I SA/Wa 1524/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. sprawy ze skargi B. C. i E. S. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 6/14. 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 15.000 (piętnaście tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] solidarnie na rzecz B. C. i E. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 11 września 2017 r. B. C. i E. S. (dalej jako: skarżące) wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 6/14. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania w terminie trzech miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy [...], ozn. hip. [...]. Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W skardze skarżące wniosły o stwierdzenie, że bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w maksymalnej ustawowej wysokości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Z akt sprawy wynika, że akta sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 6/14, wpłynęły do Prezydenta [...] w dniu 25 czerwca 2014 r. Zatem termin wyznaczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny upłynął w dniu 25 września 2014 r. Z akt sprawy wynika również, że w sprawie zostały już wydane trzy wyroki w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] przytoczonego wyżej wyroku. Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3310/14 Sąd wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 3000 zł, stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Następnym wyrokiem z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 819/16, Sąd wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 zł i stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei wyrokiem z dnia 29 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 128/17, Sąd wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 10000 zł i stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa Pismem z dnia 23 sierpnia 2017 r. skarżące ponownie wezwały Prezydenta [...] do wykonania wyroku z dnia 12 marca 2014 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu grunty nieruchomości warszawskich – w tym grunty przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r. na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy Państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130) – na własność Skarbu Państwa. Organ przyznał, że przed Prezydentem [...] prowadzone jest postępowanie – z wniosku złożonego w dniu 8 maja 2012 r. przez spadkobierców dawnych właścicieli, tj. skarżące oraz Ł. C. - o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. lub za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Organ podał, że w celu ustalenia powyższych okoliczności podjęto szereg czynności zmierzających do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji merytorycznej. Organ zaznaczył, że z uwagi na wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 kpa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego pozwalającego na dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, nie było możliwości zakończenia postępowania w terminie określonym w art. 35 kpa. Organ wskazał, że strona była informowana o terminach zakończenia postępowania. Dodał, iż w piśmie z dnia 9 czerwca 2016 r. pełnomocnicy stron zostali powiadomieni, że do uzyskania kompletu dokumentów niezbędnych do wydania decyzji merytorycznie rozstrzygającej wniosek o przyznanie odszkodowania pozostaje wykonanie operatu szacunkowego określającego wysokość odszkodowania. Jednak z uwagi na bardzo dużą ilość spraw oczekujących na zlecenie operatu nie zostało jeszcze zlecone jego wykonanie. Organ zauważył również, że pismem z dnia 5 września 2017 r. pełnomocnicy stron zostali ponownie poinformowani o aktualnym stanie rozpatrywanej sprawy i przewidywanym terminie zakończenia postępowania – do dnia 31 grudnia 2017 r. W tym samym dniu zwrócono się do Biura Logistyki Ministerstwa Finansów z prośbą o udzielenie informacji, czy dawnym właścicielom nieruchomości – L. i M. C., ewentualnie ich następcom prawnym bądź jakimkolwiek innej osobie fizycznej lub prawnej, zostało wypłacone odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość na podstawie umów indemnizacyjnych zawartych między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a rządami państw trzecich. Prezydent poinformował również, że opóźnienia w rozpoznaniu sprawy są spowodowane m.in. bardzo dużą ilością wpływającej korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu warszawskiego. Waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań nie pozwalają na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Z kolei w myśl art. 154 § 2 P.p.s.a sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z powołanego art. 154 § 1 P.p.s.a. wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 P.p.s.a. i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. Jak wskazano wyżej, przed wniesieniem skargi na niewykonanie wyroku z dnia 12 marca 2014 r., po wyroku wydanym w dniu 29 marca 2017 r. w przedmiocie niewykonania wyroku skarżące po raz kolejny pismem z dnia 23 sierpnia 2017 r. wezwały Prezydenta [...] do jego wykonania. Tym samym procesowy warunek wniesienia skargi został spełniony. Zgodnie z art. 286 § 2 P.p.s.a. termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Odpis prawomocnego wyroku z dnia 12 marca 2014 r. zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania w terminie trzech miesięcy wraz z uzasadnieniem oraz aktami administracyjnymi sprawy doręczony został organowi w dniu 25 czerwca 2014 r. Termin załatwienia sprawy upłynął bezskutecznie w dniu 25 września 2014 r. Z powodu niewykonania powyższego wyroku wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2015 r., z dnia 19 lipca 2016 r. i z dnia 29 marca 2017 r. wymierzano już Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości odpowiednio 3000 zł, 5000 zł i 10000 zł. Pomimo wydania wyroków wymierzających grzywnę do dnia wydania niniejszego orzeczenia Prezydent [...] nie rozstrzygnął wniosku skarżących o ustalenie odszkodowania. Zatem, skoro Prezydent [...] w terminie wyznaczonym wyrokiem z dnia 12 marca 2014 r. nie załatwił sprawy to wniosek o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny jest uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych, czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej i to mimo, że z tego tytułu organ był już – jak w rozpoznawanej sprawie - ukarany przez Sąd grzywną. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Mając na względzie zasadność skargi, jak również okres niewykonania przez organ prawomocnego wyroku z dnia 12 marca 2014 r. (ponad trzy lata), Sąd uznał, że dla realizacji represyjno-dyscyplinującej funkcji, jak i w celu zmobilizowania organu do niezwłocznego załatwienia sprawy, adekwatna będzie grzywna w wysokości 15000 zł, która mieści się w granicach określonych w art. 154 § 6 P.p.s.a. Wymierzając grzywnę w takiej wysokość Sąd wziął pod uwagę również to, że pomimo wymierzenia organowi grzywny trzema prawomocnymi wyrokami Prezydent [...] w wysokości odpowiednio 3000 zł, 5000 zł i 10000 zł, nadal nie wydał decyzji odszkodowawczej. W ocenie Sądu, bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2014 r. ma charakter rażącego naruszenia prawa. Za takim stwierdzeniem Sądu przemawia długość trwającego postępowania oraz analiza czynności podjętych przez organ po otrzymaniu prawomocnego wyroku z dnia 12 marca 2014 r. W akt sprawy wynika bowiem, że w okresie od czerwca 2014 r. do 9 listopada 2017 r., tj. daty wyrokowania organ dwukrotnie pismami z dnia 9 czerwca 2016 r. i z dnia 26 stycznia 2017 r. poinformował pełnomocników stron o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, a jedyną czynnością merytoryczną podjętą w tym okresie w celu uzupełnienia materiału dokumentacyjnego było pismo organu z dnia 5 września 2017 r., wystosowane już po wniesieniu rozpoznawanej skargi, którym zwrócono się do Biura Logistyki Ministerstwa Finansów o udzielenie informacji, czy dawnym właścicielom nieruchomości, ewentualnie ich następcom prawnym bądź jakimkolwiek innej osobie fizycznej lub prawnej zostało wypłacone odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość na podstawie umów indemnizacyjnych zawartych między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a rządami państw trzecich. Jednocześnie pismem z tej samej daty organ poinformował pełnomocników stron o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie i przewidywanym terminie zakończenia postępowania. Nie można pominąć faktu, że - jak sam organ wskazał w pismach z dnia 9 czerwca 2016 r. i z dnia 26 stycznia 2017 r. skierowanych do pełnomocników stron - do zebrania kompletu niezbędnych dokumentów do wydania merytorycznej decyzji rozstrzygającej wniosek o ustalenie odszkodowania, pozostaje wykonanie operatu szacunkowego, którego sporządzenia nadal nie zlecono pomimo upływu ponad trzech lat od dnia doręczenia prawomocnego wyroku z dnia 12 marca 2014 r. Nie sposób nie zauważyć, że organu nie zmobilizowało do działania ani wezwania skarżących do wykonania prawomocnego wyroku z dnia 12 marca 2014 r., ani nakładane na niego grzywny trzema kolejnymi wyrokami tut. Sądu. Z powyższych względów w pkt 1 i 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6, art. 154 § 2 P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) (200 zł tytułem wpisu od skargi, 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego).