I SA/Wa 156/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1199/12 1. oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat J. A., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1199/12 oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Pismem z dnia 3 stycznia 2013 r., J. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2012 r. Jako podstawę wznowienia skarżąca wskazała przepis art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."). W uzasadnieniu skargi J. S. zarzuciła, że Sąd uniemożliwił jej zapoznanie się z aktami sprawy oraz udział w rozprawie. Wskazała, że wyznaczenie w dniu 25 września 2012 r. ośmiu spraw z jej skarg to zła wola Sądu. Podniosła również, że żądając odroczenia rozprawy złożyła wniosek o prawo pomocy, który nie został rozpoznany. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie zajęło stanowiska wobec żądań skargi o wznowienie postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W ocenie Sądu skarga J. S. o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Na samym początku wskazać należy, że uruchomienie trybu wznowienia postępowania uzależnione jest od pozytywnego ustalenia istnienia formalnych przesłanek wszczęcia postępowania wznowieniowego, jakimi są: zakończenie postępowania prawomocnym orzeczeniem, złożenie wniosku o wznowienie z zachowaniem terminu określonego w art. 277 P.p.s.a. oraz powołanie we wniosku przyczyny mieszczącej się w kategorii podstaw wznowienia. W przedmiotowej sprawie skarżąca domagała się wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 25 września 2012 r., którym oddalono jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Skoro w sprawie zapadło prawomocne orzeczenie, a skarżąca złożyła skargę o wznowienie postępowania, to należało ustalić, czy skarga ta opierała się na ustawowej podstawie wznowienia i czy została wniesiona w terminie określonym w art. 277 P.p.s.a. J. S. w swojej skardze jako podstawę wznowienia postępowania wskazała art. 271 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. W stosunku do tej przesłanki wznowienia postępowania trzymiesięczny termin na złożenie skargi o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia, w którym strona dowiedziała się o orzeczeniu. W niniejszej sprawie skarżąca podała, że dowiedziała się o wydaniu wyroku w dniu 3 grudnia 2012 r., a zatem od tej daty należało liczyć termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Skarga taka została złożona osobiście w biurze podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 14 stycznia 2013 r., a więc z zachowaniem ustawowego terminu. Wobec ustalenia, że zostały spełnione niezbędne przesłanki skutecznego wniesienia skargi o wznowienie postępowania, w dalszej kolejności należało zbadać, czy skarga wznowieniowa była dopuszczalna, a więc czy wskazana przez wnioskodawczynię podstawa wznowieniowa była merytorycznie uzasadniona. Obowiązek taki wynika z treści art. 281 P.p.s.a.. Negatywny wynik wspomnianej oceny powoduje oddalenie skargi o wznowienie postępowania. Istnienie natomiast przyczyny wznowienia postępowania uzasadnia uchylenie lub zmianę prawomocnego orzeczenia, o ile treść zapadłego orzeczenia jest niewłaściwa, a jego zmianę lub uchylenie uzasadniają okoliczności będące podstawą wznowienia. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie można zgodzić się z zarzutami skargi o wznowienie postępowania. Sąd orzekający w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1199/12 nie uniemożliwił bowiem skarżącej stawiennictwa na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. Skarżąca była prawidłowo powiadomiona o terminie tej rozprawy, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienia z dnia 26 lipca 2012 r. (k. 36 akt sądowych sprawy o sygn. I SA/Wa 1199/12), którego odbiór skarżąca pokwitowała osobiście. W dniu 12 września 2012 r. skarżąca osobiście złożyła w Sądzie pismo o zmianę terminu rozpraw wyznaczonych w trzynastu sprawach w dniach 20, 21 i 25 września 2012 r. Wniosła o wyznaczanie w jednym miesiącu po dwie sprawy - i to po godz. 12.00. Z kolei w piśmie z dnia 19 września 2012 r., również złożonym osobiście w siedzibie sądu stwierdziła, że wyznaczenie w okresie od 20 do 25 września 2012 r. czternastu spraw jest rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca dodatkowo wskazała na zły stan zdrowia. Zważyć należy, że J. S. obydwa pisma, złożyła w sądzie osobiście. Stan zdrowia pozwalał jej zatem na przybycie do siedziby sądu. Skarżąca nie przedstawiła przy tym dokumentu, z którego wynikałoby, aby jej stan zdrowia uniemożliwiał stawiennictwo w sądzie w dniu 25 września 2012 r. Skarżąca zatem już z góry zakładała, że stan zdrowia w tymże dniu uniemożliwi jej udział w rozprawie. Podkreślić należy, że sąd administracyjny bada legalność decyzji na dzień jej wydania na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów. Zgodnie z art. 107 P.p.s.a. nieobecność stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. To strona decyduje o tym, czy stawi się na rozprawę, czy też nie. Jedynie w przypadku wskazanym w art. 91 § 3 P.p.s.a. sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście lub przez pełnomocnika. Zarządzenie takie leży jedynie w kompetencji sądu, który ocenia, czy istnieje potrzeba, o jakiej mowa w wyżej wskazanym przepisie. W sprawie I SA/Wa 1199/12 takie zarządzenie Sądu nie zostało wydane. Natomiast pisma skarżącej o zmianę terminu rozprawy, czyli o jej odroczenie (w P.p.s.a. nie ma instytucji zmiany terminu rozprawy), nie mogły być skuteczne, gdyż nie zachodziły przesłanki z art. 109 i 110 P.p.s.a.. Otóż zgodnie z art. 109 rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron, albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie takie nadzwyczajne okoliczności nie wystąpiły. Nie stanowią o powyższych przeszkodach załączone do skargi o wznowienie postępowania zaświadczenia lekarskie z dnia [...] maja 2012 r. o leczeniu skarżącej w C. w W. w [...] w okresie od 7 do 25 maja 2012 r. z powodu choroby zwyrodnieniowej, jak również zaświadczenie z dnia 9 lipca 2012 r. z tej samej placówki o korzystaniu z zabiegów rehabilitacyjnych w okresie od 9 do 27 lipca 2012 r. Odbywanie rehabilitacji z powodu choroby zwyrodnieniowej - i to na dwa miesiące przed terminem rozprawy - nie wypełnia przesłanek z art. 109 P.p.s.a.. Natomiast zgodnie z art. 110 P.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu sądowym osoby, które dotychczas nie brały udziału w sprawie w charakterze stron. Taka sytuacja również w sprawie nie zachodziła. Niestawiennictwo skarżącej na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. było więc wynikiem jej osobistego wyboru. Zważyć należy, że zgodnie z regulaminem wewnętrznym urzędowania Sądu przewodniczący wydziału ustala terminy rozpraw na kolejne okresy trzymiesięczne oraz ustala składy orzekające i przewodniczących składów orzekających na każde z tych posiedzeń. Na każdą z rozpraw są wyznaczane sprawy według kolejności wpływu. Wyznaczenie ośmiu spraw ze skarg J. S. na ten sam dzień wiązało się z kolejnością wpływu spraw do sądu, w tym licznych skarg skarżącej i nie pozostawało w sprzeczności z przepisami P.p.s.a. i regulaminu. Zaznaczyć też trzeba, iż J. S. od stycznia 2009 r. do grudnia 2013 r. miała zarejestrowanych w Wydziale I tutejszego Sądu około 150 spraw, a w samym tylko 2013 r. 27 spraw. Oczywistym jest w takim razie to, iż wniosek skarżącej o wyznaczanie na termin rozprawy w danym miesiącu tylko dwóch jej spraw nie jest możliwe do spełnienia. Gdyby Sąd przystał na taką prośbę oznaczałoby to, iż sprawy z jej skargi czekałyby na rozpoznanie parę lat, co naraziłoby Sąd na zarzut przewlekłości postępowań sądowych. Wyznaczenie kilku spraw na jeden dzień nie było utrudnieniem, ale działaniem efektywnym, dzięki któremu skarżąca nie musiała stawiać się kilkakrotnie (o ile chciała uczestniczyć w rozprawie), z czym wiązałyby się dodatkowe koszty dojazdów. Również wniosek skarżącej, że Sąd będzie dopasowywał godziny rozpraw do jej oczekiwań nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Innymi słowy, Sąd wyznacza tylko tyle rozpraw, ile skarg wnosi skarżąca. Oczekiwania skarżącej są tym bardziej niezrozumiałe, że - jak podkreśliła - ma wykształcenie prawnicze (pismo z 12 września 2012 r.) oraz doktorat z prawa (pismo z 19 września 2012 r.), wobec czego powinna mieć umiejętność ustalenia treści przepisów prawa i konsekwencji z nich wynikających. Niezasadny jest zarzut skargi o wznowienie, że w sprawie I SA/Wa 1199/12 skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Analiza pism skarżącej nie potwierdza powyższego zarzutu. Wręcz przeciwnie, w swoim piśmie z dnia 12 września 2012 r. skarżąca wskazał, że nie chce korzystać z "niekompetentnych i początkujących adwokatów wyznaczanych jej przez ORA". Dodać też trzeba, iż Sądowi z urzędu jest wiadomym, iż skarżąca J. S. w sprawach z jej skarg, które zawisły przez tutejszym Sądem (po zawiadomieniu jej o pierwszym terminie rozprawy w sprawie) występuje w większości tych spraw dzień przed lub w dniu rozprawy z wnioskiem o odroczenie wyznaczonego przez Sąd terminu rozprawy z uwagi na jej zły stan zdrowia. Do wniosku takiego z reguły też składa wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. To ostatnie żądanie wyjątkowo w tej sprawie nie miało miejsca. Takie postępowanie skarżącej, zdaniem Sądu, jest celowe i ma służyć jedynie przeciąganiu postępowania sądowego. Świadczy też o tym, iż skarżąca nadużywa swoich praw procesowych w postępowaniu przed Sądem. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 463/13. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, iż "do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę. Stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. Za dopuszczalną uznano m.in. odmowę przyznania pomocy prawnej z uwagi na nadużycie prawa do sądu por. Europejska Konwencja Praw Człowieka i jest system kontrolny – perspektywa systemowa i orzecznicza, red. M. Balcerzak, T. Jasudowicz, J. Kapelańska-Pręgowska, Toruń 2011)". O nadużyciu praw procesowych wypowiedział się również Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt III CPZ 78/13, w której wskazał, iż nieobecność strony wywołana długotrwałą chorobą nie uzasadnia odroczenia rozprawy, jeżeli w okolicznościach sprawy wniosek o odroczenie rozprawy stanowi nadużycie praw procesowych. Podsumowując stwierdzić należy, że skoro skarżąca nie była pozbawiona możliwości działania, ma zdolność sądową i procesową, to oznacza, że nie zachodzą przesłanki z art. 271 pkt 2 P.p.s.a.. Wobec tego, że wskazana przez skarżącą podstawa wznowienia postępowania okazała się nieuzasadniona, skarga o wznowienie postępowania sądowego podlegała oddaleniu na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a.. O zwrocie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 ppsa.