I SA/Wa 1574/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2018 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] października 2017 r. nr [...]. Decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania S. P., od decyzji Burmistrza Miasta S. z [...] października 2017 r., nr [...], w sprawie odmowy umorzenia zaległości tytułem zobowiązania alimentacyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył S. P. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z [...] września 2017 r. (data wpływu do organu) skarżący zwrócił się do Burmistrza Miasta S. o umorzenie zaległego zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Wnioskiem z tej samej daty skarżący zwrócił się do Burmistrza Miasta S. o umorzenie zaległego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z [...] października 2017 r. Burmistrz Miasta S. odmówił S. P. umorzenia zaległości tytułem zobowiązania alimentacyjnego w zakresie: 1) zaliczki alimentacyjnej za okres od listopada 2005 r. do września 2008 r. wynoszącego [...] zł plus 5% wynosi [...] zł; 2) świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od października 2008 r. do sierpnia 2015 r. wynoszącego [...] zł plus odsetki. W uzasadnieniu organ wskazał na ciążący na rodzicach obowiązek alimentacyjny wobec dzieci. W ocenie organu, skarżący tego obowiązku nie spełnia. Burmistrz podniósł następnie, że wnioskodawca ma 65 lat, jest rozwiedziony. Z racji stanu zdrowia (umiarkowany stopień niepełnosprawności) nie podejmuje żadnych prac. Jest pod stałą kontrolą Poradni Zdrowia Psychicznego, wymaga leczenia psychiatrycznego, przyjmowania leków. Cierpi na depresję, zgłasza problemy z zaburzeniem pamięci, koncentracji oraz liczne dolegliwości somatyczne (bóle brzucha, kręgosłupa, szczypanie i pieczenie nóg). Według oświadczenia zamieszkuje samotnie, nie posiada majątku z którego mógłby pokryć swoje zobowiązania alimentacyjne. W ocenie organu, skoro niezawisły sąd ustalił wysokość alimentów na taką a nie inną kwotę to organ nie widzi potrzeby przychylenia się do wniosku o umorzenie, bowiem wyrok sądu zapadł na podstawie potrzeb uprawnionych i możliwości finansowych zobowiązanego. Burmistrz przywołał treść art. 16 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i wskazał, że w sytuacji wnioskodawcy nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wnioskodawcy nie dotknęły wypadki losowe, klęski żywiołowe, szkody poniesione w rozumieniu przepisów o czynach niedozwolonych oraz prawa karnego. Sytuacja dochodowa i rodzinna została wywołana jego zawinionym działaniem. W ocenie organu, sytuacja materialna wnioskodawcy nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości, choćby z faktu, że zgodnie z oświadczeniem wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie prawa do emerytury, a więc może w przyszłości uzyskiwać stały dochód i tym samym spłacać powstałe zadłużenie. Organ wskazał, że w świetle przepisów ustawy z 7 września 2007 r. nie ma przeszkód aby Burmistrz Miasta S. rozpoznał wniosek S. P. zarówno jako organ właściwy dłużnika, jak i organ właściwy wierzyciela. Burmistrz jest bowiem, zgodnie z przepisami ww. ustawy, zarówno organem właściwym dłużnika, jak i organem właściwym wierzyciela. Organ podniósł, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej przez organ właściwy dłużnika możliwe jest wyłącznie pod warunkiem skuteczności egzekucji, co w rozpatrywanej sprawie nie zostało spełnione. Wobec powyższego, zgodnie z art. 27 ust. 1 i art. 27 ust. 1a powołanej wyżej ustawy dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Biorąc pod uwagę postawę wnioskodawcy, sytuację dochodową i rodzinną, organ nie widzi pozytywnych przesłanek przychylenia się do wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazał, że istnieje możliwość starania się o oddłużenie w przyszłości w sytuacjach ustawowo przewidzianych w art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odwołanie od ww. decyzji złożył S. P. podnosząc swoją trudną sytuację materialną i życiową. Decyzją z [...] grudnia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego, zasadnie do wniosku umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej organ I instancji zastosował art. 16 uchylonej ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zasadnie również organ I instancji rozpoznał wniosek o umorzenie wypłaconych na rzecz uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w oparciu art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie Kolegium, działając w ramach tzw. swobodnego uznania, organ I instancji wnikliwie rozpatrzył sytuację życiową, materialną i zdrowotną wnioskodawcy. Podał też konkretne okoliczności, które świadczą o niemożności skorzystania z instytucji umorzenia zadłużenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył S. P. podnosząc swoją trudną sytuację materialną i życiową i wskazując na wydane wcześniej wobec niego decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] uchylające decyzje Wójta Gminy T. o odmowie umorzenia zadłużenia alimentacyjnego i przekazujące temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje na wadliwość zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jednak z innych powodów niż podniesione w skardze. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z [...] października 2017 r. o odmowie umorzenia skarżącemu zaległości tytułem zobowiązania alimentacyjnego w zakresie: 1) zaliczki alimentacyjnej za okres od listopada 2005 r. do września 2008 r. wynoszącego [...] zł plus 5% wynosi [...] zł, 2) świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od października 2008 r. do sierpnia 2015 r. wynoszącego [...] zł plus odsetki. Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane wnioskami S. P. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o umorzenie powstałej przez lata zaliczki alimentacyjnej oraz umorzenie powstałego przez lata zadłużenia z funduszu alimentacyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonych rozstrzygnięć wynika, że sprawę umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych organy rozstrzygnęły w oparciu art. 16 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (dalej "ustawa z 22 kwietnia 2005 r."), zaś sprawę umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego – w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej "ustawa z 7 września 2007 r.").. W ocenie Sądu, rozstrzygając sprawę umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w oparciu o art. 16 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. organy naruszyły art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawa z 22 kwietnia 2005 r. została bowiem uchylona przez art. 47 ustawy z 7 września 2007 r., która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. W przepisach przejściowych tej ostatniej ustawy, zawartych w jej art. 41, 42 i 43, uregulowano zakres stosowania przepisów dotychczasowych. Obejmuje on sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2) i egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust. 1). Pod pojęciem "spraw o zaliczki alimentacyjne", użytym w art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, mieszczą się wyłącznie sprawy mające taki charakter, a więc o ustalenie prawa do zaliczki i jej wysokości. Poza zakresem tego przepisu pozostają natomiast sprawy nie będące "sprawami o zaliczki alimentacyjne", w tym sprawy o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, których poprzednio dotyczył art. 16 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. Tym samym, do wniosku skarżącego o umorzenie powstałych pod rządami ustawy z 22 kwietnia 2005 r. należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych znajdą zastosowanie wyłącznie przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Możliwość umorzenia należności dłużników alimentacyjnych została przewidziana w art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z 7 września 2007 r. W myśl art. 30 ust. 1, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Analiza powołanych regulacji prowadzi do wniosku, że wprowadziły one wyraźne rozróżnienie należności dłużników alimentacyjnych, stawiając różne warunki uzasadniające ich umorzenie. Redakcja tych przepisów jest wyraźna, niebudząca wątpliwości tak co do umorzenia należności dłużników alimentacyjnych, jak i co do organów, które są właściwe dla ich umorzenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłym na kanwie powołanej regulacji utrwalił się pogląd, który sąd w składzie orzekającym w całości podziela, że art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. dotyczy tylko należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast art. 30 ust. 1 tej ustawy dotyczy innych należności, ale tylko takich, które wymienia art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4. W pkt 2 art. 28 ust. 1 wymieniono należności powstałe z tytułu wypłacenia osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej. Organ właściwy dłużnika może zatem umorzyć te należności ale tylko wówczas jeśli spełnione są określone w sposób procentowy w art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. warunki skuteczności egzekucji (por. wyroki NSA z: 19 września 2017 r., I OSK 3071/15, 22 czerwca 2016 r., I OSK 2365/14, 4 marca 2015 r., I OSK 2006/13, 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 31/11; 2 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1143/12, 2 października 2012 r., I OSK 618/12, 12 stycznia 2012 r., sygn. I OSK 1426/11;, publ.: www.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organy rozstrzygnęły sprawę umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w oparciu o art. 16 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. Tym samym, w sprawie doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekające w sprawie organy naruszyły również art. 7 i art. 77 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przekazane Sądowi akta administracyjne nie zawierają bowiem dowodów, na podstawie których organy powzięły ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie, tj. dowodów potwierdzających przyznanie osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych za okres od listopada 2005 do września 2008 r., dowodów potwierdzających przyznanie osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od października 2008 do sierpnia 2015 r., dowodów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych we wskazanej w zaskarżonej decyzji kwocie ([...] zł plus 5 % powiększenia ustawowego) oraz dowodów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanej w zaskarżonej decyzji kwocie ([...] zł z odsetkami). Powyższe braki w materiale dowodowym uniemożliwiają Sądowi weryfikację ustaleń faktycznych dokonanych przez organy w zaskarżonych rozstrzygnięciach. Wskazane powyżej istotne naruszenia obligowały Sąd do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] jak i decyzji organu pierwszej instancji. Przy tym, w obecnym stanie sprawy przedwczesna jest merytoryczna ocena wniosku skarżącego o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy wyłoniły się opisane wyżej istotne naruszenia, które organ, a nie Sąd, powinien wyjaśnić i ocenić przed wydaniem rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę organ uzupełni materiał dowodowy o dowody wskazane w niniejszym uzasadnieniu. Następnie organ weźmie pod uwagę, że wprowadzone w ustawie z 7 września 2007 r. uprawnienie do stosowania ulg wobec dłużników alimentacyjnych zostało nadane zarówno organowi właściwemu dłużnika, jak i organowi właściwemu wierzyciela, ale w różnym zakresie i w oparciu o różne przesłanki, dokona w oparciu o właściwą podstawę prawną oceny wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie wnioskowanych należności, a po przekonującym udowodnieniu tych kwestii wyda stosowne rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.