I SA/Wa 1554/23
WyrokWSA w Warszawie2023-12-19
Skład orzekający: Magdalena Durzyńska, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Kamil Kowalewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z mocy prawa, na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., narusza zasady konstytucyjne, w tym zasadę nieretroakcji i prawo własności, gdy postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie tej ustawy?Ratio decidendi
Sąd uznał, że umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. jest zgodne z prawem, nawet jeśli postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie tej ustawy. Sąd stwierdził, że ustawodawca, wprowadzając nowelizację, działał w celu dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego i miał prawo ograniczyć czasowo możliwość dochodzenia praw, co uzasadniało wprowadzenie 30-letniego terminu. Zastosowanie przepisu nie narusza zasady proporcjonalności i innych zasad konstytucyjnych, a prymat należy dać zasadzie stabilizacji porządku prawnego.Stan faktyczny
H. S. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji z 1964 r. dotyczącej przejęcia gruntów na własność Państwa. Wojewoda Podkarpacki umorzył postępowanie z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., wskazując, że decyzja z 1964 r. została ogłoszona w 1965 r., a wniosek o stwierdzenie nieważności z 2009 r. nie został zakończony przed 16 września 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji RP i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w tym zasadę nieretroakcji i prawo własności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 czerwca 2023 r. nr DNI.gn.625.93.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 6 czerwca 2023 r. nr DNI.gn.625.93.2022 utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 8 czerwca 2022 r. nr N-VI.7533.1.2.2020 stwierdzającą, że postępowanie w sprawie stwierdzenie nieważności w części decyzji dotyczącej przejęcia na własność Państwa gruntów uległo umorzeniu z mocy prawa.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
H. S. wnioskiem z 24 września 2009 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Przemyślu z 13 maja 1964 r. nr RLV-84a/9/63, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa gruntów od B. S., ozn. działkami nr [...]. Decyzja ta została wydana na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na rzecz Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318), zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 404) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339).
Wojewoda Podkarpacki decyzją z 8 czerwca 2022 r. stwierdził, że postępowanie wszczęte z wniosku H. S. zostało umorzone z mocy prawa, z dniem 16 września 2021 r.
H. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę wskazał, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491). Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Dlatego wystąpienie przyczyny umorzenia postępowania z mocy samego prawa powinno znaleźć odzwierciedlenie w formalnej czynności decyzyjnej organu, jaką jest decyzja administracyjna.
Organ zaznaczył, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że postępowanie wszczęte na wniosek skarżącego należy do kategorii spraw, do których odnosi się ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. Decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Przemyślu z 13 maja 1964 r. została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie nr 5 z dnia 5 maja 1965 r. pod pozycją 25. Taki sposób ogłaszania orzeczeń przewidywały przepisy rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 37, poz. 271) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416).
Minister wskazał, że uregulowania zawarte w tych rozporządzeniach przewidywały, że władza, która wydała decyzję o przejściu mienia na własność Państwa, ogłaszała ją w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywieszała równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie było położone. Za datę doręczenia decyzji uważało się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło jej ogłoszenie. Skoro więc kwestionowana przez skarżącego decyzja została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie w dniu 5 maja 1965 r. to za datę doręczenia tej decyzji należy uznać 4 czerwca 1965 r.
Organ nadzoru podkreślił, że ustalając datę wszczęcia postępowania, należy mieć na uwadze art. 61 § 3 k.p.a., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek H. S. o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Przemyślu z 13 maja 1964 r. wpłynął do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu 28 września 2009 r. (por. prezentata wpływu na wniosku), a następnie został przekazywany zgodnie z właściwością. Dniem wszczęcia postępowania jest więc 28 września 2009 r.
Tym samym, skoro decyzja PPRN w Przemyślu z 13 maja 1964 r. została ogłoszona, zaś wniosek z 24 września 2009 r. o stwierdzenie nieważności tej decyzji nie doprowadził do zakończenia postępowania przed dniem 16 września 2021 r., to ziściły się przesłanki do umorzenia z mocy prawa postępowania, na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. Z tego powodu (jak słusznie stwierdził organ pierwszej instancji) postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji.
Minister zaznaczył, że z brzmienia art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. wynika, że umorzeniu podlega postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, które nie zostało zakończone ostateczną decyzją (a więc całe postępowanie przed organami obu instancji). Bezprzedmiotowe jest zatem zarówno postępowanie pierwszej instancji, jak i postępowanie odwoławcze, co uzasadnia utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody Podkarpackiego z 8 czerwca 2022 r.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że Wojewoda błędnie zastosował art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. i wadliwie uznał, że są podstawy do umorzenia postępowania, w sytuacji, gdy postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie tego przepisu, organ wyjaśnił, że ustawodawca w ustawie z dnia 11 sierpnia 2021 r. nie przewidział żadnych wyjątków ograniczających stosowanie ustawy. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. organy działają na podstawie i w granicach prawa. Tożsama zasada wyrażona została w art. 6 k.p.a. Przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. stanowiący, że umorzeniu podlega postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jest przepisem prawa obowiązującym, a więc zarówno Wojewoda, jak i Minister muszą uwzględnić ten przepis przy wydawaniu decyzji. Organy administracji publicznej nie mają możliwości odmówienia zastosowania obowiązującego przepisu prawa.
Minister uznał jednocześnie, że skierowanie decyzji organu pierwszej instancji do osób, które nie wykazały, że są spadkobiercami B. S., nie uzasadnia jej uchylenia, ponieważ decyzja ta ma charakter deklaratoryjny, tj. potwierdza to, co już nastąpiło z mocy prawa. Decyzja ta nie przyznaje żadnych uprawnień, ani żadnych obowiązków. Informuje jedynie o stanie, który zaistniał niezależnie od woli organu.
H. S. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając, że jest ona wadliwa oraz, że w sprawie zaistniały podstawy do zwrotu nieruchomości lub wypłaty odszkodowania.
W piśmie z 19 sierpnia 2023 r. uzupełniającym skargę skarżący zarzucił naruszenie ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie, naruszenie zasady proporcjonalności i równości stron, wynikających z Konstytucji RP a także naruszenie praw skarżącego do sprawiedliwego i rzetelnego procesu, wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasadzenie kosztów postępowania.
Skarżący podkreślił, że kwestia przedawnienia roszczenia była przedmiotem orzecznictwa NSA, który wyjaśnił na jakich zasadach funkcjonują terminy przedawnienia oraz kiedy możliwe jest wystąpienie z zarzutem przedawnienia w toku postępowania administracyjnego. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Tymczasem ani w ustawach gruntowych z 1958 r. i z 1985 r. jak również w obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami takiego ogólnego przepisu nie zamieszczono. Powyższe oznacza zatem, że nawet gdy sama instytucja odszkodowawcza ma charakter cywilny i generalnie roszczenie odszkodowawcze podlega rygorom, zawartym w przepisach art. 17-125 k.c., to jednak w sytuacji, gdy jest ono ustalone w postępowaniu administracyjnym, te zasady nie obowiązują, gdyż brak jest stosownej regulacji prawnej, dlatego dowodem też jest księga wieczysta Lwh. Procedura administracyjna nie przewiduje możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia i jest procedurą odrębną od procedury cywilnej. Nie ma zatem w procedurze administracyjnej możliwości zgłoszenia, przez zobowiązanego do zaspokojenia roszczenia, zarzutu przedawnienia roszczenia. W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy do czynienia tylko wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi (wyrok NSA z 14 lipca 2021 r., I OSK 950/21, LEX nr 3197133).
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie znajdował zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491) - zwanej dalej "ustawą zmieniającą". Ustawa ta weszła w życie 16 września 2021 r. Zgodnie ze wskazanym przepisem postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Z akt sprawy wynika, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Przemyślu z 13 maja 1964 r. została wydana na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na rzecz Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318), zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 404) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339).
Doręczenie decyzji nastąpiło w trybie przepisów rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 37, poz. 271) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). Przedmiotowe orzeczenie zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie nr 5 z dnia 5 maja 1965 r. pod pozycją 25. Za datę doręczenia należy uznać zatem 4 czerwca 1965 r.
Poza sporem jest, że wniosek o stwierdzenie nieważności omawianego orzeczenia zgłoszony 24 września 2009 r. nie został rozpoznany do dnia wejścia w życie wskazanej wyżej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem.
Powyższe oznacza zatem, że organ prawidłowo zastosował art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej.
Z treści skargi wynika, że Skarżący ma poczucie krzywdy wyrządzonej jego poprzednikowi prawnemu a następnie spadkobiercom. Uważa, że krzywda ta powinna zostać naprawiona, zarzuca organom naruszenie przepisów Konstytucji RP.
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że pozaprawne argumenty skargi wskazywane przez Skarżącego, bez względu na ich charakter i rozmiar ewentualnie doznanej przez jego rodzinę szkody, nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia dokonanego w sprawie.
Analizując natomiast istotę zaistniałego sporu Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty dotyczą naruszenia przez art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, przepisów art. 2, art. 21, art. 64 ust.1 i 2 oraz art. 77 ust.1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i prawa, zasady równości, zasady ochrony prawa własności, zasady wynagradzania szkód wyrządzonych przez niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej oraz reguły nieretroakcji.
Wskazać wobec tego należy, że sprawie niniejszej prokonstytucyjne argumenty skargi muszą być, zdaniem sądu, rozpatrywane w powiązaniu z argumentami zawartymi w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej.
Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że dokonana nowelizacja prawa miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62). Wyrokiem tym Trybunał uznał, że 156 § 2 k.p.a. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W treści uzasadnienia wyroku Trybunał wskazał, że wyrok stwierdzający niekonstytucyjność 156 § 2 k.p.a. w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie powoduje zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania 156 § 2 k.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Trybunał wskazał na konieczność dokonania wykładni156 § 2 k.p.a. w związku z 156 § 1 pkt 2 k.p.a. in fine k.p.a. nie tylko z uwzględnieniem zasady praworządności, przewidzianej w art. 7 Konstytucji, ale również z uwzględnieniem, wynikających z art. 2 Konstytucji, zasady pewności prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa. Z uwagi na zakres kontroli konstytucyjności, obejmujący pominięcie ustawodawcze, Trybunał nie przesądził o tym, czy właściwym sposobem realizacji tego postulatu jest przewidziany wówczas w 156 § 2 k.p.a. dziesięcioletni termin prekluzyjny, który ogranicza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych obarczonych niektórymi innymi wadami. To bowiem ustawodawca dysponuje swobodą w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych.
Art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej stanowi rozwiązanie ustawodawcze wskazanego wyżej problemu. Jego treść podyktowana jest założeniem, że dochodzenie praw przez obywatela nie ma charakteru absolutnego. W porządku prawnym od dawna nie jest kwestionowana konieczność ograniczenia czasowego w dochodzeniu praw. Realizują ją m. in. przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń, zasiedzenia czy przemilczenia. Ich sens sprowadza się do uregulowania sytuacji gdy uprawniony w określonym przez ustawodawcę czasie przysługujących mu praw nie realizuje i ich nie dochodzi.
Ostatecznie ustawodawca, realizując obowiązek wynikający ze stanowiska zaprezentowanego przez Trybunał Konstytucyjny w celu realizacji wskazanych przez ten Trybunał wartości konstytucyjnych, stanął na stanowisku, żeby wszelkie wady kwalifikowane jako "rażące naruszenia prawa" objęte zostały 30-letnim terminem przedawnienia. W uzasadnieniu projektu ustawy (druk: IX.1090)podkreślono, że jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze. Zdaniem ustawodawcy, uzasadnione jest również rozciągnięcie stosowania wprowadzonego ograniczenia na postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej.
Istotnym jest, że toczące się w dniu 16 września 2021 r. postępowania administracyjne niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem, które w myśl art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. zostały umorzone z mocy prawa, organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest formalnie "zamknąć" wydaniem orzeczenia, co oznacza, że musi wydać w tej materii deklaratoryjną decyzję administracyjną potwierdzającą umorzenie postępowania z mocy prawa.
W nawiązaniu do zarzutów skargi skoncentrowanych na niekonstucyjności przyjętego rozwiązania, wobec zastosowania retroaktywności zakwestionowanej normy, Sąd dostrzega, że dla jego subiektywnie postrzegających problem adresatów może ono budzić wątpliwości, co do zgodności z obowiązującą Konstytucją. W szczególności jako naruszające zasadę demokratycznego państwa prawa w powiązaniu z takimi wartościami jak pewność prawa i jego przewidywalność.
Analiza problemu prowadzi jednakże do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Trafnie podkreśla się, że acquis constitutionnel dopuszcza możliwość wprowadzenia przez ustawodawcę zarówno retroakcji, jak i retrospekcji. Rozważając kwestię relacji zasady lex retro non agit i zasady ochrony praw nabytych ( wyrok z 15 września 1998 r., K 10/98 oraz wyrok z 8 grudnia 2009 r., SK 34/08) Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie stawał bowiem na stanowisku, że potencjalnie może zaistnieć potrzeba ochrony wartości konstytucyjnych, która będzie uzasadniała odstępstwo od zasady nieretroaktywnego działania prawa, pod warunkiem, że to odstępstwo będzie podlegać ocenie z perspektywy celowości i proporcjonalności jego wprowadzenia.
Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej w całości aprobuje pogląd, że racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności, zasady zaufania obywatela do państwa, w tym zasady pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP oraz pozostałych zasad wymienionych w skardze mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego.
Potrzeba ograniczenia w czasie postępowań nieważnościowych uzasadniona jest faktem, że po upływie kilkudziesięciu latach od dnia wydania kwestionowanych decyzji znacznie utrudniona jest ich weryfikacja wobec niekompletności dostępnych akt.
Istotnym jest ponadto, że przed 1980 r. nie funkcjonowało sądownictwo administracyjne. Standardy orzecznictwa administracyjnego były znacznie niższe od obecnych, stanowiły odzwierciedlenie ówczesnych standardów prawnych i społecznych. Z obniżonymi standardami orzecznictwa administracyjnego skorelowane były przesłanki uznania za nieważne decyzji administracyjnych. Ówczesny art. 137 k.p.a. nie przewidywał jako przesłanki uznania decyzji za nieważną wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa jako podstawę nieważności wprowadzono dopiero od marca 1980r. Sąd podziela pogląd zawarty w orzeczeniu tutejszego sądu z 4 kwietnia 2022r. sygn. akt I SA/Wa 3182/21, że ocenianie według obecnych standardów prawnych i orzeczniczych legalności decyzji wydanych w zupełnie innych warunkach prawnych i społecznych, z perspektywy niedookreślonej przesłanki "rażącego naruszenia prawa" przez osoby piastujące stanowiska decyzyjne w organach administracji publicznej wypacza sens nadzoru administracyjnego. W cytowanym wyroku trafnie podniesiono także, że nieograniczona w czasie weryfikacja decyzji administracyjnych generuje ponadto znaczne koszty budżetowe, znacznie angażuje aparat administracyjny oraz sądownictwo i tym sensie jest sprzeczna z interesem publicznym.
Ze społecznego punktu widzenia istotna jest także ocena, że wskutek upływu od wydania decyzji administracyjnej kilkudziesięciu lat ich kontrola dokonywana jest z inicjatywy osób, które nie były adresatami tych decyzji i nie dotknęły ich w sposób bezpośredni skutki tych decyzji (np. osoby te nie poniosły uszczerbku ekonomicznego w postaci odebrania im własności nieruchomości).
Wskazane argumenty dowodzą, zdaniem sądu, że ustawodawca prawidłowo rozważył kwestię konstytucyjności przyjętego w ustawie zmieniającej rozwiązania prawnego , w szczególności respektując zasadę proporcjonalności i pozostałe zasady Konstytucji RP wymienione w skardze. W realiach tej konkretnej sprawy prymat należało dać zasadzie stabilizacji porządku prawnego wynikającego z indywidualnych aktów administracyjnych, które wywołały skutki wiele lat temu. Zasadę trwałości decyzji ostatecznych uzasadnia zasada bezpieczeństwa prawnego, wywodzona z ogólniejszej zasady demokratycznego państwa prawnego przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP. Trwałość decyzji wynika też z domniemania jej zgodności z prawem, a więc z - przewidzianej w art. 7 Konstytucji RP - zasady praworządności.
Powyższe przesądza, że kwestionowane w skardze rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zawisła sprawa o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej - w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa jest niezgodny z art. 2 art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust.2 a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu swojego wniosku Rzecznik podniósł, że jego zastrzeżenia budzi przyjęte w zaskarżonym przepisie rozwiązanie intertemporalne, które nakazuje umorzenie niektórych postępowań pozostających w toku. Powyższe oznacza, że w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacja z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to w takim przypadku strona będzie mogła żądać wznowienia niniejszego postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stosownie do treści art. 145 a k.p.a.
Zdaniem Sądu organ administracji prawidłowo zastosował zatem w sprawie obowiązujące przepisy prawa, co do których obowiązuje zasada domniemania ich konstytucyjności.
Biorąc pod uwagę powyższe i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło