I SA/Wa 1553/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania M. C. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskiem z dnia 21 października 2009 r., uzupełnionym wnioskiem z dnia 30 listopada 2009 r. złożonym na urzędowym formularzu, M. C. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze swojej skargi na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem K. oraz pełnoletnią córką E. Skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów. Mąż jej natomiast utrzymuje się z [...] i uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] zł. Córka uzyskuje dochody ([...]) w kwocie [...] zł miesięcznie. Skarżąca podała, że nie posiada oszczędności pieniężnych i znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Ponadto w piśmie z dnia 5 stycznia 2010 r. M. C. oświadczyła, że oboje z mężem nie posiadają rachunków bankowych. Do pisma dołączyła kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego potwierdzającego, że w 2008 r. nie uzyskała żadnych dochodów, kopię zaświadczenia z [...] marca 2009 r. o zarejestrowaniu jej jako osoby bezrobotnej, kopę zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego o osiągniętym w 2008 r. przez męża skarżącej dochodzie w łącznej kwocie [...] zł, kopię świadectwa pracy męża, z którego wynika, że umowa o pracę została z nim rozwiązana w dniu [...] lutego 2009 r., kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego o osiągniętym przez córkę w 2008 r. dochodzie w łącznej kwocie [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego córki obejmujący okres od 5 do 12 października 2009r., z którego wynika, że w okresie tym na jej rachunek wpłynęła łącznie kwota [...] zł (z czego część przelewów dokonywana była z innego należącego do córki konta). Ponadto skarżąca dołączyła kopię faktury za energię elektryczną za okres od 26 września do 23 listopada 2009 r. na kwotę [...] zł, oraz kopię dokumentu zawierającego zestawienie opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego na łączną kwotę [...] zł miesięcznie. Powyższy wniosek został rozpoznany – wydanym przez referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - postanowieniem z dnia 18 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1553/09, którym odmówiono przyznania M. C. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sygn. akt I SA/Wa 1553/09 Postanowienie zostało doręczone wnioskodawczyni w dniu 8 lutego 2010 r., co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru. W dniu 15 lutego 2010 r. M. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw na wyżej wymienione postanowienie. W sprzeciwie tym podała, iż błędnie ustalono stan faktyczny dotyczący możliwości finansowych skarżącej, gdyż zgodnie z orzecznictwem dzieci nie są obowiązane ponosić kosztów procesu prowadzonego przez rodzica. Wskazała, iż kwota jaką podał sąd jest miesięcznym dochodem córki, który w innych miesiącach bywa znacznie niższy bądź "jest 0". Roczne dochody są średnią zarobków. Powołane drugie konto jest zadłużeniem córki stanowiącym limit kredytowy, który zobowiązana jest spłacać. Wskazała na orzecznictwo, zgodnie z którym "nie sposób oczekiwać czynienia oszczędności od osoby, której dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych". Podkreślił, że prawo pomocy powinno obejmować osoby żyjące w ubóstwie do których zalicza się osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Dodała, iż z powodu zdarzeń losowych i sytuacji rodzinnej nie może ponieść kosztów sądowych, na które składają się też koszty innych postępowań na skutek naruszenia prawa przy [...]. Celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej możliwości płatniczych, pismem z dnia 19 marca 2010 r Sąd wezwał skarżącą do przedłożenia: dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów i wskazujących oraz potwierdzających wysokość wydatków oraz wyciągów i wykazów z rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych) z okresu ostatnich 3 miesięcy posiadanych przez M. C. a także przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Nadto Sąd zwrócił się o podanie czy syn K. C. pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym oraz o wskazanie aktualnej kwoty zadłużenia córki E. C. W dniu 20 kwietnia 2010 r. wpłynęło do tutejszego Sądu pismo M. C. w którym podała, ze syn K. nie jest zameldowany i nie mieszka z rodziną. Wskazała, iż jedynie E. C. posiada konto gdzie wpływają jej dochody jednak w aspekcie rocznym są one niższe gdyż [...]. Dodała, że córka uzyskała kartę kredytową na kwotę [...] zł jednak część już spłaciła, lecz w okresie letnim ponownie będzie korzystała z dozwolonego Sygn. akt I SA/Wa 1553/09 debetu. Do pisma skarżąca załączyła: PIT-11 K. C. z którego wynika, iż w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 2 lutego 2009 r. uzyskał on dochód [...] zł, Pit-11 E. C. z którego wynika, że w okresie 1 stycznia 2009 r. 31 grudnia 2009 r. uzyskała ona dochód [...] zł (płatnik [...]), zaświadczenia wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego dotyczące dochodu podlegającego podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych – z których wynika, iż w roku podatkowym 2008 dochód M. C. wyniósł [...] zł, dochód K. C. wyniósł [...] zł. a dochód E. C. wyniósł [...] zł, przedstawione już uprzednio Sądowi zaświadczenie z dnia [...] marca 2009 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w P. zawierające informację, iż M. C. nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych w/w Urzędu, kopię faktury za okres od 27 stycznia 2010 r. do 24 marca 2010 r. za energię elektryczną i usługi dystrybucji na kwotę [...] zł oraz ksero dokumentu z dnia [...] lutego 2010 r. dotyczącego opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego (wynoszą prawie [...] zł miesięcznie), wyciąg z rachunku bankowego E. C. z którego wynika, iż w okresie od 12 stycznia 2010 r. do 22 stycznia 2010 r. na rachunek wpłynęło [...] zł. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Prawo pomocy zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) może być przyznane osobie fizycznej na jej wniosek. Według art. 245 § 1 w/w ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Zauważyć należy, że Sygn. akt I SA/Wa 1553/09 instytucja prawa pomocy przewidziana ww. przepisami stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w swoich koniecznych kosztach utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Przy czym to wnioskodawca musi wykazać brak możliwości zabezpieczenia środków niezbędnych do prowadzenia procesu przez własne oszczędności. Takiego braku możliwości wnioskodawczyni nie wykazała. Ponadto zauważyć należy, iż na obecnym etapie postępowania koszty sądowe ograniczają się w zasadzie do uiszczenia przez stronę wpisu od skargi w wysokości [...] zł. W niniejszej sprawie M. C. wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak również nie wykazała, że nie jest w stanie ich ponieść w pełnej wysokości bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania. Przede wszystkim nie przedstawiła pełnej informacji pozwalającej na ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej, w tym tak istotnych z tego punktu widzenia dokumentów jak aktualne dokumenty dotyczące dochodu uzyskiwanego przez córkę i męża. Przedstawione przez nią w odpowiedzi na wezwanie Sądu dokumenty dotyczą lat 2008 i 2009 (jedynie wyciąg z rachunku bankowego E. C. jest z 2010 r., lecz z okresu od 12 do 22 stycznia), a więc nie potwierdzają obecnego stanu dochodów pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym rodziny. W tej sytuacji, Sąd uznał, że nie sposób przyjąć, iż nadesłane dokumenty, w tym zaświadczenia o dochodach uzyskanych w roku 2008 r. stanowią odzwierciedlenie dochodów rodziny uzyskiwanych obecnie czyli w 2010 r. Jednakże analiza przedstawionych dotychczas niepełnych informacji dotyczących sytuacji materialnej istniejącej we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącej, nie uzasadnia oceny, że uiszczenie tytułem wpisu od skargi kwoty [...] zł. leży poza zakresem jej możliwości płatniczych. Uznając nawet, że dochód trzyosobowej rodziny wynosi – stosownie do wskazania strony we wniosku - miesięcznie łącznie [...] zł, przy wykazanych wydatkach na poziomie ok. [...] zł (obejmujących opłaty za lokal mieszkalny i energię elektryczną) to jest ona w stanie, przy ograniczeniu własnych Sygn. akt I SA/Wa 1553/09 wydatków, zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia wpisu od skargi, bez ryzyka zagrożenia uszczerbkiem w kosztach niezbędnego utrzymania. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że wnioskodawczyni wykazała, iż poniesienie przez nią (przy wsparciu prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe rodziny) kosztów wpisu od skargi, może stwarzać realne zagrożenie dla jej ekonomicznej egzystencji oraz ekonomicznej egzystencji pozostałych członków rodziny. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.