczenia, są więc zgodne z prawem. Dodatkowo wskazać trzeba, że decyzja o stwierdzeniu nieważności aktu administracyjnego wywołuje skutek ex tunc, czyli od dnia wydania aktu, który podlega unieważnieniu. Następuje wówczas przywrócenie do stanu poprzedniego, obowiązującego przed dniem wydania aktu, którego nieważność stwierdzono. Stwierdzenie nieważności zaświadczenia z dnia [...] marca 1998 r. oznacza więc, że organ administracji publicznej w nowym postępowaniu, przeprowadzonym w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, oceni czy w sprawie zaistniały przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez F. G., w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wniesiona skarga jest bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.