I SA/Wa 1567/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj Sędzia WSA Monika Sawa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2021 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody W. z [...] października 2019 r., nr [...]; 2) zasądza od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz [...] S.A. w W. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...] Minister Rozwoju, po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody W. z [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 1 czerwca 2003 r., przez Skarb Państwa prawa własności gruntu położonego w gminie W., oznaczonego jako działki: nr [...] o pow. [...] m2 oraz nr [...] o pow. [...] m2 oraz odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. w W. prawa użytkowania wieczystego tego gruntu. W uzasadnieniu wskazano, że Wojewoda W. decyzją z [...] października 2019 r., działając na podstawie art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1311 ze zm.) odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r., prawa własności wyżej opisanego gruntu oraz odmówił stwierdzenia nabycia z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. w W. prawa użytkowania wieczystego tego gruntu. Odwołanie od decyzji Wojewody wniosła spółka [...]. Rozpoznając sprawę Minister Rozwoju przywołał treść art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z 8 września 2000 r. i wyjaśnił, że przepis ten zawiera przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz [...] S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Organ wskazał, że dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie [...] lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a [...] S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] SA. Organ podniósł, że właścicielami przedmiotowej nieruchomości [...] lutego 2003 r. oraz aktualnie są T.S. oraz H.S., a zatem spełniona została przesłanka, że [...] lutego 2003 r. nieruchomość stanowiła własność osób fizycznych, a tym samym nie była własnością Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego. W odniesieniu do pozostałych przesłanek zastosowania art. 37a ustawy, czyli zajęcia nieruchomości pod czynną linię kolejową oraz pozostawania we władaniu [...] S.A. organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem Wojewody, że przedstawiony przez wnioskodawcę materiał dowodowy nie jest wystarczający do jednoznacznego stwierdzenia, że działki nr [...] i nr [...] zajęte były pod czynną linię kolejową. Minister wyjaśnił, że do wniosku o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu załączono, m.in.: wypis z rejestru gruntów z [...] lutego 2019 r., wyrys z mapy ewidencyjnej z [...] lutego 2019 r. oraz wypis z ewidencji środków trwałych na przedmiotowych działkach. W ocenie Ministra dokumentacja ta nie dowodzi istnienia na przedmiotowej nieruchomości linii kolejowej oraz pozostawania gruntu [...] lutego 2003 r. we władaniu [...]. Wypis z rejestru gruntu oraz wyrys z mapy ewidencyjnej wskazuje jedynie, że przedmiotowe działki oznaczone zostały w rejestrze gruntów jako teren komunikacyjny. Ponadto dokumenty te zostały sporządzone według stanu istniejącego w dniu ich sporządzenia, a nie według stanu na [...] lutego 2003 r. Organ wskazał, że z wykazu środków trwałych wynika, że na przedmiotowym gruncie znajduje się skarpa, podtorze oraz rów odwadniający, jednak brak jest dokładnych informacji, kiedy urządzenia infrastruktury zostały wybudowane oraz czy stanowią część linii kolejowej. Ponadto, wykaz środków trwałych nie został sporządzony według stanu na [...] lutego 2003 r. Wobec niewykazania przez wnioskodawcę, że przedmiotowy grunt wchodził [...] lutego 2003 r. w skład czynnej linii kolejowej nie pozwoliło to organowi na stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w tej dacie we władaniu [...] S.A. W ocenie organu oświadczenia osób upoważnionych do reprezentowania [...] S.A. nie mogą stanowić wyłącznego dowodu potwierdzającego spełnienie przesłanki władania publicznoprawnego, gdyż nie zostały poparte żadnymi dokumentami. Natomiast same oświadczenia beneficjentów uwłaszczenia nie mogą stanowić samodzielnego dowodu w sprawie, zwłaszcza jeżeli charakteryzują się tak dużym stopniem ogólności. Organ wskazał również, że wobec tego, że przedstawiony przez wnioskodawcę materiał dowodowy był niewystarczający do ustalenia czy przez przedmiotową nieruchomość przebiegała linia kolejowa [...] lutego 2003 r. oraz jakie elementy infrastruktury się na niej znajdowały w tym dniu, Wojewoda [W. dwukrotnie wzywał wnioskodawcę do nadesłania dodatkowych materiałów. Wezwania te pozostały jednak bez odpowiedzi. Minister zaznaczył, że art. 7 kpa nakłada co do zasady na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże nie oznacza to obciążenia organu nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy strona pomimo wezwań organu nie przedstawia żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Skargę na decyzję Ministra Rozwoju z [...] czerwca 2020 r. złożyły [...] S.A. w W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie: 1. przepisów prawa procesowego, tj.: art. 6, art. 7 i art. 80 kpa, poprzez: - niepodjęcie z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak fakty powszechnie znane, w tym dotyczące powstania linii kolejowej, jej istnienia i zlokalizowania na działce rowu odwadniającego, skarpy i podtorza, - w wyniku powyższego błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji tego przyjęcie, że: a) brak jest dowodów potwierdzających aby na przedmiotowym gruncie [...] lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym, a [...] S.A. w tej dacie miały tę nieruchomość we władaniu, b) oświadczenie z [...] kwietnia 2019 r. jest wyłącznym dowodem potwierdzającym spełnienie przesłanek władania publicznoprawnego, c) błędne wskazanie w sentencji decyzji powierzchni działki [...], tj. [...] m2 zamiast [...] m2, 2. przepisów prawa procesowego - art. 75 § 1 kpa, poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca nie przedłożyła dowodów pozwalających stwierdzić, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała [...] lutego 2003r. we władaniu poprzednika prawnego [...] S.A., a także błędne uznanie, że złożone w sprawie oświadczenia osób reprezentujących wnioskodawcę jest wyłącznym dowodem i w związku z tym nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że przedmiotowy grunt był we władaniu [...] S.A., 3. naruszenie art. 77 kpa, poprzez: - niezebranie całego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy w tym dotyczących władania nieruchomością przez skarżącego, co niewątpliwe ma wpływ ma rozpatrzenie przedmiotowej sprawy (77 § 1 kpa), - niejednoznaczne wnioski organu II instancji oparte na teoretycznych rozważaniach bez zbadania przez organ I instancji okoliczności faktycznych sprawy dotyczących istnienia [...] lutego 2003 r. na przedmiotowej działce urządzeń infrastruktury kolejowej, a tym samym znajdowania się jej we władaniu [...] S.A., - nieuwzględnienie w postępowaniu faktów powszechnie znanych dotyczących istnienia linii kolejowej, które nie wymagają dowodu (77§ 4 kpa), - błędną i dowolną ocenę dowodów i faktów dotyczących przedmiotowej sprawy w wyniku czego zostało przyjęte, wbrew zebranemu w aktach sprawy materiałowi dowodowemu, że sporna nieruchomość nie pozostawała [...] lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A, 4. przepisów prawa materialnego - art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z 8 września 2000 r., poprzez mylne przyjęcie, że sporna działka nie pozostawała [...] lutego 2003 r. nieprzerwanie we władaniu [...] S.A. i nieuwzględnienie faktycznego władania nieruchomością przez skarżącego jak i poprzednika prawnego, a w wyniku tego błędne uznanie, że nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej nabycie własności przez Skarb Państwa i użytkowania wieczystego przez [...] S.A. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z [...] sierpnia 2020 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wobec tego, że organ i uczestnicy nie sprzeciwili się wnioskowi, Sąd rozpoznał sprawę w powyższym trybie - na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Stosownie do treści tego przepisu grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa z zastrzeżeniem ust. 7. Zgodnie z art. 37a ust. 2 ustawy do gruntów o których mowa w ust. 1, [...] S.A. przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach. Powyższe oznacza, że dla spełnienia przesłanek o których mowa w przepisach konieczne jest wykazanie, że [...] lutego 2003 r. grunty były zagospodarowane infrastrukturą techniczną stanowiącą linię kolejową, władanie nią przez [...] S.A. i nieprzysługiwanie własności Skarbowi Państwa lub samorządowi terytorialnemu. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że nieruchomość stanowiła własność osób fizycznych, wobec czego nie była własnością Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego. Kluczowym zatem była ocena czy nieruchomość zabudowana była linią kolejową. Dokonując wykładni pojęcia "linii kolejowej" (gdyż ustawa z 8 września 2000 r. nie zawiera takiej definicji) należy zastosować definicję zawartą w ustawie z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), w brzmieniu na 28 lutego 2003 r. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym, w brzmieniu obowiązującym 28 lutego 2003 r. linia kolejowa oznacza - drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy). Natomiast, rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz. U. 1998, poz. 984) w § 3 pkt 7 definiuje pojęcie "podtorza" jako budowli geotechnicznej wykonanej na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami zabezpieczającymi i odwadniającymi. W § 61 wskazuje jego szczegółowe parametry z czego wynika, że podtorze stanowi element torowiska. Kwestię zaś budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego regulowało rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego (Dz. U. z 2001 r. Nr 66, poz. 676). Zgodnie z § 1 pkt 2 lit a) rozporządzenia budowle, to drogi szynowe wraz z podtorzem na liniach i stacjach kolejowych, w tym również na stacjach rozrządowych i postojowych, z wyłączeniem bocznic kolejowych, umocnienia skarp, pasy i drogi pożarowe, elementy ochrony akustycznej oraz stałe zasłony odśnieżne, W niniejszej sprawie organ uznał, że brak jest podstaw do zastosowania art. 37a ustawy o komercjalizacji, gdyż skarżący nie wykazał , że władał przedmiotowym gruntem na datę istotną w sprawie, jako zajętym pod czynną linię kolejową. Jednakże jak wynika z ewidencji środków trwałych w ich skład wchodzi podtorze, rów odwadniający i skarpa. Jeżeli elementy te stanowią element linii kolejowej zgodne z przywołanymi wyżej definicjami, a nie chodzi tylko o same tory ale i pasy przyległe do nich, które są niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie kolejowym), to zasadne byłoby przyjęcie, że stanowią linię kolejową w rozumieniu przepisów ustawy o komercjalizacji. Organ nie odniósł się do tej kwestii, co stanowi o naruszeniu art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wprawdzie [...] S.A., pomimo wezwań do wykazania okoliczności niezbędnych do zastosowania art. 37a ustawy o komercjalizacji, nie przedstawiły poza wykazem środków trwałych i oświadczeniami, innych dowodów, jednakże obowiązek podejmowania wszystkich niezbędnych czynności, które pozwolą na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego spoczywa przede wszystkim na organie. Zgodnie z treścią art. 7 kpa organy w toku postępowania podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ w żaden sposób nie dokonał analizy charakteru urządzeń pod kątem definicji wynikającej z wyżej wskazanych przepisów. Zważyć należy, że art. 37a ustawy o komercjalizacji służy regulacji stanu prawnego mienia do którego [...] S.A. nie legitymuje się prawem własności, a które faktycznie zajęte było [...] lutego 2003 r. a często i wcześniej, pod linie kolejowe. Kluczowe zatem jest ustalenie czy w powyższej dacie na przedmiotowych działkach była urządzona linia kolejowa w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym, a jeżeli tak to jakie elementy tej infrastruktury wchodziły w jej skład i jaki był rzeczywisty zasięg przestrzenny tej linii kolejowej. Z ewidencji środków trwałych wynika, że na tym terenie była skarpa i podtorze, które generalnie stanowią budowlę kolejową (podbudowę toru kolejowego). Z zestawienia tego wynika, że elementy te wraz z rowem odwadniającym stanowią część infrastruktury kolejowej - linii [...] - [...]. Charakter ten potwierdza wypis z rejestru gruntów - oznaczenie użytku – tereny komunikacyjne. Co prawda wypis z rejestru gruntów został sporządzony na datę [...] lutego 2019 r. to jednak sięgając do internetowej wyszukiwarki linii kolejowych https://www.bazakolejowa.pl/index.php?dzial=linie&id=529 można tam odnaleźć informacje o istnieniu tej linii kolejowej oznaczonej nr [...]. Skarżący przedstawił oświadczenia A.S. i D.O. z [...] kwietnia 2019 r. o władaniu nieruchomością na [...] lutego 2003 r. Organ uznał oświadczenia te za niewystarczające. Zważyć jednak należy, że w aktach brak jest kontrodowodu na tę okoliczność (władania), co oznacza, że organ nie powołał innych przeciwnych dowodów wskazujących, że [...] nie władało przedmiotowymi działkami (zakładając, że w dacie istotnej w sprawie była tam linia kolejowa, co organ powinien wyjaśnić). Powyższe nie stanowi jednak o naruszeniu art. 75 § 1 kpa, bowiem organ dokonał oceny tego dowodu, ale wadliwie z przyczyn powyżej wskazanych. Wskazać należy, że ustawa o komercjalizacji nie definiuje pojęcia władania, jakim posługuje się przepis art. 37a ust. 1 tej ustawy. Dlatego uzasadnione jest posłużenie się przepisami kodeksu cywilnego. Jak wynika z art. 336 kodeksu cywilnego władającym jest posiadacz samoistny, ale i ten kto jest użytkownikiem, najemcą, dzierżawcą czy podmiotem innych praw z którymi łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Istotne jest zatem to, czy podmiot dysponuje daną rzeczą w sposób bezpośredni czy pośredni, samoistnie (jak właściciel) albo w sposób zależny (np. jako użytkownik). Z drugiej strony należy mieć na względzie, że władanie wyraża się w uzewnętrznionej formie dysponowania daną nieruchomością zazwyczaj z wyłączeniem innych osób. W przypadku linii kolejowej władnie, to wykorzystywanie danej linii, co jednak nie oznacza, że linia musi być czynna. W niniejszej sprawie organ w ogóle nie odniósł się do kwestii wykorzystania (władania) linią. Skarżący w skardze wskazał na proces budowy linii oraz rozpoczęcie jej eksploatacji pod koniec XIX wieku. Może to oznaczać, że linia ta istniała i była wykorzystywana (przy założeniu że przebiegała przez przedmiotową działkę). Jeżeli tak, to organ powinien ustalić czy stan taki miał miejsce [...] lutego 2003 r. Należy przy tym zauważyć, że linia nie musi być czynna. Przepis art. 37a takiego wymogu nie stawia. Może bowiem zdarzyć się, że w danym okresie czasu linia nie jest aktualnie wykorzystywana (chociażby z przyczyn ekonomicznych), ale [...], np. dokonuje jej konserwacji w celu późniejszego wykorzystywania. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd z mocy 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa oraz art. 200 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien ustalić, kiedy została wybudowana linia kolejowa [...] - [...] i czy [...] lutego 2003 r. w jej skład wchodziły przedmiotowe działki, czy znajdowała się na nich infrastruktura kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym i czy istniała w powyższej dacie oraz czy [...] władały przedmiotowymi działkami, a jeżeli tak, to ustalić zakres i formę władania na tę datę.