I SA/Wa 1540/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania W. K., decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2014 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia W. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z [...] grudnia 1992 r. W. K. wystąpił do Urzędu Gminy w B. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...]. Wojewoda [...] pismami z [...] czerwca 2012 r., [...] grudnia 2012 r. i [...] kwietnia 2014 r. wezwał W. K. do przedłożenia wymaganych ustawą dokumentów. Pismami z [...] kwietnia 2014 r. i [...] lipca 2014 r. Wojewoda [...] wystąpił odpowiednio do Archiwum Akt Nowych w W. i Archiwum Państwowego w L. z prośbą o przekazanie dowodów potwierdzających repatriację A. K.. Z informacji zwrotnych wynika, iż nie udało się odnaleźć wymaganych w sprawie dokumentów. W trakcie prowadzonego postępowania zebrano m. in. następujące dowody, na podstawie których ustalono stan faktyczny niniejszej sprawy: 1) wyrok Sądu Rejonowego w B. z [...] lipca 1998 r. sygn. akt [...] C [...] ustalający, że A. i L. K. byli do 1943 r. właścicielami gospodarstwa rolnego położonego w m. [...], pow. [...], składającego się z: nieruchomości gruntowych o pow. [...] ha, w tym [...] ha lasu, [...] ha łąki, [...] stodół drewnianych krytych słomą o pow. [...] x [...] m, obory z bali krytej dachówką o pow. [...] x [...] m, spichlerza z bali krytego blachą o pow. [...] x [...] m, domu mieszkalnego drewnianego krytego dachówką o pow. [...] x [...] m, kuźni drewnianej krytej dachówką o pow. [...] x [...] m, [...] krów, [...] koni, [...] cieląt, żniwiarki, kosiarki, [...] młocarni, pługu, kultywatora i brony, 2) uwierzytelnione przez Sąd Rejonowy w B. odpisy pozwu W. K. z [...] maja 1998 r., protokoły z rozprawy z [...] lipca 1998 r., 3) decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2013 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez L. K., 4) decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2013 r. nr [...] stwierdzającą posiadanie obywatelstwa polskiego przez A. K., 5) pismo Urzędu Gminy [...] z [...] listopada 2012 r. informujące o zameldowaniu A. K. w miejscowości [...] nr [...], gmina [...] od 1945 r. do dnia zgonu, tj. [...] stycznia 1967 r., 6) poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię dowodu osobistego W. K.. [...] października 2014 r. w [...] Urzędzie Wojewódzkim w L. Delegatura w B. zostało przeprowadzone przesłuchanie strony postępowania. Z protokołu przesłuchania wynika, że W. K., A. K. i L. K. [...] września 1939 r. byli obywatelami polskimi i zamieszkiwali w miejscowości [...], pow. [...]. W 1945 r. W. K. wskazał, że razem z matką opuścili byłe tereny RP i osiedlili się w miejscowości [...], gdzie otrzymali nieruchomość rolną, w skład której wchodziło: około [...] ha gruntów, w tym grunty orne, łąka, las, nieużytki i siedlisko. Siedlisko było zabudowane domem, stodołą i oborą. Budynki te były małe, drewniane, kryte słomą, dom mieszkalny miał wymiary około [...] m x [...] m, składał się z [...] pokoju, kuchni, sieni i komory. W trakcie przesłuchania W. K. oświadczył, że było przeprowadzone postępowanie spadkowe A. K. i L. K.. Zawiadomieniem z [...] grudnia 2014 r. Wojewoda [...], stosownie do art. 10 kpa, poinformował stronę postępowania o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji w sprawie. Decyzją z [...] grudnia 2014 r. Wojewoda [...] odmówił W. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona postępowania nie przedłożyła dowodów potwierdzających następstwo prawne po zmarłych współwłaścicielach pozostawionej nieruchomości. Pismem z [...] stycznia 2015 r. W. K. złożył w terminie odwołanie od ww. decyzji. Pismem z [...] marca 2015 r. W. K. zwrócił się do Ministra Skarbu Państwa o zawieszenie przedmiotowego postępowania celem uzupełnienia braków wniosku. Postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. Minister Skarbu Państwa, zgodnie z art. 98 § 1 kpa, zawiesił postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Pismem z [...] marca 2018 r. W. K. wystąpił o podjęcie zawieszonego postępowania odwoławczego. Postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podjął postępowanie odwoławcze. Pismem z [...] kwietnia 2018 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wezwał stronę postępowania, w terminie 30 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma, o przedłożenie dokumentów wykazujących następstwo prawne po współwłaścicielach pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości. Jednocześnie organ poinformował, że w przypadku braku odpowiedzi we wskazanym powyżej terminie, niniejsza sprawa zostanie rozpatrzona w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. W piśmie z [...] maja 2018 r. W. K. wskazał, że jest spadkobiercą współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości oraz, że przedłożył do akt sprawy już wszystkie posiadane dokumenty. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że prawo do rekompensaty, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) - dalej zwanej "ustawą", przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3 5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55 o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byle terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy do wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty należy dołączyć: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości; 2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3; 3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób; 4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1; 5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy dołączyć: 1) postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku; 2) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2. Według ust. 4 ww. artykułu dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków. Jednakże, stosownie do art. 6 ust. 5 ustawy, moc dowodowa takich oświadczeń jest uzależniona od spełnienia następujących przesłanek: 1) muszą one zostać złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, 2) świadkowie muszą być osobami, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej, oraz nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Minister zauważył, że ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Zgodnie z art. 7 ustawy wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 ustawy. Pozytywna ocena ww. przesłanek następuje w drodze postanowienia. W przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Minister wskazał, że w przedmiotowej sprawie W. K., pomimo wezwań Wojewody [...] oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, nie uzupełnił wniosku o dokumenty potwierdzające spełnienie przesłanek koniecznych do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Skarżący nie przedłożył zwłaszcza dowodów wykazujących następstwo prawne po współwłaścicielach pozostawionej nieruchomości, jak tego wymaga art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy Minister stwierdził, że organy administracji zobowiązane są do pomocy stronom postępowania, jednakże nie spoczywa na nich obowiązek udowodnienia posiadania przez ubiegających się lub ich poprzedników prawnych prawa własności lub pozostawienia nieruchomości, a tym samym potwierdzenia prawa do rekompensaty. Obowiązek poszukiwania dowodów obarcza stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Jeżeli wniosek nie spełnia wymogów określonych w ust. 1-3 art. 6 ustawy wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków, w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Tymczasem W. K. nie wykazał odpowiedniej inicjatywy w wyjaśnieniu okoliczności faktycznych, na które się powołuje. Okoliczność dziedziczenia potwierdza prawomocne postanowienie sądu w przedmiocie nabycia spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Dlatego też nie jest możliwe, aby organ administracji dokonywał samodzielnie ustaleń w tej kwestii na podstawie znajdujących się w aktach dokumentów lub informacji udzielanych przez stronę. Organy administracji nie mają interesu w ustaleniu prawa do spadku, co wyklucza wszczęcie przez nie samodzielnie postępowania na rzecz strony, która z racji posiadania tego interesu jest jedynym uprawnionym do wszczęcia postępowania spadkowego. Wojewoda [...] umożliwił stronie uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały przesłanki, którymi kierował się organ I instancji odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty. Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] czerwca 2018 r. W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że przedstawił wszelkie dokumenty oraz świadków stwierdzających tożsamość jego rodziców, mieszkających do 1939 r. należących do II RP. Świadkowie I. i K. S. znali rodziców skarżącego. Skarżący z trudem ich odnalazł i poniósł koszty, aby mieć jakąkolwiek pamiątkę po rodzicach, co teraz idzie na marne. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Sąd podziela stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że taka okoliczność jak nabycie spadku po właścicielach pozostawionej nieruchomości należy do przesłanek materialnoprawnych, których nieudowodnienie skutkuje wydaniem przez właściwego wojewodę decyzji odmawiającej przyznania prawa do rekompensaty. Jest to typowa przesłanka materialnoprawna, którą wnioskodawca musi udowodnić wraz z wniesieniem wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy) lub na wezwanie właściwego wojewody (art. 6 ust. 6 ustawy). Brak możliwości ustalenia spadkobierców po właścicielach pozostawionego mienia w toku postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty uniemożliwia bowiem organowi rozpatrzenie sprawy i wydanie pozytywnej dla strony decyzji. Wojewoda jest bowiem zobligowany do zawiadomienia o toczącym się postępowaniu wszystkich stron (art. 61 § 4 kpa) i zapewnienia im udziału w każdym stadium postępowania, w tym wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji (art. 10 § 1 i art. 81 kpa). Pominięcie strony w postępowaniu może stanowić przyczynę wznowienia postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty (art. 145 § 1 pkt 4 kpa). Z kolei decyzja przyznająca prawo do rekompensaty musi zawierać wskazanie osoby lub osób, którym potwierdza się prawo do rekompensaty, co wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. W przypadku śmierci właścicieli pozostawionych nieruchomości tymi osobami uprawnionymi do rekompensaty mogą być tylko ich spadkobiercy (art. 3 ust. 2 ustawy). Tymczasem z akt sprawy wynika, że Wojewoda [...] kilkakrotnie wzywał W. K. (pisma z [...] czerwca 2012 r., [...] grudnia 2012 r., [...] kwietnia 2014 r.) o przedłożenie wszystkich wymaganych ustawą dokumentów, w tym potwierdzających nabycie spadku po A. i L. K.. Skarżący oświadczył, że było przeprowadzone postępowanie spadkowe po jego rodzicach (protokół przesłuchania strony z [...] października 2014 r.), jednakże nie przedłożył stosownego prawomocnego postanowienia sądu spadku stwierdzającego nabycie przez niego spadku po A. i L. K.. Mimo uwzględnienia przez organ odwoławczy wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania (postanowienie z [...] kwietnia 2015 r.) i wezwania do przedłożenia dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po właścicielach pozostawionej nieruchomości (pismo z [...] kwietnia 2018 r.) W. K., także w postępowaniu odwoławczym, nie przedłożył żądanego dokumentu. Skoro więc art. 6 ustawy nakłada na wnioskodawcę ciężar udowodnienia w postępowaniu okoliczności potwierdzających zasadność wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty, a wnioskodawca, mimo wezwań organów, nie przedłożył wszystkich wymaganych ustawą dokumentów, to obowiązkiem Wojewody [...] było wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do rekompensaty. Wobec niespełnienia przez W. K. wymogu z art. 3 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy, tj. nieudowodnienia faktu bycia spadkobiercą po A. i L. K. Wojewoda [...] był zobowiązany do zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy, co też organ ten uczynił wydając decyzję z [...] grudnia 2014 r., co zasadnie zaakceptował Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w zaskarżonej decyzji. Nie było bowiem zasadne zawarte w skardze twierdzenie W. K., że do sprawy przedłożył wszystkie wymagane dokumenty. Z akt sprawy wynika, że brak w aktach administracyjnych dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po właścicielach nieruchomości pozostawionej w miejscowości [...]. Skarżący pomija to, że nabycie spadku nie może być udowodnione za pomocą zeznań świadków. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku, czego skarżący nie uczynił, mimo wielokrotnych wezwań organów obu instancji. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.