I SA/Wa 1543/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Maria Tarnowska (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi Z. z siedzibą w O. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wstrzymania rozbiórki 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego Z. z siedzibą w O. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. spółka jawna z siedzibą w O. przy ul.[...], z dnia [...] maja 2009 r. (data wpływu: 16 czerwca 2009 r.), od decyzji [...] Konserwatora Zabytków, działającego z upoważnienia Prezydenta W., z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], nakazującej wyżej wymienionej wstrzymać roboty budowlane rozbiórkowe, prowadzone na terenie Zespołu budynków kolejowych, położonych w W. przy ul. [...] oraz nadającej tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podał, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków, w wyniku postępowania administracyjnego prowadzonego z urzędu, decyzją z dnia [...] maja 2009 r. wpisał do rejestru zabytków budynek [...] r., położony w W. przy ul. [...], wraz z terenem otoczenia odpowiadającego obszarowi działki, w granicach opisanych i określonych w załączniku graficznym, stanowiącym integralną część tej decyzji. Organ pierwszej instancji nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. [...] Konserwator Zabytków w tym samym dniu zaskarżoną decyzją nr [...], nakazał Z. spółka jawna z siedzibą w O. przy ul. [...], wstrzymać roboty budowlane rozbiórkowe, prowadzone na terenie Zespołu [...] oraz nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Powyższa decyzja została ogłoszona ustnie w obecności kierownika budowy i wykonawcy, a z czynności tej sporządzono protokół. Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji odwołał się użytkownik wieczysty przedmiotowej nieruchomości – Z. spółka jawna zarzucając w odwołaniu, iż "kompetencja organu do wydania takiej decyzji jest uzależniona od spełnienia dwóch warunków: 1) istnienia w obrocie prawnym ostatecznej lub wykonalnej decyzji o wpisaniu budowli do rejestru zabytków, 2) prowadzenia w stosunku do takiej budowli robót budowlanych bez pozwolenia konserwatora lub z naruszeniem warunków takiego pozwolenia. W ocenie skarżącego, żaden z tych warunków w sprawie nie wystąpił. Ponadto w odwołaniu zarzucono organowi pierwszej instancji "pozbawione podstaw prawnych" ogłoszenie ustne zaskarżonej decyzji. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, iż w zaskarżonej decyzji wskazano jako podstawę prawną art. 43 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję o wstrzymaniu wykonanych bez jego pozwolenia lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru lub w jego otoczeniu. Istotą decyzji z art. 43 ustawy jest zatem nakazanie zaniechania działań bezprawnych. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podał, iż decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] wpisującej do rejestru zabytków budynek parowozowni wraz z terenem otoczenia w granicach działki nr ew. [...] został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, stosownie do art. 108 kpa, i stwierdził, że decyzja ta była wykonalna, pomimo że nie stała się ostateczna. Jednocześnie, jak stwierdził organ, z materiału dowodowego sprawy, w tym z dokumentacji fotograficznej wynika, że wbrew temu co twierdzi skarżący, prace rozbiórkowe trwały także w dniu 6 maja 2009 r. po godzinie 9.56, kiedy to kierownik budowy otrzymał decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o objęciu przedmiotowego obiektu ochroną konserwatorską z rygorem natychmiastowej wykonalności, a także pomimo ogłoszonej ustnie zaskarżonej decyzji [...] Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], nakazującej ww. Spółce wstrzymać roboty budowlane rozbiórkowe, z rygorem natychmiastowej wykonalności. Zdaniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego należy zgodzić się ze skarżącym, że dla ustalenia daty wejścia do obrotu prawnego decyzji administracyjnej istotne jest ustalenie, kiedy ta decyzja została skutecznie doręczona. W niniejszej sprawie nie można uznać, by decyzja [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] weszła do obrotu prawnego w dniu 6 maja 2009 r. o godz. 9.56, kiedy to kierownik budowy otrzymał tę decyzję, bowiem kierownik budowy nie jest stroną tego postępowania, a nieruchomość przy ul. [...] w W. nie stanowi siedziby Z. spółka jawna. Powyższa kwestia, zdaniem organu, nie ma jednak wpływu na zmianę rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, gdyż stosownie do art. 46 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, organ ochrony zabytków ma możliwość wstrzymania prac przy zabytku niewpisanym do rejestru. Istotą decyzji z art. 46 ustawy jest bowiem zaniechanie działań, które mogą mieć negatywny wpływ na zabytek, choć bezprawne nie są. Możliwość taka istnieje tylko wtedy, jeżeli zabytek ten spełnia warunki uzasadniające dokonanie wpisu do rejestru i dotyczy trzech kategorii działań: prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych. Należy więc, zdaniem organu stwierdzić, iż w niniejszej sprawie obie wskazane przesłanki zostały spełnione, bowiem prowadzone roboty budowlane - rozbiórkowe stanowiły zagrożenie dla wartości zabytkowego budynku parowozowni, nadto budynek ten był przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie objęcia obiektu ochroną konserwatorską poprzez wpis o rejestru zabytków. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, iż w ocenie organu odwoławczego rozpatrywana decyzja [...] Konserwatora Zabytków nie narusza prawa i jest zgodna z powinnością organów ochrony zabytków, umocowaną w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ponieważ organ pierwszej instancji miał bowiem podstawy prawne - art. 46 ustawy - do wstrzymania prowadzonych prac przy obiekcie położonym przy ul. [...] w W., a w myśl art. 4 pkt 2 ustawy, ochrona zabytków polega w szczególności na zapobieganiu przez organy administracji publicznej zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości. Jednocześnie, w ocenie organu odwoławczego, rygor natychmiastowej wykonalności został zasadnie i prawidłowo nadany zaskarżonej decyzji, stosownie do art. 108 kpa, zgodnie z którym, decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. Z istoty decyzji wydanej na podstawie art. 43 czy też na podstawie art. 46 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika bowiem, że powinna być ona wykonana natychmiast, tzn. adresat decyzji powinien wstrzymać prowadzone działania przy zabytku niezwłocznie po otrzymaniu tej decyzji. Przyjęcie innego założenia czyniłoby instytucję wstrzymywania prowadzonych przy zabytku działań bezprzedmiotową. Ponadto, zdaniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ponieważ czas jest istotnym czynnikiem w przypadku decyzji wydawanych zarówno na podstawie art. 43 jak i art. 46 ww. ustawy, dopuszczalne w takiej sytuacji jest wydanie decyzji wstrzymującej działania przy zabytku niezwłocznie po ich stwierdzeniu, bez uprzedniego zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania. Z uwagi na fakt, że działanie takie stanowi odstąpienie od zasady czynnego udziału strony w całym postępowaniu, przyczyny odstąpienia od tej zasady, zgodnie z art. 10 § 3, zostały przez [...] Konserwatora Zabytków prawidłowo utrwalone w aktach sprawy w drodze adnotacji oraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego ogłoszenia ustnie zaskarżonej decyzji, wyjaśnił, że adresatem decyzji wstrzymującej prace przy zabytku powinien być podmiot, który faktycznie prace prowadzi. Nie jest przy tym istotne, czy podmiot ten posiada tytuł prawny do zabytku, czy też tytułu takiego nie posiada. Z akt sprawy wynika, że rozpatrywana decyzja została przez organ pierwszej instancji ogłoszona ustnie w obecności kierownika budowy i wykonawcy, a z czynności tej sporządzono protokół. Działanie takie jest zgodnie z przepisem art. 109 § 2 kpa, w zw. z art. 14 § 2 kpa, w myśl którego, decyzja może być stronom ogłoszona ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. W niniejszej sprawie taka sytuacja nastąpiła. Organ podkreślił również, że brak jest negatywnych przesłanek do ogłoszenia ustnie decyzji w sprawie niniejszej, gdyż żaden przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie - żaden przepis ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie wyłącza możliwości zastosowania ww. trybu doręczenia stronom decyzji, jak również nie zostaje w ten sposób naruszony interes prawny skarżącego - wręcz przeciwnie, jest w jego interesie jak najszybsze powzięcie informacji o konieczności zaniechania działań, które zagrażają wartościom zabytkowym budynku. Skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Z. spółka jawna [...], i domagał się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z [...] maja 2009 r.[...]. Strona skarżąca zarzuciła, iż pogląd prawny organu odwoławczego jest wadliwy z następujących powodów. (1) Postępowanie prowadzone w oparciu o art. 43 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest innym postępowaniem niż postępowanie prowadzone w oparciu o art. 46 tej ustawy, niezależnie od tego, że decyzje rozstrzygające każde z tych postępowań mogą zawierać nakazy identycznej treści. Odmienność tych postępowań, wynikająca z odmienności przesłanek wydawania kończących je rozstrzygnięć, oznacza, że wszczęcie jednego z nich jest wszczęciem określonej sprawy administracyjnej, w której – zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania - dwie instancje oceniają spełnienie się warunków do wydania danej decyzji administracyjnej. Tożsamość nakazów, jakie mogą kończyć postępowanie wszczęte na podstawie art. 43 ust. 2 oraz postępowanie wszczęte na podstawie art. 46 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie zmienia faktu, że są to odrębne postępowania, i rozstrzygnięcie, którego dokonał Minister jest niedopuszczalne, ponieważ będąc organem odwoławczym, wydał decyzję w sprawie, w której nie została w ogóle wydana decyzja przez organ pierwszej instancji, co stanowi, zdaniem strony skarżącej, sankcjonowane przez art. 156 § 1 pkt 1 kpa naruszenie przez Ministra przepisów o właściwości. (2) Postępowanie prowadzone w oparciu o art. 43 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest postępowaniem prowadzonym zawsze jako następstwo naruszenia prawa, natomiast decyzja wydana w oparciu o art. 46 tej ustawy – zwykle nie jest następstwem naruszenia prawa. Strona, która – jak w niniejszej sprawie – nie dopuściła się naruszenia prawa, musi mieć prawo do potwierdzenia zgodności z prawem swojego działania przez usunięcie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej, która takie naruszenie stwierdza, a rozstrzygnięcie dokonane przez Ministra takiego prawa stronę pozbawia. (3) Inna jest przesłanka dopuszczalności postępowania prowadzonego w oparciu o art. 43 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, inna - prowadzonego w oparciu o art. 46 tej ustawy. Tą przesłanką jest decyzja o wpisie do rejestru zabytków, która pojawiła się po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, a przed wydaniem decyzji przez organ drugiej instancji. (4) Wadliwość utrzymania decyzji organu pierwszej instancji w mocy i zmiana podstawy prawnej jej wydania przez organ drugoinstancyjny (co w istocie oznacza rozstrzygnięcie przez organ odwoławczy innego postępowania niż to, które zostało wszczęte przez organ pierwszej instancji) staje się także widoczna, kiedy trzeba rozstrzygnąć problemy daty, od której należałoby liczyć termin zawarty w art. 46 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, czy datą tą byłoby wydanie decyzji przez [...] Konserwatora Zabytków czy przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi organ powołaną podstawą prawną. 2. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest utrzymanie w mocy decyzji nakazującej wstrzymać roboty budowlane rozbiórkowe, prowadzone na terenie Zespołu [...]. Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy decyzję [...] Konserwatora Zabytków, działającego z upoważnienia Prezydenta [...], z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] nakazującą wstrzymać roboty budowlane rozbiórkowe, prowadzone na terenie Zespołu budynków kolejowych, położonych w W. przy ul. [...] oraz nadającą tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. 3. Decyzja pierwszoinstancyjna z dnia [...] maja 2009 r., wydana na podstawie art. 43 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.), nakazała stronie skarżącej – Z. spółka jawna [...], z siedzibą w O. – wstrzymać roboty budowlane rozbiórkowe, prowadzone na terenie Zespołu [...], i decyzji tej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z art. 43 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję o wstrzymaniu wykonywanych bez jego pozwolenia lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru lub w jego otoczeniu. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że w dniu 6 kwietnia 2009 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wpisania do rejestru zabytków Zespołu budynków kolejowych położonych w W. przy ul. [...], a w dniu [...] maja 2009 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał decyzję nr [...] w sprawie wpisania do rejestru zabytków budynku parowozowni, położonego w W. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając jako organ drugiej instancji, decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, przy czym, decyzję wydał w oparciu o art. 46 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Przepis ten stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję o wstrzymaniu robót budowlanych przy zabytku niewpisanym do rejestru, jeżeli zabytek ten spełnia warunki uzasadniające dokonanie wpisu do rejestru. W tej sytuacji należy więc stwierdzić, iż decyzja pierwszoinstancyjna została wydana na podstawie art. 43 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, natomiast decyzja drugoinstancyjna została wydana na podstawie art. 46 tej ustawy, oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. 4. Zgodnie z art. 15 kpa, postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, co oznacza, że sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy w pierwszej instancji, a następnie w drugiej instancji. Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, i konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, lecz ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (B. Adamiak, J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2008, s. 100 i nast.). Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Oznacza to, że powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest identyczne z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji organu pierwszej instancji, zarówno pod względem zgodności z prawem, jak również ze względu na celowość i słuszność rozstrzygnięcia. Utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji jest utrzymaniem w mocy rozstrzygnięcia, czyli osnowy, zawartego w tej decyzji. W rozstrzygnięciu organ administracji publicznej wyraża wolę załatwienia sprawy w określony sposób. 5. Należy przyznać rację stronie skarżącej, iż warunkiem wydania decyzji na podstawie o art. 43 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest istnienie w obrocie prawnym ostatecznej lub natychmiast wykonalnej decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków obiektu, w którym prowadzone są roboty budowlane. Bezsporne w sprawie jest, że w dniu wydania decyzji przez organ pierwszoinstancyjny, tj. w dniu [...] maja 2009 r. nie było w obrocie prawnym decyzji o wpisaniu obiektu do rejestru zabytków, jednakże decyzja ta, również z dnia [...] maja 2009 r. zaopatrzona w rygor natychmiastowej wykonalności dotarła do strony w dniu 7 maja 2009 r. (str. 2 skargi). Pozwala to stwierdzić, że w dniu wydania decyzji drugoinstancyjnej, utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji, zabytek był wpisany do rejestru zabytków, a zatem zostały spełnione przesłanki z art. 43 pkt 2 ustawy, chociaż organ odwoławczy wydał decyzję w oparciu o art. 46 ustawy, a nie art. 43 pkt 2. Art. 46 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przyznaje wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków możliwość wydania decyzji o wstrzymaniu robót budowlanych (decyzja uznaniowa) przy zabytku niewpisanym do rejestru, jeżeli zabytek ten spełnia warunki uzasadniające dokonanie wpisu do rejestru. Oba przepisy, zarówno art. 43 jak i art. 46 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami znajdują się w rozdziale 4 ustawy – Nadzór konserwatorski. Zgodnie z art. 38 ust. 1 tej ustawy, nadzór konserwatorski oznacza prowadzenie przez wojewódzkiego konserwatora zabytków kontroli przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Roboty budowlane, w myśl art. 3 pkt 8 tej ustawy, oznaczają zaś roboty budowlane w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego, podejmowane przy zabytku lub w otoczeniu zabytku. 6. Skoro, jak wcześniej na podstawie art. 15 kpa wskazano, postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, i rolą organu drugiej instancji jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, obowiązkiem organu drugiej instancji – Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego będzie, stosownie do tego przepisu, ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, biorąc pod uwagę, że istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu pierwszej instancji. Oznacza to, że ustalenia faktyczne ma dokonywać zarówno organ instancji jak i organ drugiej instancji. Skoro organ odwoławczy rozstrzyga sprawę merytorycznie, a zatem ma nie tylko prawo ale i obowiązek prowadzić własne postępowanie dowodowe. Zrealizowanie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć różnych organów, lecz zakłada ich podjęcie w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. 7. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.