I SA/Wa 1537/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zasiłku okresowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania M. N. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], działającego z upoważnienia Wójta Gminy K. odmawiającej prawa do zasiłku okresowego z powodu odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, braku współpracy z pracownikami socjalnymi i braku współdziałania rodziny z Ośrodkami Pomocy Społecznej w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: W dniu 11 maja 2009 r. M. N. zwróciła się do OPS w K. o przyznanie jej rodzinie zasiłku okresowego. Podała, że wychowuje sześcioro dzieci w tym czworo w wieku szkolnym, ma trudne warunki materialne i socjalne, jest osobą bezrobotną i nie ma stałego źródła dochodu. Oświadczyła że zasiłek zostanie przeznaczony na zakup żywności, obuwia dla dzieci oraz opłaty za energię elektryczną i gaz. W dniu 25 maja 2009 r. pracownik socjalny przeprowadził z M. N. będącą pod stałą opieką tego ośrodka aktualizację wywiadu rodzinnego. Z wywiadu tego wynika, że M. N. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem J. S. i sześciorgiem dzieci. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w S. z dnia 20 kwietnia 2008 r. wynika, że M. N. od 22 sierpnia 2008 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jej konkubent nie pracuje i nie jest zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy. Stałe źródło utrzymania rodziny stanowią świadczenia rodzinne w wysokości [...] zł, oraz dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł, którego współwłaścicielem w ½ jest J. S.. Pomimo wielu rozmów motywacyjnych i zawartych kontraktów M. N. i jej konkubent uporczywie uchylają się od podjęcia zatrudnienia, a podczas przeprowadzania wywiadu J. S. w sposób arogancki odmówił podpisania kontraktu socjalnego. Z uwagi na powyższe organ pierwszej instancji odmówił M. N. przyznania zasiłku okresowego. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że dochód rodziny spełnia kryterium dochodowe ustalone dla celów pomocy społecznej, jednak M. N. i J. S. od wielu lat uporczywie uchylają się od podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, będąc rodziną bardzo roszczeniową. OPS objął dożywieniem w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. czworo dzieci tej rodziny uczęszczających do szkoły. Corocznie rodzina otrzymuje bardzo dużą pomoc żywnościową w ramach programu PEAD. W 2008 r. rodzina otrzymała 28 kg makaronu, 32 kg mąki, 24 kg kaszy jęczmiennej, 8 kg krupniku, 4 kg mleka w proszku, 0,8 kg kawy zbożowej, oraz 96 litrów mleka. Dodatkowo za pomoc w rozładunku żywności M. N. otrzymała 60 litrów mleka, 10 kg kaszy jęczmiennej, 10 kg mąki i 10 kg makaronu, otrzymała też w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 maja 2008 r. zasiłki celowe na łączną kwotę [...] zł oraz zasiłki okresowe na kwotę [...] zł. M. N. i J. S. nie podejmują żadnych działań w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej, nie chcą współpracować z pracownikiem socjalnym i bezwzględnie odmówili podpisania kontraktu socjalnego, dlatego też nie przyznano M. N. wnioskowanego świadczenia. Do organu odwoławczego wpłynęły pisma M. N., z których wynika że rodzina jest dyskryminowana przez Ośrodek Pomocy Społecznej w którym istnieje patologia, której ukrócenia się domaga. Analizując stan faktyczny i prawny dotyczący przedmiotowej sprawy organ odwoławczy rozpatrujący odwołanie podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w całości podnosząc, że brak współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego czy nie dotrzymanie jego postanowień oraz nie uzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia w pełni uzasadniają odmowę przyznania żądanego świadczenia. Ponieważ materiał dokumentacyjny rozpatrywanej sprawy potwierdza taką sytuację, dlatego też organ pierwszej instancji wydał zdaniem organu odwoławczego prawidłową decyzję. Pozostawanie bez pracy czy środków do życia nie jest zdaniem organu wystarczającą podstawą do automatycznego przyznania takiej osobie świadczenia, lecz ważne jest pokonywanie trudności życiowych przez samych zainteresowanych z pomocą przeznaczonych do tego organów opieki społecznej. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. N. zarzucając jej niemerytoryczność, oraz znamiona dyskryminacji i wniosła o jej uchylenie. Skarżąca podniosła, że uzasadnienie tej decyzji jest bełkotem osoby niezrównoważonej lub działającej pod wpływem niedozwolonych środków odurzających. Z sentencją decyzji można by się zdaniem skarżącej zgodzić, gdyby prawa te odnosiły się do wszystkich osób ubiegających się o zasiłek, a do podpisania kontraktu zdaniem skarżącej zmuszono tylko 9 osób na 90 korzystających z pomocy społecznej. Takie działanie GOPS ma zdaniem skarżącej znamiona dyskryminacji. Skarżąca podnosi, iż w swoich pismach do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wykazała przestępczą działalność GOPS w K., ale Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie wypełnia swoich zadań do których zostało powołane, przez co jest instytucją bezużyteczną. Natomiast bierną postawę Kolegium w podnoszonych przez skarżącą kwestiach należy traktować jako współudział w popełnieniu przestępstwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153. poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika GOPS w K. z dnia [...] czerwca 2009 r. nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Stosownie do treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu jest niepodpisanie kontraktu socjalnego. Stosownie do art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, § 2 ust. 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672), wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą do rozstrzygnięcia sprawy (I. Sierpowska: ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2007, s. 416). Organ w zaskarżonej decyzji w pełni zasadnie wywiódł, że nie podpisanie kontraktu socjalnego zaproponowanego skarżącej i jej konkubentowi podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa podjęcia współdziałania z organem poprzez odmowę podpisania kontraktu socjalnego, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązuje organ do negatywnego załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 4 powyższej ustawy osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa, bowiem pomoc społeczna ma charakter uzupełniający. Z kolei zakres tej pomocy uzależniony jest od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego (patrz wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 840/07.). Nie ulega wątpliwości iż instytucje pomocy społecznej maja na celu przede wszystkim zapewnienie pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej w pokonaniu tych trudności: ustawodawca wśród zasad i celów pomocy społecznej wskazał również możliwość odmowy jej udzielenia, wstrzymania, zmodyfikowania, badając stan negatywnych zachowań świadczeniobiorcy. Miejsce wskazanych przepisów w ustawie wskazuje, jak wielką uwagę należy przywiązywać do współdziałania osoby ubiegającej się o przyznanie środków pomocy społecznej. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy Sąd zauważa, że rodzina skarżącej jest objęta właściwą opieką socjalną, wielokrotnie w 2008 r. korzystała ze znacznych środków pomocowych (rzeczowych i finansowych) właśnie z powodu swojej trudnej sytuacji życiowej. Jednak odmowa podpisania kontraktu socjalnego i podjęcia pracy przez stosunkowo młodą skarżącą i jej konkubenta zdaniem Sądu trafnie została zakwalifikowana przez organy administracji jako odmowa współdziałania w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym za zasadne uznać należy stanowisko organów administracji in merito, które przyjęły iż odmowa udzielenia pomocy społecznej w postaci przyznania skarżącej zasiłku okresowego znajdowała oparcie w przepisach prawa, a organ nie naruszył granic uznania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.