I SA/Wa 154/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Lenart Asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant referendarz sądowy Aneta Trochim -Tuchorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty O. z dnia [...] września 2003 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Prezydenta Miasta O. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 154/04 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2003 roku numer [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2003 roku numer [...]Starosty O.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji publicznej podniósł, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] marca 1998 roku, wydanego w sprawie sygnatura akt [...], F. S., M. S. i G. C. nabyli przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1965 roku w równych częściach własność nieruchomości położonej w O. przy ulicy [...] składającej się z działki gruntu oznaczonej numerem [...] o powierzchni [...] m². Z zaświadczenia Sądu Rejonowego w O. Wydział Ksiąg Wieczystych z 12 sierpnia 1996 roku wynika, że w wykazie hipotecznym księgi wieczystej pod nazwą "[...]" tytuł własności do nieruchomości o powierzchni [...] sążni kwadratowych został wpisany na rzecz J. S. i F. C.. Decyzją z dnia [...] sierpnia 1977 roku numer [...] Naczelnik Miasta O., działając w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. 10/74, poz.64 ze zmianami) orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w O. przy ulicy [...] oznaczonej jako działka numer [...] o powierzchni [...] m² oraz ustalił na rzecz M. S., G. C. i spadkobierców F. S. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie [...] złotych i wskazał, że podmiotem zobowiązanym do wypłacenia odszkodowania będzie Zarząd Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w O.. Z pisma Sądu Rejonowego w O. Wydział I Cywilny z 17 czerwca 1996 roku wynika, że na konto Sądu nie wpłynęła kwota [...] złotych jako odszkodowanie należne za wywłaszczoną nieruchomość. Z wyciągu księgi wieczystej Kw. [...] wynika, że w dziale I wpisana była między innymi działka numer [...], która została wydzielona z księgi wieczystej pod nazwą "[...]", a w dziale drugim na podstawie decyzji z [...] sierpnia 1977 roku , jako właściciel wpisany był Skarb Państwa . Z księgi wieczystej Kw. [...] odłączono między innymi zabudowaną działkę oznaczoną numerem [...] o powierzchni [...] m² i przeniesiono ją do księgi wieczystej Kw. [...]. Decyzją z dnia [...] października 1977 roku numer [...] Naczelnik Miasta O. orzekł o oddaniu z dniem 1 października 1977 roku [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w wieczyste użytkowanie na 99 lat teren położony w O. między ulicami [...] i [...], w skład którego to terenu weszła także działka gruntu będąca własnością Skarbu Państwa, oznaczona numerem [...] o powierzchni [...] m². Decyzją z dnia [...] lipca 1995 roku numer [...] Wojewoda [...], działając w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 maja 1990 roku Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. 32, poz.191 ze zmianami) stwierdził nabycie przez Gminę O. z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 roku nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w O. przy ulicy [...] a składającej się z działek gruntu oznaczonych numerami [...] o powierzchni [...] m² i [...] o powierzchni [...] m². Z wypisu z rejestru gruntów z 28 sierpnia 1998 roku wynika, że działka położona w O. przy ulicy [...] oznaczona numerem [...] o powierzchni [...] m² odpowiada dawnej działce oznaczonej numerem [...] o powierzchni [...] m². Z zawiadomienia Sądu Rejonowego w O. Wydział Ksiąg Wieczystych z 8 marca 2000 roku wynika, że z księgi wieczystej Kw. [...] odłączono szereg działek gruntu, w tym działkę oznaczoną numerem [...] i przeniesiono do księgi wieczystej Kw. [...], w której w dziale drugim jako właściciel wpisana jest Gmina O. oraz [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa w O. jako użytkownik wieczysty gruntu i właściciel budynków. Decyzją z dnia [...] marca 2003 roku numer [...] Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja z [...] sierpnia 1977 roku numer [...] Naczelnika Miasta O. w części orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w O. przy ulicy [...] oznaczonej jako działka numer [...] o powierzchni [...] m² wydana została z naruszeniem prawa a w części dotyczącej ustalenia odszkodowania stwierdził jej nieważność. W dniu 7 sierpnia 2003 roku rzeczoznawca majątkowy L. W. sporządziła operat szacunkowy, ustalając wartość rynkową nieruchomości gruntowej położonej w O. przy ulicy [...] i [...], składającą się z działek gruntu oznaczonych numerami [...],[...],[...] o łącznej powierzchni [...] m² na kwotę [...] złotych. Decyzją z dnia [...] września 2003 roku numer [...] Starosta O. orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] złotych za nieruchomość położoną w O. przy ulicy [...], składającą się z działek o numerach [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m², będącej własnością Gminy O. i pozostającą w wieczystym użytkowaniu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w O. oraz wskazał, że odszkodowania zostało przyznane w odpowiednich częściach na rzecz spadkobierców F. S., M. S. i G. C., szczegółowo wymienionych w treści decyzji. Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 roku numer [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2003 roku numer [...] Starosty O.. Na decyzję z dnia [...] grudnia 2003 roku numer [...] Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prezydent Miasta O.. Strona skarżąca domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji podniosła zarzut naruszenia art.132 ust.5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną jego interpretację i niewłaściwe zastosowanie oraz podniosła zarzut naruszenia art.36 ust.3 pkt.3 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku –Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. 32 poz.191 ze zmianami). W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art.13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz.1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art.134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi a także powołaną podstawą prawną. Oczywiście Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji art.134 § 2 w/w ustawy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że decyzją z dnia [...] sierpnia 1977 roku numer [...] Naczelnik Miasta O. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w O. przy ulicy [...], składającej się z działki gruntu oznaczonej numerem [...] o powierzchni [...] m² oraz orzekł o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie [...] złotych, wskazując Urząd Miejski w O. jako podmiot zobowiązany do wypłaty tegoż odszkodowania oraz wskazując M. S., G. C. i spadkobierców F. S. jako osoby uprawnione do otrzymania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Decyzja ta została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. 10/74, poz.64 ze zmianami). Przepis art.7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przewidywał, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem. Tym samym oczywiste, że jest nie dopuszczalne aby wywłaszczenie nastąpiło bez odszkodowania, zwłaszcza jeśli się zważy, że wywłaszczenie stanowi ingerencję władzy publicznej w sferę praw innego podmiotu i prowadzi do pozbawienia dotychczasowego właściciela ( użytkownika wieczystego) prawa własności bądź prawa wieczystego użytkowania. Jednocześnie przepis art.23 ust.1 pkt.3 w/w ustawy wprowadzał zasadę, że w decyzji o wywłaszczeniu należy także orzec o odszkodowaniu i określić termin zapłaty. Wyjątek od tej zasady określał przepis art.23 ust.2 ustawy, w którym wskazano, że można odroczyć na okres do trzech miesięcy ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i orzec o odszkodowaniu odrębną decyzją po przeprowadzeniu osobnej rozprawy. W rozpatrywanej sprawie organ administracji publicznej w jednej decyzji orzekł o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Z akt sprawy nie wynika aby współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości bądź ich spadkobiercy otrzymali odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. W szczególności brak jest dowodów wypłaty odszkodowania bądź wpłaty odszkodowania na konto sum depozytowych sądu powszechnego. Ponadto podkreślić należy, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż decyzją z dnia [...] marca 2003 roku numer [...] Wojewoda [...] stwierdził nieważność decyzji z [...] sierpnia 1977 roku numer [...] Naczelnika Miasta O. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania oraz wskazał, że w pozostałej części decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa. Decyzja Wojewody [...] wydana w trybie nadzorczym jest decyzją ostateczną. Oznacza to, że z obrotu prawnego, ze skutkiem ex tunc, została wyeliminowana decyzja administracyjna z [...] sierpnia 1977 roku numer [...] Naczelnika Miasta O. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania. Natomiast pozostała w obrocie prawnym w/w decyzja w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w O. przy ulicy [...] składającej się z działki gruntu oznaczonej numerem [...] o powierzchni [...] m². W tym miejscu należy przypomnieć, że stosownie do treści art.233 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U.46, poz.543 ze zmianami) do spraw wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie wymienionej wyżej ustawy stosuje się przepisy tej ustawy. Pamiętać przy tym należy, że sprawa, w której decyzja ostateczna została uchylona w trybie nadzwyczajnym jest sprawą wszczętą i niezakończoną ostateczną decyzją. Na skutek wydania przez Wojewodę [...] decyzji z [...] marca 2003 roku, zaistniała konieczność rozstrzygnięcia kwestii odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją Naczelnika Miasta O. z [...] sierpnia 1977 roku numer [...]. Przepis art.132 ust.5 ustawy o gospodarce nieruchomościami ( w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania decyzji) stanowił, że do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości jest zobowiązany starosta, jeżeli wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie nastąpiło na rzecz tej jednostki. Poza sporem pozostaje okoliczność, że decyzją z dnia [...] sierpnia 1977 roku numer [...] Naczelnik Miasta O. orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Niewątpliwie na podstawie decyzji z [...] lipca 1995 roku numer [...] Wojewody [...] właścicielem wywłaszczonej nieruchomości stała się Gmina O.. Natomiast z treści art.36 ust.1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku –przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. 32, poz.191 ze zmianami), w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania decyzji o odszkodowaniu, wynika że zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stają się z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym, zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin. Oznacza to, że także zobowiązania i wierzytelności Skarbu Państwa związane z wywłaszczeniem nieruchomości stały się zobowiązaniami i wierzytelnościami gminy, która z mocy prawa nabyła własność wywłaszczonej nieruchomości. Od zasady, wyrażonej w art.36 ust.1 wskazanej wyżej ustawy, przepis art.36 ust.3 pkt.3 tej ustawy przewiduje wyjątek. Stosownie do treści art.36 ust.3 pkt.3 ustawy ( w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania decyzji o odszkodowaniu) Skarb Państwa przejmuje zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i stopnia wojewódzkiego wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 27 maja 1990 roku oraz zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych. W tym stanie rzeczy uznać należy, że obowiązek do zapłaty odszkodowania jest ściśle związane z wywłaszczeniem nieruchomości. Jak już wcześnie stwierdzono nie jest możliwe orzeczenie o wywłaszczeniu bez rozstrzygnięcia o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. Jeżeli by uznać, że zobowiązanie do odszkodowania nie powstało w związku z wykonaniem decyzji o wywłaszczeniu, jak stanowi przepis art.36 ust.3 pkt.3 in fine, to i tak należy stosować zasadę, o której mowa w art.132 ust.5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako że decyzja o odszkodowaniu zapadła po dniu 27 maja 1990 roku, a ustawową przesłanką jest wyłącznie okoliczność związana z tym na czyją rzecz nastąpiło wywłaszczenie. Rozstrzygnięcie tej kwestii odrębną decyzją byłoby dopuszczalne na podstawie art.129 ust.5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.a, art.152, art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz.1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.