I SA/Wa 1522/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Siegień Sędziowie WSA Jolanta Rudnicka (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Bożena Dąbkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2006 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami kraju. oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. orzekającą o odmowie potwierdzenia posiadania przez J.P. oraz P.P. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przez Z.H. w L.. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U z 2004 r., Nr 6, poz. 39 ze zm.), decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] orzekł o odmowie stwierdzenia posiadania przez J.P. i P.P. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przez Z.H. w L. przy ul. [...]. Wojewoda ustalił, że Z.H. była właścicielką nieruchomości położonej w L. przy ul [...] na mocy kontraktu kupna - sprzedaży z dnia [...] lipca 1933 r. Z kopii karty ewakuacyjnej z dnia 9 września 1945 r. wynika, że Z.H. wraz z synem S.H. (później P. byli repatriowani do kraju w trybie "umów republikańskich". Prawa do spadku po Z.H. nabył jej syn S.H., zaś spadkobiercami S.H. są jego synowie J.P. i P.P.. Powyższe wynika z postanowień spadkowych znajdujących się w aktach sprawy tj. postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] sierpnia 1976 r. (sygn. akt [...]) oraz postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] czerwca 2005 r. ( sygn. akt [...]). Organ pierwszej instancji wskazał również, że z kopii karty stałego pobytu J.P. nr [...] z dnia 6 lipca 1998 r. oraz z oświadczenia J.P. wynika, że ani on, ani jego brat P.P. nie posiadają obywatelstwa polskiego, lecz są obywatelami szwedzkimi. Odmowę stwierdzenia posiadania przez J.P. i P.P. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości poza granicami obecnego państwa polskiego Wojewoda uzasadnił niespełnieniem przez wnioskujących warunków przewidzianych w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2005 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, gdyż przepis ten stanowił, że warunkiem uzyskania potwierdzenia posiadania uprawnień do powyższego mienia jest posiadanie przez spadkobierców dotychczasowego właściciela obywatelstwa polskiego. Niespełnienie tego warunku skutkowało wydaniem decyzji odmownej. Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody złożył J.P., wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy i zarzucając, że nie można dyskryminować obywateli i unieważniać ich praw majątkowych. Odwołujący się wskazał, że w maju 2004 r. Polska przystąpiła do Unii Europejskiej na obszarze której, nie można dyskryminować jej obywateli. Zaskarżona decyzja jest dyskryminująca tylko z tego względu, że odwołujący się ma od 1984 r. obywatelstwo szwedzkie. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania J.P., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu 7 października 2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Stosownie do art. 27 powołanej ustawy postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem jej wejścia w życie prowadzi się na podstawie przepisów tej (nowej) ustawy. Minister podkreślił, że bezspornym jest fakt, że ani J.P., ani P.P., nie posiadają obywatelstwa polskiego i dlatego nie nabyli prawa do zaliczenia na poczet ceny sprzedaży wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. J.P. nie posiada obywatelstwa polskiego, a jedynie od 1994 r. kartę stałego pobytu i mieszka w Polsce, zaś jego brat P.P. posiada obywatelstwo szwedzkie i mieszka w Szwecji. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 3 ust. 2 i art. 2 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. zgodnie z którymi spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego muszą posiadać obywatelstwo polskie, aby uzyskać prawo do rekompensaty. Taka sama była regulacja w dotychczas obowiązującej ustawie z dnia 12 grudnia 2003 r. Zatem w ocenie organu odwoławczego decyzja Wojewody jest zgodna z prawem. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2006 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.P., kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia obu organów orzekających w sprawie. Skarżący zarzucił, że w zaskarżonej decyzji Minister nie odniósł się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów tj. jej zgodności z traktatem Akcesyjnym do Unii Europejskiej, w decyzji nie ma odniesienia do opinii Komitetu Integracji Europejskiej. Skarżący podkreślił, że w ustawie regulacja jest jasna, lecz interesuje go zaskarżona decyzja w kontekście art. 17 pkt 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Karty Praw Podstawowych Unii ( art. 17 oraz art. 1 pkt 1 i pkt 2) oraz innych dokumentów podpisanych i ratyfikowanych przez Polskę. Skarżący wskazał także, że czuje się pokrzywdzony, bo odebrano jego rodzicom cały dobytek pokoleń a teraz nie należy mu się z tego tytułu choć skromna rekompensata. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia organów administracji publicznej orzekających w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu jest ostateczna decyzja Ministra Skarbu Państwa utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia posiadania przez J.P. i P.P. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Podstawą wydania decyzji odmownej było niespełnienie przez wnioskujących warunków umożliwiających nabycie prawa do rekompensaty a mianowicie nie posiadanie przez nich obywatelstwa polskiego. Z oceną tą należy się zgodzić. Stosownie bowiem do art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) - "Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeśli spełnia on łącznie następujące wymogi : 1)był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy; 2) posiada obywatelstwo polskie". Wymóg określony w powyższym przepisie art. 2 pkt 2 muszą również spełniać spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, gdyż wyraźnie ustawodawca w art. 3 ust. 2 wskazanej powyżej ustawy stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy. Zatem przepisy prawa materialnego nie stwarzają żadnych wątpliwości interpretacyjnych i wynika z nich bezspornie, że tylko osobom, które posiadają obywatelstwo polskie przysługuje prawo do rekompensaty. Dodatkowo przemawia za tym wykładnia gramatyczna cytowanego wyżej przepisu art. 2 ust. 2, bowiem ustawodawca użył czasownika w czasie teraźniejszym - "posiada" a nie posiadał, należy zatem interpretować, że określenie to odnosi się do daty orzekania przez organy rozstrzygające w sprawie. W przedmiotowej sprawie skarżący nie kwestionują ustaleń organów administracji publicznej w kwestii nieposiadania obywatelstwa polskiego i stwierdzają, że istotnie mają obywatelstwo szwedzkie. Jednakże skarżący wskazują na niezgodność przepisu art. 2 pkt. 2 powyższej ustawy z przepisami Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (art. 17 pkt 1) oraz z ratyfikowanymi przez Polskę dokumentami związanymi z przystąpieniem do Unii Europejskiej oraz dodatkowo podniesione zostało w skardze, że Komitet Integracji Europejskiej nie opiniował ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. Z tym twierdzeniem skarżącego nie można się zgodzić, bowiem projekt powyższej ustawy został przedstawiony do zaopiniowania Komitetowi Integracji Europejskiej. Z pisma, z którym można zapoznać się na sejmowej stronie internetowej, Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej z dnia 21 lutego 2005 r. znak: Sekr. Min.JP-592/05/DP/tlk skierowanego do sekretarza Rady Ministrów wynika, że w związku z przedłożonym projektem powyższej ustawy Sekretarz Komitetu Integracji Europejskiej wydał opinię następującej treści: "Przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej". Zatem zarzuty skargi dotyczące niezgodności omawianej ustawy z przepisami prawa Unii Europejskiej są nieuzasadnione. Niezależnie od tego w kwestii zaspokojenia prawa do rekompensaty przez osoby, które pozostawiły mienie poza obecnymi granicami państwa polskiego w dniu 22 czerwca 2004 r. Wielka Izba Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu wydała orzeczenie w sprawie ze skargi B. przeciw Polsce, według którego Polska została zobowiązana do zapewnienia poprzez stosowne środki prawne oraz praktyki administracyjne, realizacji uprawnień z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. W celu wykonania postanowień Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Polska była zatem zobowiązana podjąć zarówno środki o charakterze indywidualnym wobec pana B., jak również środki o charakterze generalnym, które pozwolą na zapewnienie skutecznego mechanizmu realizowania uprawnień "zabużan." W celu zrealizowania postanowień Trybunału dotyczących niezbędnych do podjęcia środków generalnych, dokonano analizy przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ( Dz. U. 2004 r., Nr 6, poz. 39 ze zm.). Analiza ta wykazała, że zrealizowanie postanowień Trybunału wymagałoby bardzo obszernej nowelizacji i dlatego koniecznym okazało się opracowanie nowej ustawy. Dodatkowo Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. orzekł o niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej niektórych przepisów wymienionej powyżej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Zagadnienie zgodności art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. 2004, Nr 6 poz. 39) z art. 2, art. 21, art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 52 ust. 1 Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny szczegółowo omówił w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. K2/04, publ.OTK-A 2004/11/117. Celem rozwiązań zawartych w nowej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, było uwzględnienie zarówno wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 czerwca 2004 r., jak również wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. Jak podkreślono, w uzasadnieniu wniosku legislacyjnego aktualnie obowiązującej ustawy, wymogi kształtujące krąg osób uprawnionych zostały określone w art. 2 i 3 tej ustawy a proponowane rozwiązania kontynuują rozwiązania obowiązujące według ustawy z dnia12 grudnia 2003 r. gdyż warunki, jakie muszą spełniać osoby uprawnione zostały ukształtowane z zachowaniem postanowień uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991r.(IIICZP 84/90).Zgodnie z powyższą uchwałą prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z rozpoczętą wojną w 1939 r. i zamieszkują w Polsce." Regulacje nowej ustawy uwzględniają również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., zgodnie z którym warunek, że tzw. umowy republikańskie jednoznacznie wiązały przyrzeczoną kompensację z wymogiem posiadania obywatelstwa polskiego oraz faktem przemieszczenia celem zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uprawniał ustawodawcę do nawiązania do wymogów objętych zobowiązaniami wskazanymi w umowach republikańskich. We wniosku legislacyjnym do ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. podkreślono również, że zostały zaproponowane zmiany art. 2 i 3 tej ustawy, które dotychczas odbierano, jako nadmiernie restrykcyjne wobec spadkobierców, spośród których jeden nie spełniał wymogów ustawy. Jednoznacznie natomiast ustawodawca, pozostawił, jako konieczny warunek uzyskania prawa do rekompensaty, posiadanie obywatelstwa polskiego a kwestia ta nie była zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny, który rozpatrywał zagadnienie zgodności z Konstytucją art. 2 ust. 1 pkt 2 wyżej wymienionej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. , którego odpowiednikiem jest art. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. Nr 169, poz. 1418). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.