I SA/Wa 1537/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zakwestionowaną odwołaniem decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] i orzekło o uchyleniu decyzji Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. przyznającej A.O.świadczenia wychowawcze na pierwsze dziecko na okres świadczeniowy 2017/2018. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Na wniosek A. O. Wójt Gminy [...] decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] przyznał jej przewidziane ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.) dalej: "u.p.p.w.d." świadczenia wychowawcze na córkę – A.O. (będącą pierwszym i jedynym dzieckiem w rodzinie), na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W związku z przedłożeniem 12 kwietnia 2018 r. przez wyżej wymienioną zaświadczenia o uzyskaniu w marcu 2018 r. przez jej męża (P.O.) dochodu w wymiarze [...] zł netto z tytułu podjęcia od 1 lutego 2018 r. zatrudnienia w firmie [...] w [...], Wójt Gminy [...] wszczął z urzędu postępowanie w celu weryfikacji prawa do świadczeń. Następnie decyzją z [...] kwietnia 2018 r. uchylił "realizację decyzji" z [...] września 2017 r., wskazując na przekroczenie począwszy od kwietnia 2018 r. określonego w art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymywania świadczenia. A to w związku z uzyskaniem dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 20 lit. c powołanej ustawy przez członka rodziny (męża A. O.) po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, który miał być także uzyskiwany w trakcie pobierania świadczeń. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł bowiem wówczas [...] zł. Weryfikując sytuację dochodową rodziny organ wziął po uwagę dochód męża uprawnionej do świadczenia z pierwszego miesiąca następującego po miesiącu uzyskania dochodu (tj. marca 2018 r.), który zgodnie z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. winien być doliczony do dochodu z roku bazowego (2016) - wynoszącego w tym wypadku wyniósł [...] zł, gdyż był on dochodem utraconym w rozumieniu art. 2 pkt 19 ww. ustawy. Za dochód utracony organ uznał także dochody uzyskiwane w 2016 r. przez A.O. Od decyzji tej wyżej wymieniona wniosła odwołanie podnosząc, że wynagrodzenie jej męża z marca 2018 r. było zawyżone. Ustalane ono jest bowiem według stawki godzinowej. W marcu natomiast jej mąż odpracowywał dwa wolne dni za maj. Tym samym w kolejnych miesiącach będzie ono niższe, o kwotę odpowiadającą zarobkowi za te dwa dni. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2018 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję organu pierwszej instancji oraz orzekło o uchyleniu decyzji Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. Powodem wydania decyzji reformatoryjnej było stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie odpowiada treści art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., który stanowi o zmianie lub uchyleniu decyzji, a nie o uchyleniu jej realizacji, jak orzekł Wójt Gminy [...]. Kolegium podzieliło natomiast argumentację Wójta w zakresie ustaleń odnoszących się do przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskiwania przez A. O. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Przedstawiło przy tym w sposób szczegółowy zasady jego wyliczenia oraz reguły ustalania dochodu ustanowione w ustawie. Podkreślało jednocześnie, że to z woli ustawodawcy do dochodu z roku bazowego członka rodziny (w przypadku uzyskania przezeń dochodu, po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego) doliczeniu podlega kwota uzyskana za miesiąc następujący po miesiącu uzyskania dochodu, a nie kwota faktycznie otrzymywanego w kolejnych miesiącach wynagrodzenia. Na decyzję tę A. O. wniosła skargę, w której podtrzymała podnoszone na etapie odwołania argumenty o zawyżonym w marcu 2018 r. dochodzie jej męża ze stosunku pracy, wynikającym z faktu odpracowywania wówczas dni wolnych, przypadających w kolejnym miesiącu. W uzupełnieniu skargi, ustanowiony z urzędu pełnomocnik, podniósł zarzut naruszenia art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., poprzez jego błędna wykładnię i uznanie, że dopuszczalne jest uchylenie z mocą wsteczną przyznanego skarżącej świadczenia wychowawczego. W związku z czym wnosił o uchylenie w całości zaskarżone decyzji jak też poprzedzającej ja decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Stan faktyczny sprawy jest niesporny. Niekwestionowaną bowiem okolicznością jest, że w trakcie pobierania przez A.O. przyznanego w oparciu o przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, w okresie świadczeniowym od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., sytuacja dochodowa jej trzyosobowej rodziny uległa zmianie w stosunku do istniejącej w roku 2016, w oparciu o którą ustalono na jej rzecz prawo do świadczenia. To zaś związane było z podjęciem przez jej męża od 1 lutego 2018 r. zatrudnienia w spółce [...] i uzyskiwaniu z tego tytułu wynagrodzenia (obliczanego według stawki godzinowej w wymiarze 17,30 zł brutto), które w marcu 2018 r. wyniosło [...] zł netto. Powyższe ustalenia znajdują oparcie w zgromadzonych w aktach dokumentach i nie budzą wątpliwości sądu. Istotą sporu jest natomiast jak ten nowy dochód wpływał na możliwość pobierania przez nią świadczenia wychowawczego na dziecko. Skarżąca bowiem kwestionuje zasadność uwzględnienia jako dochodu uzyskanego pełnej kwoty wynagrodzenia męża za marzec, mimo że było ono wyższe od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, co wynikało z faktu odpracowywania wówczas dni wolnych od pracy przypadających w miesiącu kolejnym. Kwestią budzącą wątpliwości jest nadto poprawność zastosowania przez organ regulacji art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., a to wobec uchylenia na jego podstawie - jak sugeruje pełnomocnik skarżącej – ze skutkiem wstecznym decyzji przyznającej świadczenia. Podczas gdy przepis ten przyznaje organowi właściwemu kompetencje do "uchylenia" lub "zmiany" decyzji ostatecznej. Zatem podjęta na tej podstawie decyzji może wywoływać jedynie skutki na przyszłość od dnia jej wydania. Odnosząc się do tego ostatniego zagadnienia, Sąd podziela stanowisko pełnomocnika, że ze względu na konstytutywny charakter decyzji podejmowanych na podstawie przywołanego przepisu, nie jest możliwe w tym trybie uchylenie (lub modyfikowanie) z mocą wsteczną decyzji przyznającej stronie świadczenia wychowawcze. Godzi się jednak zauważyć, że taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Rozstrzygając kwestionowaną decyzją o istocie sprawy orzeczono bowiem jedynie o uchyleniu decyzji Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. bez literalnego oznaczania daty z jaką ma to nastąpić. Wsteczna moc decyzji nie wynika także z jej uzasadnienia. Wprawdzie mowa w nim o ustaniu prawa do świadczeń od kwietnia 2018 r., jednakże jest to wyłącznie odniesienie do konsekwencji wynikających z art. 18 ust. 6 powołanej ustawy, stanowiącego, że w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Także przywołanie w tenorze decyzji Kolegium okresu, na który przyznane było A. O.świadczenie, służyło wyłącznie oznaczeniu przedmiotu uchylanej decyzji, a nie momentu z jakim skutek jej uchylenia miałby nastąpić. Stąd sformułowany w tym aspekcie zarzut naruszenia zaskarżoną decyzją art. 27 u.p.p.w.d. uznać należy za całkowicie chybiony. Przechodząc natomiast do oceny legalności podjętego rozstrzygnięcia w kontekście samej zasadności uchylenia decyzji Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. przypomnieć należy, że zgodnie z wolą ustawodawcy świadczenie wychowawcze niezależnie od dochodu rodziny przysługuje na drugie i kolejne dziecko w rodzinie, zaś na pierwsze jedynie wówczas, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 złotych, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne 1200,00 złotych (art. 5 ust. 3 i 4 u.p.w.d.). Przy czym dochód członka rodziny oznacza, po myśli art. 2 pkt 2 u.p.p.w.d., przeciętny miesięczny jego dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalana jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1 -3a,, gdzie zawarto regulacje odnoszące się do sposobu rozliczenia dochodu uzyskanego i utraconego. "Uzyskanie dochodu", stosownie do art. 2 pkt 20 lit.c powołanej ustawy oznacza z kolei uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jeśli miało to miejsce po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalone jest prawdo do świadczenia (w tym wypadku po 2016 r.), to zgodnie z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. dochód tego członka rodziny ustala się w ten sposób, że jego dochód (z roku bazowego) powiększa się "o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie na jaki ustalane jest lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego." Przewidziana ustawą metodologia obliczania dochodu członka rodziny z uwzględnieniem "dochodu uzyskanego", nie pozostawia w tym względzie organowi jakiejkolwiek swobody. W sytuacji zatem zaistnienia okoliczności, o których mowa w tym przepisie zobligowany jest on do postępowania w sposób ściśle w nim określony. Nie może zatem od tej zasady odstąpić nawet wówczas, gdyby w kolejnych miesiącach dochód z danego źródła, był realnie niższy niż ten, który stanowił podstawę ww. wyliczeń. A takiego postępowania w istocie oczekiwała skarżąca. Poza sporem natomiast jest, że z tytułu podjęcia przez jej męża od lutego 2018 r. zatrudnienia (które wedle umowy ma trwać do 31 października 2020 r.) otrzymał on marcu 2018 r. – tj. miesiącu następującym po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu - wynagrodzenie w wysokości netto [...] zł. Uwzględniając zatem, że pierwotny jego dochód (z roku 2016), był dochodem utraconym w ujęciu art. 2 pkt 19 u.p.p.w.d., zasadnie organy kierując się regułą ustaloną w art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d., weryfikując jego sytuację dochodową uwzględnić musiały tę właśnie kwotę. Był to przy tym wówczas jedyny dochód rodziny. W konsekwencji czego, po uwzględnieniu liczby osób w rodzinie (3), miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł [...] zł, a to oznacza, że przekraczał ustanowione w art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. kryterium uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W sprawie nie zachodziła przy tym okoliczność, o której mowa w ust. 4 tegoż artykułu, stanowiąca podstawę do przyjęcia wyższego progu dochodowego, uprawniającego do uzyskania świadczenia. To powoduje, że począwszy od kwietnia 2018 r. (miesiąca następującego po pierwszym miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu), świadczenia wychowawcza przez nią otrzymywane były już wypłacane w warunkach gdy prawo do ich otrzymywanie z tego właśnie względu jej nie przysługiwało (art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d.). Zważywszy zaś na fakt, że ostateczną decyzją Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. prawo do ich otrzymywania przyznane było do 30 września 2018 r., to przed upływem tego okresu istniały podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie weryfikacji tej decyzji w trybie art. 27 powołanej ustawy, a następnie jej uchylenia. Podejmując zatem [...] czerwca 2018 r. tej treści decyzję (przy jednoczesnym uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji) Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło prawa. Zasadnie również w okolicznościach faktycznych sprawy skorzystało z przewidzianych w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. kompetencji reformatoryjnych. Zarówno bowiem ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, jak też przepisy kodeksu administracyjnego - do których stosowania w sprawach nieuregulowanych w ustawie odsyła art. 28 u.p.p.w.d.- nie przewidują możliwości wydania rozstrzygnięcia polegającego na "uchyleniu realizacji decyzji", a więc swoistego pozbawienia w sposób trwały waloru wykonalności decyzji administracyjnej (przy pozostawieniu jej samej w obrocie prawnym). Tak zaś uczynił Wójt Gminy [...], przez co decyzją z [...] kwietnia 2018 r. wykreował rozstrzygnięcie nie tylko nieprzewidziane stosowaną w sprawie ustawą, ale w ogóle nieznane obowiązującemu systemowi prawnemu, co nie mogło pozostać bez reakcji organu odwoławczego. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.