I SA/Wa 1559/23

WyrokWSA w Warszawie2024-01-18

Skład orzekający: Bożena Marciniak, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Anna Milicka-Stojek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Wojewoda Mazowiecki prawidłowo odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uznając, że poprzedni właściciele utracili faktyczną możliwość władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r.?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że Wojewoda Mazowiecki prawidłowo ocenił, iż poprzedni właściciele nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią przed 5 kwietnia 1958 r., co wyklucza prawo do odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ocena ta opierała się na dowodach, w tym na opinii biegłego fotogrametry oraz dokumentach archiwalnych, które potwierdziły faktyczne zagospodarowanie nieruchomości przez osoby trzecie w okresie powojennym.
Stan faktyczny
A. T. wniósł o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie, która na mocy dekretu z 1945 r. przeszła na własność Skarbu Państwa. Organ pierwszej instancji i Wojewoda Mazowiecki odmówili przyznania odszkodowania, uznając, że nieruchomość nie była zabudowana na dzień wejścia w życie dekretu oraz że poprzedni właściciele utracili faktyczną możliwość władania nią przed 5 kwietnia 1958 r. Skarżący zarzucił błędną ocenę dowodów i zaniechanie dodatkowych czynności dowodowych.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę A. T. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 czerwca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z 25 stycznia 2023 r. o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Decyzją z 2 czerwca 2023 r., nr 2485/2023, Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania A. T., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z 25 stycznia 2023 r., nr [...], o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] ozn. hip. [...], która obecnie stanowi część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...] ozn. hip. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 powołanego wyżej dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. Jak wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z 26 listopada 1992 r. [...] tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości o pow. 157,762 sążni kw. zapisany był na W. R. i F. z D. w częściach równych niepodzielnie na mocy aktu kupna z 3 stycznia 1936 r. [...] oraz aktu z 15 grudnia 1942 r. [...]. Wnioskiem z 15 lipca 1948 r. F. R. wystąpiła o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Orzeczeniem administracyjnym z 19 grudnia 1961 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział [...] odmówiło W. i F. z D. małżonkom R. przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Wnioskiem z 18 września 2015 r., ponowionym wnioskiem z 21 czerwca 2019 r., A. T. (następca prawny dawnych właścicieli nieruchomości) wystąpił o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Decyzją z 25 stycznia 2023 r. Prezydent [...] odmówił A. T. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] ozn. hip. [...], która obecnie stanowi część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] obr. [...]. Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. T. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzją z 2 czerwca 2023 r. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z 25 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem Wojewody, organ pierwszej instancji dokonał błędnej interpretacji powołanego przepisu przyjmując, że dotyczy on wyłącznie odszkodowania za działkę zabudowaną bądź niezabudowaną. Powołując się na aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda podniósł, że w przypadku działki zabudowanej organ prowadzący postępowanie odszkodowawcze powinien badać zarówno przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 ustawy warunkujące przyznanie odszkodowania za budynek, jak i samą działkę gruntu. Organ odwoławczy wskazał, że pomimo wyraźnego stanowiska, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom jednorodzinny, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania, Prezydent zbadał przesłanki przewidziane zarówno dla nieruchomości zabudowanej budynkiem, jak i nieruchomości niezabudowanej. Oceniając stanowisko organu pierwszej instancji Wojewoda uznał, że biorąc pod uwagę wynikłą z działań wojennych skalę zniszczeń budynku przy ul. [...], nie można uznać aby wskazana nieruchomość była zabudowana na dzień wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, w tym zakresie organ pierwszej instancji dokonał błędnej oceny stanu faktycznego nieruchomości. Co za tym idzie zbędna jest analiza organu odwoławczego dotycząca oceny spełnienia przesłanek przewidzianych dla nieruchomości zabudowanej. Kolejno oceniając spełnienie pierwszej przesłanki z art. 215 ust. 2 ustawy wymaganej do przyznania odszkodowania za grunt, to jest przesłanki przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne, Wojewoda podniósł, że zgodnie z ogólnym planem zabudowania [...] zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r., obowiązującym w dacie wejścia w życie dekretu, nieruchomość położona przy ul. [...] znajdowała się w strefie V, w której obowiązywała zabudowa zwarta o 5-kondygnacjach i 70% powierzchni zabudowy. Zdaniem organu odwoławczego, brak wskazania w powyższym planie budownictwa jednorodzinnego nie wyklucza sam przez się możliwości zabudowy danego obszaru budownictwem jednorodzinnym, a tym samym i przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości pod takie budownictwo. W konsekwencji nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...] mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Tym samym w sprawie spełniono pierwszą przesłankę warunkującą przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną. Dokonując oceny spełnienia drugiej przesłanki wynikającej z art. 215 ust. 2 ustawy, to jest utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością, organ odwoławczy wskazał, że z zebranej dokumentacji wynika, że rozbiórka znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości ruin była związana z powodowanym przez nie zagrożeniem doraźnego bezpieczeństwa i zdrowia publicznego (pismo Zarządu Miejskiego [...] Wydział [...] z 3 czerwca 1948 r., zaświadczenie wydane przez Inspekcję Budowlaną Zarządu Miejskiego Dzielnicy [...]). Wojewoda podniósł, że w ówczesnych realiach było to przedsięwzięciem standardowym. W konsekwencji organ odwoławczy nie podzielił oceny Prezydenta, że sam fakt podjęcia wobec przedmiotowej nieruchomości takich czynności przez władzę publiczną przesądza o utracie potencjalnej możliwość faktycznego władania nieruchomością przez dawnych właścicieli. Niemniej jednak, zdaniem Wojewody, z zebranego materiału dowodowego wynika, że przedmiotowy grunt co najmniej w okresie 1955-1960 był wykorzystywany przez [...] jako skład materiałów. Powyższe znajduje potwierdzenie w opracowaniu fotogrametrycznym z 12 kwietnia 2022 r., gdzie wskazano, że na zdjęciu z 1955 r. widoczne jest, że obszar nieruchomości był podzielony na dwie części. Część o przybliżonej powierzchni ok. 600 m2, oznaczona na kopii zdjęcia literą A, znajdowała się w obrębie większego, ogrodzonego placu pełniącego funkcję składowiska materiałów budowlanych. Część o przybliżonej powierzchni ok. 125 m2, oznaczona na kopii zdjęcia literą B, znajdowała się w obrębie nieogrodzonego obszaru na którym nie stwierdzono śladów zagospodarowania, czy użytkowania. Na zdjęciu z 1960 r widoczne jest, że cała nieruchomość znajdowała się w obrębie większego, ogrodzonego obszaru pełniącego funkcję zaplecza budowy lub bazy materiałowej. Wojewoda podniósł następnie, że ze znajdującego się w aktach sprawy spisów telefonów [...] i Województwa [...], datowanego na rok 1956/57, wynika, że pod adresem [...], który to adres również w opracowaniu fotogrametrycznym został zidentyfikowany jako skład materiałów, i który tworzył wraz z gruntem przedmiotowej nieruchomości większą część ogrodzonego terenu, mieścił się [...]. Wobec powyższego organ wojewódzki podzielił ocenę Prezydenta, że poprzedni właściciele nieruchomości utracili faktyczną możliwość nią władania przed 5 kwietnia 1958 r. Zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości co najmniej w 1955 roku pod skład materiałów budowlanych prowadzony przez [...] wyklucza bowiem taką możliwość. Wojewoda przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wykładni pojęcia faktycznej utraty możliwości władania i wskazał, że w niniejszej sprawie zdjęcia lotnicze w korelacji ze znajdującym się w aktach sprawy spisem telefonów potwierdzają, że na przedmiotowej nieruchomości przed 5 kwietnia 1958 r. zostały podjęte konkretne działania faktyczne uniemożliwiające choćby potencjalną możliwość faktycznego władania przez dawnych właścicieli przedmiotową nieruchomością. Organ podniósł, że twierdzenie przeciwne, w tym sama okoliczność władania przedmiotową nieruchomością choćby w części, przed datą określoną w art. 215 ust. 2 ustawy powinna podlegać inicjatywnie dowodowej strony na podstawie art. 7 k.p.a., co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Z kolei skarżący, poza wyrażanymi wątpliwościami związanymi z błędną oceną zebranego materiału dowodowego nie przedstawił żadnych dowodów podważających wiarygodność rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w zakresie utraty przez dawnych właścicieli możliwości faktycznego władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Skargę na powyższą decyzję Wojewody Mazowieckiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. T. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przez organ odwoławczy: 1) art. 7 i art. 77 §1 w zw. z art. 140 oraz art. art. 136 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia dodatkowych czynności dowodowych (przy równoczesnej akceptacji tożsamego zaniechania organu pierwszej instancji) w celu wyczerpującego zebrania dowodów i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie okoliczności związanych z władaniem nieruchomością przy ul. [...] w okresie powojennym, w szczególności zaniechanie pozyskania dokumentów archiwalnych dotyczących [...] celem ustalenia: a) statusu tej jednostki (państwowy/społeczny/inny), jej siedziby, okresu jej funkcjonowania, zakresu jej aktywności i związku tej jednostki z adresami ul. [...] i [...], b) daty i podstawy prawnej rzekomego objęcia we władanie nieruchomości przy ul. [...] przez [...], na skutek czego Wojewoda nie pozyskał dodatkowych materiałów dowodowych w sprawie i nie poczynił własnych, dodatkowych ustaleń, przyjmując w tym zakresie bez krytycznej analizy ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, 2) art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez przyjęcie przez Wojewodę, że "zdjęcia lotnicze w korelacji ze spisem telefonów" miałyby potwierdzać zagospodarowanie nieruchomości przy ul. [...] już w 1955 roku pod skład materiałów budowlanych prowadzony przez [...], podczas gdy opracowanie fotogrametryczne zdjęcia lotniczego z 1955 roku jednoznacznie wskazuje, że ujęty w przedmiotowym Spisie adres [...] oznaczony jako [...] dotyczy terenu całkowicie odgrodzonego od terenu nieruchomości przy ul. [...], co tym samym dowodzi, że wyniki analizy zdjęcia z 1955 roku nie tylko nie korelują z informacją ze Spisu telefonów o adresie [...], ale wprost podważają ustalenia organów obu instancji w tym przedmiocie, a w konsekwencji powyższego 3) art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wobec niezastosowania tego przepisu, w sytuacji gdy materiał dowodowy sprawy nie pozwala na poczynienie stanowczych ustaleń w przedmiocie utraty możliwości władania nieruchomością przy ul. [...] przez jej byłego właściciela przed dniem 5 kwietnia 1958 r., a w rezultacie utrata władania przedmiotową nieruchomością na rzecz państwa powinna być powiązana z udokumentowanym faktem rozpoczęcia na terenie nieruchomości przy ul. [...] inwestycji obejmującej poszerzenie ulicy [...] (rok 1962). Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie Prezydentowi [...] sprawy do ponownego rozpatrzenia. W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Wojewody Mazowieckiego, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z 25 stycznia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] ozn. hip. [...], która obecnie stanowi część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] obr. [...]. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 21 sierpnia 1997 r." Zgodnie z powołaną regulacją, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Z powyższego wynika, że przyznanie odszkodowania za utracony grunt nieruchomości warszawskiej (działkę) mogło nastąpić pod warunkiem spełnienia następujących przesłanek: (i) działka musiała podlegać działaniu przepisów dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), zwanego dalej "dekretem" (ii) działka mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne (iii) poprzedni właściciel nieruchomości i jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania tą nieruchomością po dacie 5 kwietnia 1958 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że art. 215 ust. 2 ustawy ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Szczególny charakter tego przepisu nakazuje zaś jego ścisłą wykładnię. Omawiana regulacja w aktualnym brzmieniu przesądza zatem, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie. Niespełnienie zaś którejkolwiek z nich powoduje brak podstaw do przyznania odszkodowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1421/16, Lex nr 2324329). W rozpoznawanej sprawie nie budzi sporu, że nieruchomość, za którą skarżący dochodzi odszkodowania, biorąc pod uwagę skalę zniszczeń budynku posadowionego przy ul. [...] w wyniku działań wojennych, nie była nieruchomością zabudowaną na dzień wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. Poza sporem pozostaje również, że przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem tego dekretu i mogła być przed jego wejściem w życie przeznaczona, według obowiązującego dla tego terenu planu zabudowania zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r., pod budownictwo jednorodzinne. Ustalenia stanu faktycznego poczynione w tym zakresie przez organy nie budzą również wątpliwości Sądu i znajdują potwierdzenie w zebranym w aktach sprawy materiale dowodowym. Spór w sprawie sprowadza się natomiast do tego czy poprzedni właściciele nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] pozbawieni zostali faktycznej możliwości nią władania przed dniem 5 kwietnia 1958 r., gdyż to na tę okoliczność powołały się organy odmawiając przyznania odszkodowania, z czym z kolei nie zgadza się skarżący. Wyjaśnić zatem trzeba, że użyte w art. 215 ust. 2 ustawy pojęcie "faktyczna możliwość władania" odnosi się do stanu faktycznego, a nie prawnego. Obejmuje ono zatem sytuacje, gdy poprzedni właściciel lub jego następca prawny nie mógł realnie korzystać z nieruchomości. Przy tym, jak trafnie wskazał organ odwoławczy, nie chodzi w tym wypadku jedynie o efektywne korzystanie z nieruchomości, czyli czynienie z niej użytku, ale o istnienie samej obiektywnej możliwości tego rodzaju korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 1989 r., sygn. akt: IV SA 611/89, ONSA 1990/1/9). Hipoteza tej części normy prawnej obejmuje zatem tego rodzaju sytuacje, gdzie w następstwie działań faktycznych podjętych przez osoby trzecie (w tym podmioty publiczne) były właściciel gruntu po oznaczonej dacie (5 kwietnia 1958 r.) pozbawiony został realnej możliwości korzystania z nieruchomości. Po analizie zebranej w sprawie dokumentacji Sąd podzielił ocenę organów, że w odniesieniu do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącego obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] obrębu [...], takiej realnej możliwości korzystania z gruntu poprzedni jego właściciele zostali pozbawieni przed wspomnianą datą. Prawidłowo bowiem uznały organy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, że nieruchomość przy ul. [...] co najmniej w okresie 1955-1960 była wykorzystywana przez [...] jako skład materiałów. Powyższe stanowisko organów potwierdza znajdujące się w aktach sprawy opracowanie fotogrametryczne (opis) zdjęć lotniczych z 12 kwietnia 2022 r. sporządzone przez biegłego z zakresu fotogrametrii na podstawie zdjęć lotniczych z 1955 i 1960 r. pozyskanych z Wojskowego Biura Historycznego z naniesionymi przez geodetę uprawnionego granicami przedmiotowej nieruchomości. W podsumowaniu powyższego opracowania biegły fotogrametra wskazał, że analiza zdjęć lotniczych wykazała, że na zdjęciu z 1955 r. widoczne jest, że obszar nieruchomości był podzielony na dwie części. Część o przybliżonej powierzchni ok. 600 m2, oznaczona na kopii zdjęcia literą A, znajdowała się w obrębie większego, ogrodzonego placu pełniącego funkcję składowiska materiałów budowlanych. Część o przybliżonej powierzchni ok. 125 m2, oznaczona na kopii zdjęcia literą B, znajdowała się w obrębie nieogrodzonego obszaru, na którym nie stwierdzono śladów zagospodarowania, czy użytkowania. Z kolei na zdjęciu z 1960 r widoczne jest, że cała nieruchomość znajdowała się w obrębie większego, ogrodzonego obszaru pełniącego funkcję zaplecza budowy lub bazy materiałowej. Zdaniem Sądu, powyższe ustalenia wynikające z opinii uprawnionego fotogrametry prawidłowo zestawiły organy z danymi zawartymi w spisie telefonów [...] i Województwa [...] datowanym na rok 1956/57. Analiza całokształtu powyższej dokumentacji potwierdza ocenę organów, że pod adresem [...], który to teren w opracowaniu fotogrametrycznym z 12 kwietnia 2022 r. został również zidentyfikowany jako skład materiałów i który tworzył wraz z gruntem przedmiotowej nieruchomości hipotecznej większą część ogrodzonego terenu, mieścił się [...]. Wobec powyższego trafnie uznały organy obu instancji, że byli właściciele nieruchomości przy ul. [...] w [...] zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania tym gruntem przed dniem 5 kwietnia 1958 r. W konsekwencji niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prawidłowości zaskarżonej decyzji nie zdołały podważyć podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140 oraz art. art. 136 §1 k.p.a. Naruszenia powołanych przepisów skarżący upatrują w zaniechaniu zbadania przez organ odwoławczy statusu prawnego [...] i związku tego podmiotu z nieruchomością przy ul. [...]. Sąd tego zarzutu nie podziela. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że uregulowanie zawarte w art. 215 ust. 2 ustawy odnosi się do faktycznej utraty możliwości władania działką, przykładowo poprzez zajęcie terenu przez konkretne prace budowlane, ogrodzenie terenu, zajęcie gruntu przez materiały budowlane i podobne przypadki stanowiące o faktycznej, rzeczywistej niemożności władania daną działką (por. przywołany przez organ wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2007 r., I SA/Wa 1586/07, Lex nr 451313). Powołana regulacja obejmuje zatem tego rodzaju sytuacje, gdzie w następstwie konkretnych działań faktycznych podjętych przez osoby trzecie (w tym podmioty publiczne) były właściciel gruntu po oznaczonej dacie (5 kwietnia 1958 r.) pozbawiony został rzeczywistej możliwości korzystania z gruntu. Taka właśnie sytuacja, co potwierdza opinia fotogrametryczna sporządzona na podstawie pozyskanych z Wojskowego Biura Historycznego zdjęć lotniczych z 1955 i 1960 roku, zestawiona ze spisem telefonów z lat 1956/1957, miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie co najmniej od 1955 roku na przedmiotowym gruncie zostały podjęte konkretne działania faktyczne (zagospodarowanie tego terenu pod składowisko materiałów budowlanych prowadzone przez [...]). Wobec wskazanych okoliczności skutkujących pozbawieniem dawnych właścicieli nieruchomości przy ul. [...] realnej możliwości faktycznego nią władania przed dniem 5 kwietnia 1958 r. podniesione w skardze wątpliwości dotyczące niewyjaśnienia przez organ statusu prawnego [...] i związku tego podmiotu z nieruchomością przy ul. [...] nie mają znaczenia dla prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd nie podzielił również podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 80 w związku z art. 140 k.p.a. Wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym jako dowód można dopuścić wszystko co przyczyni się do wyjaśnienia sprawy. Przy tym dowody, na których opiera się organ, a które służą ustaleniu stanu faktycznego muszą być ze sobą zgodne i tworzyć logiczny ciąg zdarzeń. Z kolei uzasadnienie decyzji, zgodnie z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, powinno wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy. Nie oznacza to jednak, że musi ono być zgodne z wolą strony. Na gruncie niniejszej sprawy ustalenie, że dawni właściciele nieruchomości hipotecznej utracili faktyczną możliwość nią władania przed dniem 5 kwietnia 1958 r. organy poczyniły na podstawie opinii fotogrametrycznej sporządzonej przez biegłego z zakresu fotogrametrii. Powyższą opinię fotogrametra sporządził na podstawie pozyskanych z Wojskowego Biura Historycznego zdjęć lotniczych z 1955 i 1960 roku z naniesionymi przez geodetę uprawnionego granicami dawnej nieruchomości hipotecznej. Sąd zwraca uwagę, że dokumenty pozyskane z archiwum państwowego stanowią dowody z dokumentów i korzystają z domniemania prawdziwości, co wynika z art. 76 § 1 k.p.a. Prawdziwość tych dowodów może zostać podważona, jednak wymaga to inicjatywy dowodowej ze strony osoby pragnącej zakwestionować tego rodzaju dokument. Ponadto, opinia geodezyjna, a także opinia fotogametryczna stanowią dokumenty urzędowe, o których mowa w art. 76 k.p.a. Wzruszenie mocy dowodowej tych dokumentów jest możliwe wyłącznie poprzez przeprowadzenie przeciwdowodu, czego w niniejszej sprawie jednak nie uczyniono. W ocenie Sądu, materiały źródłowe stanowiące podstawę do sporządzenia wskazanych opinii, jako pochodzące z archiwum państwowego, mogły stanowić podstawę do ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nie bez znaczenia pozostaje również to, że w przedmiotowej sprawie konieczne było pozyskanie dokumentacji z połowy ubiegłego wieku, co jest bardzo utrudnione, a często wręcz niemożliwe. Dlatego w tego rodzaju sprawach, w ocenie Sądu, zasadne jest posłużenie się dowodami (dokumentami) dostępnymi, a nie hipotetycznymi. Prawidłowo w tej sytuacji organy posłużyły się opinią geodezyjną i opinią biegłego z zakresu fotogrametrii sporządzoną na podstawie pozyskanych z archiwum państwowego zdjęć lotniczych nieruchomości hipotecznej z 1955 i 1960 r. i właściwie zestawiły te dowody z dowodem w postaci spisu telefonów [...] i Województwa [...] datowanego na rok 1956/57. Co przy tym istotne, skarżący, poza wyrażanymi w toku postępowania wątpliwościami co do kompletności i wartości dowodowej zebranej w sprawie dokumentacji, nie zaoferował żadnych innych dowodów niż te pozyskane przez organy, na podstawie których można byłoby ustalić inny stan faktyczny niż przyjęty w niniejszej sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek działania organu i dążenie do ustalenia stanu faktycznego nie oznacza, że organ ma obowiązek prowadzić postępowanie dowodowe dotąd aż uzyska dowody korzystne dla strony. Nie tak należy rozumieć treść art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80, a także wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej. Jak trafnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych obowiązkiem organu administracji jest wyczerpujące wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, prawidłowe ustalenie na ich podstawie stanu faktycznego i zastosowanie właściwej normy prawa materialnego do tak ustalonego stanu faktycznego. Wskazane wymogi, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zostały spełnione. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz.1634) orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło